Een analyse van de montagestijl in “Confessions” >

4+1W, dat wil zeggen 5W.

5W is een term uit de informatiewetenschap. Hij verwijst naar het onderzoek naar informatie, dat kan worden opgedeeld in vijf delen: onderzoek naar de informatiezender (who, wie verspreidt de informatie), onderzoek naar de informatie zelf (what, welke informatie wordt verspreid), mediumonderzoek (which, via welk kanaal en op welke manier wordt informatie verspreid), onderzoek naar de informatiegebruiker (whom, aan wie wordt de informatie verspreid), en onderzoek naar informatieve baten en effecten (how, hoe genereert informatie effect).

Dit stramien vormt ook de basis van hedendaagse nieuwsberichten:

who (wie) —— persoon

when (wanneer) —— tijd

where (waar) —— plaats

what (wat doen) —— gebeurtenis

why (waarom) —— reden

Een nieuwsbericht is pas volledig als het al deze vijf punten bevat. Daar hoef je geen communicatiewetenschap voor gestudeerd te hebben; één aflevering van het journaal kijken is genoeg om het te zien. Want als gewone mensen een nieuwsbericht willen begrijpen, moeten deze vijf punten als basis aanwezig zijn. Dit is de basale schrijfvaardigheid die een journalist moet beheersen.

In films daarentegen wordt één W vaak niet uitgeschreven, of beter gezegd, bewust door de scenarist verborgen.

Niet alleen in films; in narratieve poëzie, toneelstukken, romans en andere verhalende vormen wordt dit W over het algemeen (in de meeste scènes/paragrafen) verborgen:

iemand of iets —— (subject)…… personage (Who)

hoe iets wordt gedaan —— (gebeurtenis)…… handeling (What)

wanneer en waar —— (achtergrond)…… omgeving (When/Where)

De verborgen W is de Why, dus de reden, de drijfveer.

Neem bijvoorbeeld de openingsscène van de film “Confessions”: de lerares mompelt maar door en praat tegen zichzelf — van zichzelf naar haar gezin, van haar gezin naar de school. In de klas is een groep probleemjongeren allang ontaard in complete chaos; ze lachen, praten, maken herrie, zonder enige orde, en toch negeert de lerares deze chaos volledig…

In deze scène zijn alle vier basis-W’s aanwezig: de lerares (Who) die overdag (When) in het klaslokaal (Where) moraalpreken houdt (What). Maar… duidelijk luistert niemand; de leerlingen negeren het bestaan van de lerares, en de lerares negeert op haar beurt het bestaan van de leerlingen.

Hier ontbreekt slechts één W: de drijfveer van de lerares.

Dit creëert meteen een dramatisch conflict: waarom doet de lerares dit?

De verborgen W wordt vaak gebruikt om een spanningsboog te creëren die het publiek aan het scherm gekluisterd houdt.

In de meeste gevallen is dit soort scènes uiteraard iets wat de scenarist al van tevoren zo heeft vastgesteld.

Het scenariowerk van “Confessions” is op zichzelf al zeer verfijnd: deze W (de drijfveer) werkt in twee richtingen. Het verbergt volledig de reden waarom de lerares dit doet, én het gebruikt de gebeurtenissen om indirect te verklaren waarom de leerlingen zich zo gedragen. Per slot van rekening zijn deze leerlingen probleemjongeren zonder enig gevoel voor discipline.

Maar waar we ons vooral op richten, is: wat is de taak van de montage?

Montage moet de sleutelgedachten binnen deze vier W’s uitvergroten en de weg bereiden voor het vrijgeven van de laatste W.

In deze scène zijn tijd (When) en locatie (Where) voor de montage niet zo belangrijk; via de vormgeving, belichting en kadrering in de preproductie is de beklemmende sfeer al neergezet.

Waar de montage vooral de nadruk op legt, is het idee van “een chaotische klas” en “een lerares die zich nergens meer om bekommert”.

Hoe doet “Confessions” dat? Door gebruik te maken van geluid.

Wat de leerlingen ook doen en wat de lerares ook zegt, in elk shot ligt er altijd een laag van chaotisch klaslokaal-geluid onder. Bovendien is de geluidsmontage in “Confessions” volledig subjectief ingezet. Ze laat de gebruikelijke geluidsmontage op basis van “realistische weergave” los. In sommige shots is het omgevingsgeluid heel hard en de stem van de lerares heel zacht; in andere shots wordt het omgevingsgeluid juist heel zacht en klinkt de stem van de lerares opeens extreem helder — dat is volledig afhankelijk van de wens van de editor om het publiek al dan niet de tekst van de lerares duidelijk te laten horen. Anders gezegd: de montage stuurt hier het publiek en vertelt hen: deze regels tekst zijn belangrijk, dus zet ik het volume hoger voor jou.

Totdat de lerares deze zin uitspreekt: “Ik wil hem vermoorden.”

Pas dan komt de laatste W bovendrijven. Op dat moment begrijpt het publiek dat de lerares wraak wil nemen, en krijgen al haar eerdere handelingen een logische drijfveer.

De montage gebruikt hier een plotselinge stiltesnede in het geluid, plus een totaalshot dat het ritme blokkeert. Door de contrastwerking in het geluid — van druk naar stil — krijgt deze regel tekst extra lading en betekenis.

Natuurlijk kan montage slechts “de kers op de taart” zijn. De vele videoclip-achtige slow motion-shots in hoge snelheid geven deze “preek” bovendien een sterkere rituele en esthetische kwaliteit.

Wanneer we een scène monteren, moeten we voortdurend letten op de “aanwezigheid” van deze 5 W’s. Waar je echt iets mee kunt doen, is vrijwel altijd die ene verborgen W.

Eerder heb ik ook al een gedetailleerde analyse van de film “Confessions” gemaakt: