Czym jest jump cut (skokowe cięcie)? 5 sposobów użycia jump cutu w filmie

Wyjaśnienie jump cutu w filmie

Podobnie jak cięcie na zgodność, jump cut jest skuteczną techniką montażu filmowego służącą do ukazywania skoków w czasie. Jeśli jest użyty właściwie, może wspierać narrację. Zaczniemy od definicji jump cutu, a następnie omówimy kilka kreatywnych sposobów, w jakie używali go tacy filmowcy jak Spielberg czy Guy Ritchie.

Czym jest jump cut?

Jump cut polega na przerwaniu jednego ujęcia poprzez cięcie w taki sposób, by sprawiać wrażenie, że obiekt w kadrze natychmiast „przeskakuje” w czasie do przodu. Podczas gdy większość technik montażowych zaprojektowano tak, by „ukrywać” cięcie, jump cut jest wyborem stylistycznym, który czyni cięcie całkowicie widocznym.

Niektórzy reżyserzy uważają jump cut za coś z natury złego, ponieważ zwraca uwagę na sztuczność konstrukcji i montażu filmu. Uznaje się, że narusza typowy montaż ciągły – taki, którego celem jest stworzenie wrażenia płynnej ciągłości czasu i przestrzeni w opowieści.

Jump cut różni się od cięcia na zgodność tym, że to drugie ma stworzyć płynne przejście między dwoma odrębnymi scenami. Zwykłym celem cięcia na zgodność jest metaforyczne porównanie dwóch różnych obiektów, tematów lub miejsc.

Jak używać jump cutu w filmie:

• w montażu (sekwencji montażowej)
• do potęgowania napięcia
• przy wprowadzaniu postaci
• do podkreślania stanu psychicznego
• w wywiadach dokumentalnych

Skąd wziął się jump cut?

Jump cuty istnieją od zarania kina. Definicja jump cutu byłaby niepełna bez wzmianki o pewnym filmowcu. Georges Méliès wykorzystywał tę technikę do tworzenia na ekranie magicznych iluzji. Jako iluzjonista, Méliès w pełni z niej korzystał, tworząc efektowne i niezapomniane „magiczne ujęcia”.

Zakres jego eksperymentów z montażem sprawił, że w pewnym sensie stał się ojcem efektów specjalnych w kinie. Z perspektywy nowatorstwa jump cuty Mélièsa były idealne, ale jak filmowcy mogli naturalnie wpleść tę technikę w narracyjne kino? W Rosji pojawiły się radykalne techniki montażowe, zbiorczo nazywane montażem sowieckim, natomiast Hollywood poszło w całkiem innym kierunku.

Od lat 20. do 50. XX wieku, wraz z rozwojem systemu wielkich wytwórni, dominujący sposób realizacji filmów w Hollywood stawiał na „niewidzialność”. Klasyczne kino hollywoodzkie miało na celu „ukrycie” konstrukcji filmu. Teoretycznie miało to pozwolić widzom całkowicie zanurzyć się w opowieści.

Łamanie tej iluzji i przypominanie widzom, że oglądają film, było praktycznie zakazane. Aż do momentu, gdy pojawiła się francuska Nowa Fala i wyrzuciła podręcznik zasad przez okno. Bez zasług przyznanych Francuzom definicja jump cutu również byłaby niepełna.

Jump cut i francuska Nowa Fala

Nowoczesne użycie jump cutu zaczyna się od Jeana-Luca Godarda i jego przełomowego filmu z 1960 roku Do utraty tchu (Breathless), który bez wątpienia jest jednym z najlepszych filmów francuskiej Nowej Fali. Na pierwszy rzut oka Do utraty tchu to kryminalna historia miłosna, lecz wszystkie typowe oczekiwania wobec takiej historii są tu kolejno podważane.

W pewnym momencie dwoje głównych bohaterów jedzie samochodem. Kamera przez cały czas pozostaje na twarzy Patricii (granej przez Jean Seberg), ale wielokrotnie wykonujemy jump cut do pozornie losowych i nieokreślonych punktów w przyszłości.

Godard celowo niszczy „niewidzialność”, którą Hollywood i francuska kinematografia głównego nurtu stawiały tak wysoko. Montaż tworzy tu dysonansowy efekt, co jest wyraźnie zamierzone. Według dzisiejszych standardów te przykłady jump cutów mogą nie wydawać się aż tak radykalne, ale w 1960 roku wywarły ogromny wpływ.

Jak używamy jump cutu dzisiaj

Choć jump cuty wciąż często pojawiają się w kinie, ta technika wyjątkowo szybko spopularyzowała się w internecie. W dużej mierze przyjęli ją wideoblogerzy. Jump cut stał się w vlogach tak powszechny, że być może nawet przestałeś go zauważać.

Wielu vlogerów nagrywa długi materiał, w którym mówią prosto do kamery. Cięcia sygnalizują zmianę wątku albo przeskok w opowieści, ale pozycja vlogera względem kamery pozostaje ta sama.

Jeśli chodzi o montowanie materiału, ostatecznym celem powinno być przekazanie tego, co najważniejsze. Z tego powodu znajomość jump cutu jest kluczową umiejętnością, która pomoże ci stworzyć jak najlepszy film.

Użycie jump cutu w montażu

Lista Schindlera (1993) to jeden z najlepszych filmów Stevena Spielberga. Opowiada historię biznesmena Oskara Schindlera, który zatrudniając w swojej fabryce ponad tysiąc polskich Żydów, ratuje ich przed Zagładą.

W filmie jest moment, w którym użyto jump cutu, i to w sposób, jakiego w takim filmie raczej byś się nie spodziewał. To w gruncie rzeczy żartobliwa, komediowa sekwencja montażowa w mrocznym dramacie o Holokauście.

Zastosowanie jump cutu w tej scenie ma dwa powody. Po pierwsze – przekazuje upływ czasu. Schindler spotyka się w biurze z wieloma kobietami. Jak w każdym montażu, możemy szybko i efektywnie przejść przez cały proces, ale to tylko praktyczny aspekt.

Po drugie – cięcia służą tu komizmowi. Te kobiety wyraźnie nie potrafią pisać na maszynie, a pokazanie ich w tak ciągłej sekwencji zapewnia lekki moment w filmie, który z natury jest niezwykle ponury – swego rodzaju przerywnik, który równocześnie posuwa akcję do przodu.

Pozwól jump cutom wzmocnić napięcie

W filmie Biegnij, Lola, biegnij (Run Lola Run, 1998) widzimy całkowicie odmienne wykorzystanie jump cutu. Chłopak Loli miał przekazać przełożonemu z półświatka pieniądze, ale zgubił 100 tys.