Edytor 4D: techniki ukazywania upływu czasu

• 19 listopada 2020

• Film Editing Pro

Wszyscy montażyści pracują w czterech wymiarach. Trójwymiarowa przestrzeń wizualna materiału… oraz czwarty wymiar – czas.

Jak wszyscy wiemy, aby poprawić tempo montażu i utrzymać rozsądny czas trwania, filmy przeskakują przez okresy czasu, wycinając nieistotne wydarzenia.

Montażyści mogą sobie na to pozwolić, ponieważ czas pomiędzy scenami jest zazwyczaj nieistotny dla fabuły i dlatego nie trzeba go szczegółowo objaśniać. Ważne jest jednak, by widz rozumiał, jak szybko płynie czas.

W tym ilustrowanym tutorialu przyjrzymy się 5 technikom montażowym służącym do pokazywania upływu czasu. Ale najpierw krótko zastanówmy się, dlaczego to w ogóle jest ważne.

Dlaczego upływ czasu jest ważny?

W najprostszym ujęciu narracja przedstawia zmianę w czasie. Może to być przemiana ideałów i osobowości bohatera albo rozwój ciągu wydarzeń. W każdym z tych przypadków czas daje kontekst.

Zasadniczo im dłużej coś trwa, tym więcej wymaga wysiłku. Zilustrujmy to klasycznym przykładem z Rocky’ego:

Która wersja twoim zdaniem działa lepiej? Choć obie sceny kończą się tak samo, długość tej drugiej sugeruje zmagania.

Innymi słowy – jeśli pomożemy widzowi zrozumieć upływ czasu, łatwiej połączy się emocjonalnie z dramatem. Jeśli się nam to nie uda, narracja może stać się chaotyczna. Przyjrzyjmy się więc popularnym technikom, których montażyści używają, aby to pokazać…

1. Plansze „Później”

Ten prosty sposób użycia tekstu do zakomunikowania upływu czasu jest oczywiście dość skuteczny. Wiele starych filmów – albo nowych, ale o bardzo specyficznym stylu, jak Pewnego razu… w Hollywood – korzysta z prostych plansz, żeby dokładnie pokazać, ile czasu minęło.

Wraz z rozwojem „języka montażu” montażyści nauczyli się komunikować „później” wyłącznie przy pomocy obrazu i efektów. Spójrzmy na kilka przykładów.

2. Przenikanie „Później”

Jedną z najbardziej utrwalonych technik pokazywania upływu czasu jest skromne przenikanie (dissolve). Możesz przenikać bezpośrednio z jednego ujęcia w drugie albo zanurzyć obraz w czerń, a potem wyjść na nowe ujęcie. Zwykle im dłuższe przenikanie, tym dłuższy czas, który upłynął.

W tym przykładzie z E.T. , gdyby montażysta po prostu ciął z nocy do poranka, mogłoby to na moment zdezorientować widza. Przenikanie zasygnalizowało skok w czasie, pomagając nam zrozumieć, że kolejne ujęcie dzieje się później. Dodatkowo dało widowni chwilę na oswojenie się i przetworzenie nowej sceny.

Przenikania mają dodatkową zaletę – tworzą w umyśle widza skojarzenie między tematem ujęcia wyjściowego i tematem ujęcia, w które przenikamy. Gdy E.T. spogląda w górę, w stronę swojego domu wśród gwiazd, przenikamy do maszyny, której używa, by „zadzwonić do domu”.

Uwaga!

Starannie dobieraj ujęcia i czas przenikania, by uniknąć niezręcznych kompozycji przejściowych. Ujęcia z dużą ilością pustej przestrzeni dobrze nadają się do przenikania. Nadmierny ruch może również dezorientować widza. Przenikanie między dwoma rozchwianymi ujęciami z ręki może przyprawić widownię o chorobę lokomocyjną! Najlepiej sprawdzają się ujęcia statyczne lub takie z najazdem/odjazdem kamery.

3. „Późniejsza” Wstawka

Kolejna popularna technika to „późniejsza” wstawka (cutaway). Cięcie ze sceny na inny obraz, a potem powrót, również może zasygnalizować upływ czasu.

