Czym jest skokowe cięcie (jump cut)? 5 sposobów użycia jump cutu w filmie

Wyjaśnienie jump cutu w filmie

Podobnie jak cięcie pasujące, jump cut jest skuteczną techniką montażu filmowego, która pozwala przedstawić przeskoki w czasie. Odpowiednio użyty może wesprzeć narrację. Zaczniemy od definicji jump cutu, a potem omówimy kilka kreatywnych sposobów, w jakie wykorzystują go tacy twórcy jak Steven Spielberg czy Guy Ritchie.

Czym jest jump cut?

Jump cut to cięcie przerywające jedno ujęcie w taki sposób, że sprawia wrażenie, jakby obiekt na ekranie natychmiast przeskakiwał w czasie do przodu. Podczas gdy większość technik montażowych zaprojektowano tak, by „ukrywać” cięcia, jump cut jest świadomym wyborem stylistycznym, który czyni cięcie całkowicie widocznym.

Niektórzy filmowcy uważają jump cuty z natury za złe, ponieważ zwracają uwagę na konstrukcyjny, montażowy charakter filmu. Postrzega się je jako naruszenie typowego montażu ciągłościowego – którego celem jest zapewnienie historii pozornie płynnej jedności czasu i przestrzeni.

Jump cut różni się od cięcia pasującego tym, że to drugie ma stworzyć płynne przejście między dwoma oddzielnymi scenami. Zwykłym celem cięcia pasującego jest metaforyczne porównanie dwóch różnych obiektów, tematów lub scenerii.

Jak używać jump cutu w filmie:

• w montażu (montage)
• do wzmocnienia napięcia
• przy wprowadzaniu postaci
• do podkreślenia stanu psychicznego
• w wywiadach dokumentalnych

Skąd wziął się jump cut?

Jump cuty istnieją od zarania kina. Definicja jump cutu byłaby niepełna bez wspomnienia pewnego filmowca. Georges Méliès wykorzystywał tę technikę do tworzenia na ekranie magicznych iluzji. Jako iluzjonista Méliès w pełni wykorzystał jej możliwości, tworząc efektowne i zapadające w pamięć „magiczne ujęcia”.

Zakres jego eksperymentów z montażem sprawił, że Méliès uchodzi dziś za ojca efektów specjalnych w filmie. Z nowatorskiego punktu widzenia jump cuty Mélièsa były doskonałe, ale jak filmowcy mogli naturalnie wpleść tę technikę w narracyjne kino fabularne? W Rosji pojawiły się radykalne techniki montażowe, zbiorczo określane jako montaż radziecki, natomiast Hollywood poszło w zupełnie innym kierunku.

Od lat 20. do 50. XX wieku, wraz z rozkwitem systemu wielkich wytwórni hollywoodzkich, dominujący model realizacji filmów cenił sobie „niewidzialność”. Klasyczne kino hollywoodzkie, jak je również nazywamy, dążyło do „ukrycia” struktury filmu. W teorii miało to zanurzyć widza w świecie przedstawionym.

Przerywanie tej iluzji i przypominanie widzom, że oglądają film, było zasadniczo zakazane. Aż do momentu, gdy pojawiła się francuska Nowa Fala i wyrzuciła podręcznik zasad przez okno. Definicja jump cutu byłaby niepełna bez uznania zasług Francuzów.

Jump cut i francuska Nowa Fala

Nowoczesne zastosowanie jump cutu zaczęło się od Jeana-Luca Godarda i jego przełomowego filmu z 1960 roku „Do utraty tchu” (Breathless), który bez wątpienia jest jednym z najlepszych filmów francuskiej Nowej Fali. Na pierwszy rzut oka „Do utraty tchu” to kryminalna historia miłosna, ale wszystkie oczekiwania wobec takiej opowieści są po kolei burzone.

W pewnym momencie dwoje głównych bohaterów jedzie razem samochodem. Kamera pozostaje przez cały czas na Patricii (granej przez Jean Seberg), ale wielokrotnie przeskakujemy jump cutami do pozornie losowych i nieokreślonych momentów w przyszłości.

Godard celowo naruszał cenioną w Hollywood i głównym nurcie francuskiego kina „niewidzialność”. Montaż wywołuje tu dysonans – i jest to wyraźnie zamierzone. Z dzisiejszej perspektywy te przykłady jump cutów mogą nie wydawać się aż tak radykalne, ale w 1960 roku wywarły ogromny wpływ.

Jak używamy jump cutu dzisiaj

Jump cuty wciąż często pojawiają się w filmach, ale technika ta szczególnie szybko rozpowszechniła się w internecie. Zyskała ogromną popularność wśród wideoblogerów. Jump cuty w vlogach stały się tak powszechne, że być może przestałeś je w ogóle zauważać.

Wielu vlogerów publikuje długie nagrania, w których mówią prosto do kamery. Cięcia sygnalizują zmianę wątku myślowego albo skok w opowieści do przodu, ale pozycja vlogera względem obiektywu pozostaje taka sama.

Przy montowaniu ujęć ostatecznym celem powinno być przekazanie tego, co najważniejsze. Dlatego zrozumienie, jak stosować jump cut, to kluczowa umiejętność, która pomoże ci stworzyć jak najlepszy film.

Używanie jump cutu w montażu

„Lista Schindlera” (1993) to jeden z najlepszych filmów Stevena Spielberga. Opowiada historię biznesmena Oskara Schindlera, który zatrudniając w swojej fabryce ponad tysiąc polskich Żydów, ratuje ich przed Zagładą.

W pewnym momencie film wykorzystuje jump cut – i robi to w sposób, jakiego można by się najmniej spodziewać po takiej historii. To w gruncie rzeczy lekko komediowy, montażowy fragment w ponurym dramacie o Holokauście.

Jump cut wybrano w tej scenie z dwóch powodów. Po pierwsze, przekazuje upływ czasu. Schindler przyjmuje w biurze wiele kobiet. Jak w każdym montażu, możemy szybko i skutecznie pokazać cały proces, ale to tylko praktyczna kwestia.

Po drugie, cięcia służą tu humorowi. Te kobiety ewidentnie nie potrafią pisać na maszynie, a pokazanie ich w takiej sekwencji daje lekki, komediowy moment w filmie o zasadniczo mrocznym tonie – to rodzaj przerywnika, który jednocześnie popycha fabułę do przodu.

Wzmacnianie napięcia za pomocą jump cutu

W „Biegnij, Lola, biegnij” (Run Lola Run, 1998) widzimy zupełnie inne wykorzystanie jump cutu. Chłopak Loli miał przekazać mafijnemu boss