Wat is een jump cut? 5 manieren om jump cuts in films te gebruiken

Uitleg van de jump cut in film

Net als de match cut is de jump cut een effectieve montagetechniek om een sprong in de tijd te tonen. Goed gebruikt kan hij het verhaal versterken. We beginnen met de definitie van een jump cut en kijken daarna naar een paar creatieve toepassingen door filmmakers als Spielberg en Guy Ritchie.

Wat is een jump cut?

Een jump cut is een knip waarmee je één enkele opname onderbreekt, waardoor het onderwerp lijkt alsof het onmiddellijk vooruit springt in de tijd. Terwijl de meeste montagetechnieken zijn ontworpen om de knip te “verbergen”, is de jump cut een stilistische keuze die de knip juist volledig zichtbaar maakt.

Sommige filmmakers vinden jump cuts in wezen slecht, omdat ze de aandacht vestigen op de geconstrueerde en gemonteerde aard van de film. Men beschouwt ze als een schending van de typische continuïteitsmontage – montage die erop gericht is een naadloze beleving van tijd en ruimte in het verhaal te geven.

De jump cut verschilt van de match cut in die zin dat de laatste bedoeld is om een naadloze overgang te creëren tussen twee afzonderlijke scènes. Het gebruikelijke doel van een match cut is een metaforische vergelijking te maken tussen twee verschillende objecten, thema’s of settings.

Hoe je jump cuts in film kunt gebruiken:

• In een montage

• Om spanning te vergroten

• Bij het introduceren van personages

• Om een mentale toestand te benadrukken

• In documentaire-interviews

Waar komt de jump cut vandaan?

Jump cuts bestaan al sinds het ontstaan van de film. Zonder één specifieke filmmaker te noemen is een definitie van de jump cut onvolledig: Georges Méliès gebruikte deze techniek om magische illusies op het scherm te creëren. Als goochelaar haalde Méliès alles uit deze techniek en maakte hij opvallende en onvergetelijke “trucshots”.

Méliès’ experimenteerdrang met montage maakt hem in feite tot de vader van speciale effecten in film. Vanuit een vernieuwend perspectief waren Méliès’ jump cuts perfect, maar hoe konden filmmakers deze techniek op een natuurlijke manier integreren in verhalende cinema? In Rusland ontstonden radicale montagetechnieken, samengevat als de Sovjetmontage, maar in Hollywood liep het heel anders.

Van de jaren 20 tot de jaren 50, met de opkomst van het studiosysteem, was de dominante filmstijl in Hollywood gericht op “onzichtbaarheid”. Dit wordt ook wel de klassieke Hollywoodfilm genoemd; het doel was de structuur van de film te “verbergen”. Theoretisch zou dit het publiek meer onderdompelen in het verhaal.

Die illusie doorbreken en het publiek eraan herinneren dat ze naar een film kijken, was in principe taboe. Althans, tot de Franse Nouvelle Vague verscheen en het regelboek het raam uit gooide. Zonder erkenning voor de Fransen is de definitie van de jump cut onvolledig.

Jump cuts en de Franse Nouvelle Vague

Het moderne gebruik van jump cuts begon met Jean-Luc Godard en zijn baanbrekende film À bout de souffle (Breathless, 1960), zonder twijfel een van de beste films van de Nouvelle Vague. Op het eerste gezicht is Breathless een misdaad-liefdesverhaal, maar alle verwachtingen die je bij zo’n verhaal hebt, worden systematisch doorbroken.

In een scène zitten de twee hoofdpersonages samen in een auto. De camera blijft steeds op Patricia (Jean Seberg) gericht, maar we maken herhaaldelijk jump cuts naar ogenschijnlijk willekeurige en ongedefinieerde momenten in de toekomst.

Godard saboteerde bewust de “onzichtbaarheid” die in Hollywood en de Franse mainstream film zo hoog in het vaandel stond. De montage creëert hier een vervreemdend effect, en dat is duidelijk de bedoeling. Naar huidige maatstaven lijken deze voorbeelden van jump cuts misschien niet zo radicaal, maar in 1960 maakten ze enorme indruk.

Hoe we jump cuts vandaag gebruiken

Je ziet nog steeds vaak jump cuts in films, maar de techniek is op internet razendsnel populair geworden. Vooral videobloggers omarmen haar. Jump cuts zijn in vlogs zo gewoon geworden dat je ze misschien niet eens meer opmerkt.

Veel vloggers nemen een doorlopende video waarin ze rechtstreeks in de camera praten. De shotwissels markeren een nieuwe gedachtegang of een sprong vooruit in het verhaal, terwijl de positie van de vlogger ongewijzigd blijft.

Bij het monteren van shots is het uiteindelijke doel altijd om het belangrijkste zo helder mogelijk over te brengen. Begrijpen hoe je jump cuts gebruikt, is daarom een cruciale vaardigheid om de best mogelijke film te maken.

Jump cuts gebruiken in een montage

Schindler’s List (1993) is een van Steven Spielbergs beste films. De film vertelt het verhaal van zakenman Oskar Schindler, die meer dan duizend Poolse Joodse vluchtelingen redt van de Holocaust door ze in zijn fabriek in dienst te nemen.

Op een bepaald moment wordt een jump cut gebruikt op een manier die je niet snel zou verwachten in een film als deze. Het gaat om een speelse, komische montagescène in een verder somber Holocaustdrama.

Voor deze scène zijn jump cuts om twee redenen gekozen. Ten eerste laten ze het verstrijken van tijd zien. Schindler ontmoet in zijn kantoor een reeks vrouwen. Zoals bij elke montage kunnen we het hele proces snel en efficiënt afhandelen – dat is een praktische overweging.