W tym przykładzie z filmu 127 godzin , bez lotniczego ujęcia o świcie upływ czasu nie byłby oczywisty, a widz mógłby nie zorientować się, że Aaron całą noc pracował nad przesunięciem głazu – zwłaszcza że warunki oświetleniowe w głębokim kanionie nadal pozostają bardzo ciemne.

Uwaga!

Nie możesz użyć jako „późniejszej” wstawki dowolnego ujęcia. Powinno ono zawierać informację wizualną, która powie widzowi, ile czasu upłynęło.

Na przykład: wschodzące słońce albo postęp jakiegoś działania – jak budowa domu.

Wybranie ujęcia zdystansowanego wobec głównej akcji pomaga wyraźnie zaznaczyć scenę, w praktyce na moment przełamując ciągłość. Powinno się ono jednak nadal rozgrywać w tej samej lub powiązanej lokalizacji.

4. Skokowe cięcie „Później”

Przenikania i wstawki zabierają czas. Czy istnieje szybszy sposób przeskakiwania w czasie? Być może najszybszym sposobem napędzania montażu jest cięcie skokowe (jump-cut). Jego wydajność jest szczególnie przydatna, gdy trzeba wykonać kilka szybkich, następujących po sobie „skoków w czasie”.

W tym przykładzie z filmu Dzień świstaka , kontekst sprawia, że przejście działa. Ponieważ policzek w twarz zazwyczaj oznacza koniec planowanego wieczoru oraz biorąc pod uwagę dobrze już ustalony koncept filmu, rozumiemy, że każde kolejne cięcie skokowe pokazuje nowy dzień.

Uwaga!

Cięcia skokowe mogą być szorstkie w odbiorze, więc staraj się wybierać ujęcia, które łączy wspólny element – na przykład podobna kompozycja, ci sami bohaterowie czy te same lokacje. W naszym przykładzie wszystkie ujęcia skupiają się na Philu, lecz montażysta sprytnie dobrał też ujęcia z naprzemiennym kierunkiem, w którym patrzy/postacią na ekranie, co dodatkowo pomaga widzowi zrozumieć, że każde kolejne ujęcie pokazuje inną chwilę w czasie.

5. Montaż sekwencyjny

Podczas gdy większość przejść typu „później” tworzy pojedynczy skok w czasie, montaż sekwencyjny może posłużyć do opisania całego okresu. Wiele montażów tego typu zaprojektowanych jest tak, by pokazywać zmianę – na przykład dwoje ludzi zakochujących się w sobie albo naukowca prowadzącego badania i tworzącego coś rewolucyjnego. Inne montażowe sekwencje mogą nawet pokazywać, że bohater się nie zmienia, mimo że świat wokół niego tak. Wyobraź sobie przygnębioną osobę leżącą w łóżku, podczas gdy za oknem widzimy zmieniające się pory roku: lato, jesień, zimę i wiosnę.

Można powiedzieć, że przejścia „później” – jak plansze, wstawki i przenikania – zabierają nas prosto do celu, podczas gdy montaż sekwencyjny pokazuje nam samą podróż.

Jak wspomniano, montażowe sekwencje często wykorzystywane są do pokazania osobistej przemiany lub postępów projektu. Wrażenie, że coś zajmuje dużo czasu, buduje poczucie realizmu i pomaga widzom utożsamić się z tym, przez co bohater przechodzi.

Przyjrzyjmy się przykładowi takiego montażu.

Montaż treningowy

Montaż treningowy ma za zadanie pokazać fizyczny i osobisty rozwój bohatera. Zwykle towarzyszy mu muzyka.

