Czym jest jump cut (skokowe cięcie)? 5 sposobów użycia jump cutu w filmie

Wyjaśnienie jump cutu w filmie

Podobnie jak cięcie na ruchu (match cut), jump cut to skuteczna technika montażu filmowego służąca do ukazywania skoków w czasie. Wykorzystany właściwie może wspierać narrację. Zaczniemy od definicji jump cutu, a następnie omówimy kilka kreatywnych sposobów, w jakie używali go tacy filmowcy jak Spielberg czy Guy Ritchie.

Czym jest jump cut?

Jump cut to przerwanie jednego ujęcia cięciem w taki sposób, by sprawiało wrażenie, że obiekt na ekranie natychmiast przeskakuje w czasie do przodu. Podczas gdy większość technik montażowych zaprojektowano tak, by „ukrywać” cięcia, jump cut jest świadomym wyborem stylistycznym, który czyni cięcie całkowicie widocznym.

Niektórzy filmowcy uważają jump cuty za coś z natury „złego”, ponieważ kierują uwagę widza na konstrukcyjny, montażowy charakter filmu. Postrzega się je jako naruszenie typowego montażu ciągłego – montażu, którego celem jest stworzenie wrażenia płynnej ciągłości czasu i przestrzeni w opowieści.

Jump cut różni się od match cutu tym, że ten drugi ma za zadanie stworzyć płynne przejście między dwiema oddzielnymi scenami. Zwykłym celem match cutu jest metaforyczne zestawienie dwóch różnych obiektów, tematów lub przestrzeni.

Jak używać jump cutu w filmie:

• w montażu (montage)
• do spotęgowania napięcia
• przy wprowadzaniu postaci
• do podkreślenia stanu psychicznego
• w dokumentalnych wywiadach

Skąd wziął się jump cut?

Jump cut towarzyszy kinu od jego narodzin. Definicja jump cutu byłaby niepełna bez wskazania pewnego filmowca z nazwiska. Georges Méliès wykorzystywał tę technikę do tworzenia na ekranie magicznych iluzji. Jako iluzjonista Méliès w pełni z niej korzystał, tworząc efektowne i niezapomniane „magiczne ujęcia”.

Zakres jego eksperymentów z montażem właściwie uczynił go ojcem efektów specjalnych w filmie. Z punktu widzenia widowiskowości jump cuty Mélièsa były idealne, ale jak filmowcy mogli naturalnie włączyć tę technikę w narracyjne kino fabularne? W Rosji pojawiły się radykalne techniki montażowe zbiorczo określane jako montaż radziecki, jednak Hollywood obrało zupełnie inną drogę.

Od lat 20. do 50. XX wieku, wraz z rozwojem systemu wielkich wytwórni hollywoodzkich, dominujący sposób realizacji filmów stawiał na „niewidzialność”. Klasyczne kino hollywoodzkie dążyło do „ukrycia” konstrukcji filmu. Teoretycznie miało to maksymalnie zanurzyć widza w opowieści.

Przerywanie tej iluzji i przypominanie widzom, że oglądają film, było w zasadzie zakazane. Aż do momentu, gdy pojawiła się francuska Nowa Fala i wyrzuciła podręcznik zasad przez okno. Nie sposób zdefiniować jump cutu bez oddania zasług Francuzom.

Jump cut i francuska Nowa Fala

Nowoczesne użycie jump cutu zaczyna się od Jeana-Luca Godarda i jego przełomowego filmu z 1960 roku Do utraty tchu (Breathless), który bez wątpienia należy do najlepszych filmów francuskiej Nowej Fali. Na pierwszy rzut oka Do utraty tchu jest kryminalnym romansem, ale wszystkie typowe oczekiwania wobec takiej historii zostają po kolei zburzone.

W pewnym momencie dwoje głównych bohaterów jedzie razem samochodem. Kamera nieustannie pozostaje na twarzy Patricii (Jean Seberg), lecz wielokrotnie skaczemy cięciami do pozornie przypadkowych i nieokreślonych momentów w przyszłości.

Godard celowo podważa „niewidzialność” tak wysoko cenioną w mainstreamowym kinie hollywoodzkim i francuskim. Montaż tworzy tu efekt dysonansu, i jest to wyraźnie zamierzone. Według dzisiejszych standardów te przykłady jump cutów nie wydają się aż tak radykalne, ale w 1960 roku wywarły ogromne wrażenie.

Jak używamy jump cutów dziś

Choć jump cut nadal często pojawia się w filmach fabularnych, ta technika szczególnie szybko spopularyzowała się w internecie. Ogromną popularność zyskała wśród wideoblogerów. Jump cuty w vlogach stały się tak powszechne, że możesz nawet przestać je świadomie zauważać.

Często zobaczysz vlogerów, którzy mają długi, w zasadzie ciągły zapis siebie mówiących do kamery. Ujęcie się zmienia, sugerując zmianę wątku lub przeskok w opowieści do przodu, ale pozycja vlogera pozostaje taka sama jak wcześniej.

W montażu ujęć ostatecznym celem powinno być przekazanie tego, co najważniejsze. Dlatego umiejętność stosowania jump cutu jest kluczową kompetencją, która pomaga stworzyć możliwie najlepszy film.

Jump cut w montażu

Lista Schindlera (1993) to jeden z najlepszych filmów Stevena Spielberga. Opowiada historię przedsiębiorcy Oskara Schindlera, który zatrudniając w swojej fabryce ponad tysiąc polskich Żydów, ratuje ich przed Zagładą.

W pewnym momencie film wykorzystuje jump cut – i zastosowanie tej techniki w takim filmie może cię zaskoczyć. W istocie jest to żartobliwy, komediowy fragment montażowy w ponurym dramacie o Holokauście.

Wybór jump cutu w tym fragmencie ma dwa powody. Po pierwsze, przekazuje upływ czasu. Podczas pracy w biurze Schindler spotyka wiele kobiet. Jak w każdym montażu, pozwala to szybko i skutecznie „przewinąć” cały proces, ale to tylko wzgląd praktyczny.

Po drugie, cięcia służą tu komizmowi. Kobiety wyraźnie nie potrafią pisać na maszynie, a pokazanie ich w takiej sekwencji sprawia, że w mrocznym filmie pojawia się lekki moment – rodzaj interludium, które jednocześnie popycha fabułę do przodu.

Wzmacnianie napięcia za pomocą jump cutu

W Biegnij, Lola, biegnij (Run Lola Run, 1998) widzimy zupełnie inne zastosowanie jump cutu. Chłopak Loli, zamiast dostarczyć pieniądze szefowi przestępczego gangu,