Ten tweede worden de cuts hier gebruikt voor humor. De vrouwen kunnen duidelijk niet typen, en door hen op deze opeenvolgende manier te tonen, ontstaat in een verder donkere film een licht moment – een intermezzo dat tegelijk het verhaal vooruit helpt.

Jump cuts gebruiken om spanning te vergroten

In Lola rennt (Run Lola Run, 1998) zien we een totaal andere toepassing van jump cuts. Lola’s vriend is 100.000 mark kwijtgeraakt die hij aan een misdaadbaas had moeten overhandigen. Lola moet binnen 20 minuten een manier vinden om het geld te regelen om zijn leven te redden.

In de betreffende scène raakt Lola in paniek en overweegt ze alle mogelijke manieren om aan het geld te komen. We zien verschillende jump cuts terwijl Lola koortsachtig nadenkt.

Zoals uit de synopsis blijkt, is Lola rennt een razendsnelle film waarin geen tijd te verliezen is. De cuts benadrukken dat: ze brengen ons direct in Lola’s gedachtengang. Ze heeft net verschrikkelijk nieuws gekregen, ze is angstig en gedesoriënteerd.

Mensen verwerken informatie eigenlijk niet op deze manier. Het menselijk oog verwacht vloeiende, continue beweging; jump cuts gaan in tegen dit esthetische verlangen. Veel films willen dat effect vermijden, maar hier werkt het juist perfect. De montage creëert een gemoedstoestand bij de toeschouwer, waardoor dit een betere techniek is dan standaard shots en cuts.

Jump cuts gebruiken om personages te introduceren

Snatch is een misdaadthriller uit 2000 van Guy Ritchie over een groep criminelen op zoek naar een gestolen diamant, en een bokspromotor die werkt voor een sadistische baas.

De film bevat veel technieken die Ritchie in zijn hele oeuvre gebruikt, waaronder zijn voorkeur voor snelle montage, die in de openingssequentie het best tot uiting komt.

De opening zit vol jump cuts en allerlei andere stilistische flair. De hele sequentie duurt nog geen 90 seconden, en in die tijd moet Ritchie een enorme hoeveelheid informatie overbrengen.

Personages introduceren vergt in een scenario veel werk, maar Ritchie vindt een efficiënte manier om dat via montage te doen. Hij moet ons 12 personages voorstellen, elk met een eigen persoonlijkheid en doel. Om het tempo hoog te houden gebruikt hij deze cuts om de tijd vooruit te spoelen en echte narratieve vaart op te bouwen.

Het duidelijkste voorbeeld van jump cuts in de sequentie is de introductie van Mickey (Brad Pitt). Hij krijgt een stapel geld, en zijn maat probeert eraan te zitten. Mickey slaat zijn hand meerdere keren weg; daartussen zien we jump cuts. In een paar seconden krijgt het publiek alles wat het over deze man moet weten. Toevallig is dit ook een van Brad Pitts beste vertolkingen.

Deze jump cut-scène heeft een dubbele functie. De rest van de film zal snel en energiek zijn. Door in de opening jump cuts te gebruiken, weet het publiek meteen wat voor soort film dit wordt en dat ze zich moeten schrap zetten.

Jump cuts gebruiken om een mentale toestand te benadrukken

Een van de meest verrassende en aangrijpende momenten in The Royal Tenenbaums (2001) is wanneer Richie (Luke Wilson) een zelfmoordpoging doet. Vlak daarvoor begint hij zijn haar te knippen en zich te scheren. In deze sombere scène zien we meerdere jump cuts.

Op het eerste gezicht lijkt dit vooral een praktische keuze: tijd comprimeren en het proces snel afhandelen. Maar denk eens aan de emotionele impact terwijl je kijkt.

Jump cuts worden in films vaak gebruikt om opwinding of energie te creëren, maar hier vormen ze een poëtische visualisering van verdriet. Wes Anderson hoeft ons Richies knipbeurt niet te laten zien. Het is duidelijk een bewuste keuze om deze uiterst intieme momenten te tonen van een personage op zijn dieptepunt. De jump cuts verbeelden visueel Richies instabiele en gefragmenteerde gemoedstoestand.

De axiale jump cut

Er is een subtype jump cut met een vergelijkbaar effect, maar een iets andere uitvoering. Jump cuts springen binnen één shot vooruit in de tijd; axiale jump cuts verplaatsen alleen het standpunt van de camera, zonder tijdsprong.

Met andere woorden: vanuit dezelfde camerahoek wordt de brandpuntsafstand bij elke knip onmiddellijk aangepast, langer of korter. Simpel gezegd: bij elke cut wordt het onderwerp in beeld groter of kleiner. Axiale jump cuts werken vergelijkbaar met een zoom, maar dan zonder geleidelijke verandering – de verandering is abrupt en schokkend.

Een voorbeeld: wanneer Elliott en zijn vrienden voor de autoriteiten op de vlucht zijn, raakt E.T. in paniek. In die sequentie worden axiale jump cuts gebruikt.

Alfred Hitchcock was ook een fan van deze techniek. Hij gebruikte harde, ontwrichtende jump cuts in pure horrormomenten. Als je de beroemde douchescène in Psycho hebt gezien: wanneer Marion zich omdraait en de moordenaar onder ogen ziet, komt de camera in stappen steeds dichter bij haar schreeuwende mond.

In The Birds is er een scène waarin Lydia het lijk van haar vader aantreft na een recente dodelijke aanval:

Hitchcock was voortdurend op zoek naar nieuwe manieren om het publiek een ervaring te geven die overeenkomt met die van de personages (zie ook: de douchescène hierboven en de “Hitchcock-zoom” in Vertigo). Door in dit moment axiale jump cuts te gebruiken en ons steeds dichter bij de dode man te brengen, wordt deze schokkende ontdekking voor ons net zo schokkend.