Stopniowe cięcie między różnymi scenami, połączone z energetyczną muzyką i przemyślaną strukturą wizualną, daje wrażenie dłuższego i bardziej wymagającego programu treningowego. Bez cross-cuttingu (naprzemiennego przeplatania ujęć) i mocnej muzyki scena mogłaby sprawiać wrażenie kilku krótkich sesji treningowych. W poniższej ilustracji z Batman – Początek oznaczałoby to, że rozwój niesamowitych umiejętności bojowych Bruce’a Wayne’a wydałby się nierealistyczny! Nie mamy czasu oglądać 3 miesięcy treningu w filmie, ale musimy zrozumieć, że wymagał on ogromnego wysiłku i poświęcenia.

Uwaga!

Upewnij się, że scena się rozwija. Bohater powinien przejść od porażki do zwycięstwa. Dobieraj ujęcia, które jasno ustanawiają ten schemat. Zacznij od ujęć pokazujących, że postać się zmaga, zakończ ujęciami ukazującymi jej sukces.

Wspólne elementy montażowe

Choć omówiliśmy 5 bardzo różnych technik pokazywania upływu czasu, w rzeczywistości łączy je kilka wspólnych elementów, dzięki którym działają.

Oto kilka, o których warto pamiętać:

1. Odniesienia czasowe

• Przejścia „później”: Zawieraj elementy wizualne (czasami dźwiękowe), które pomagają zrozumieć, jak upływa czas. Niektóre ujęcia korzystają z zegara, ale nie musisz być aż tak dosłowny – może to być wschodzące słońce, stopniowy wzrost umiejętności bohatera, starzenie się twarzy i wiele innych.

• Montaże: Dobierając ujęcia, unikaj niejednoznaczności. Widz nie ma czasu, by przeczesywać kadr w poszukiwaniu subtelnych wskazówek dotyczących upływu czasu. Jeśli jakieś ujęcie jest ważne, ale potencjalnie mylące, zatrzymaj się na nim na tyle długo, by umysł widza zdążył je przetworzyć.

2. Wizualne mosty

• Przejścia „później”: Obraz musi wyraźnie pokazywać zmianę, ale jednocześnie nie może przytłaczać widza nadmiarem informacji. Wygładzaj przejścia, znajdując ujęcia, które dzielą wspólne elementy, takie jak światło, ruch czy temat.

• Montaże: Podczas cross-cuttingu w montażu sekwencyjnym staraj się ciąć w trakcie ruchu. Tworzy to pewien rodzaj ciągłości między ujęciami i pomaga zasugerować, że postać w obu z nich pracuje nad tym samym, wspólnym celem.

3. Muzyka i dźwięk

• Przejścia „później”: Zmiana wysokości, tempa lub głośności. Jeśli dźwięk lub muzyka przejdą przez cięcie bez żadnej zmiany, widz może przeoczyć jego znaczenie. Zmiana sygnału dźwiękowego w jakiś sposób wskazuje, że w filmie zaszło coś istotnego.

• Montaże: Muzyka i dźwięk są siłą napędową, która scala rozproszone ujęcia w jedną spójną scenę. Montaże treningowe zazwyczaj wymagają dynamicznej, rytmicznej muzyki. Montaże „czekania” najlepiej działają przy melodyjnej, refleksyjnej ścieżce.

Bądź kreatywny

Czujesz frajdę? Dopiero musnęliśmy powierzchnię! Oto kilka przykładów bardziej „egzotycznych” sposobów pokazywania upływu czasu.

Zamiast zwykłego przenikania pomyślałeś o match-dissolve? Jeśli masz odpowiednią rozdzielczość, spróbuj skalować i przesuwać klipy tak, by elementy w ujęciu wyjściowym i wejściowym się na siebie nakładały. Szeregowiec Ryan zawiera świetne match-przenikanie, które przeskakuje o 50 lat do przodu.

Ujęcia poklatkowe (time-lapse) to doskonały sposób na pokazanie upływu czasu. Można ich używać jak przenikania lub wstawki. W filmie Pan życia i śmierci (Lord of War) jest świetne przejście poklatkowe pokazujące demontaż samolotu, na który bezradnie patrzy główny bohater. Jeśli nie masz materiału kręconego specjalnie jako timelapse, czy możesz w długim ujęciu zastosować przyspieszenie (speed ramp) i pokazać akcję w przyspieszonym tempie?