Czym jest jump cut? 5 sposobów użycia jump cutu w filmie

Wyjaśnienie jump cutu w filmach

Podobnie jak cięcie na akcję (match cut), jump cut jest skuteczną techniką montażu filmowego, która może ukazywać skoki w czasie. Jeśli zostanie użyty właściwie, może wspierać narrację. Zacznijmy od definicji jump cutu, a potem omówimy kilka kreatywnych sposobów, w jakie wykorzystują go tacy twórcy jak Steven Spielberg czy Guy Ritchie.

Czym jest jump cut?

Jump cut to przerwanie jednego ujęcia za pomocą cięcia w taki sposób, że wydaje się, jakby obiekt w kadrze natychmiast przeskakiwał w czasie do przodu. Podczas gdy większość technik montażowych została zaprojektowana tak, by „ukrywać” cięcia, jump cut jest wyborem stylistycznym, który czyni cięcie całkowicie widocznym.

Niektórzy filmowcy uważają jump cut za coś z natury złego, ponieważ zwraca uwagę widza na konstrukcyjny, montażowy charakter filmu. Uważa się, że narusza on typowy montaż ciągły – taki, który ma zapewnić historii płynne, niezakłócone poczucie czasu i przestrzeni.

Jump cut różni się od match cutu tym, że ten drugi ma stworzyć płynne przejście między dwiema osobnymi scenami. Zwykłym celem match cutu jest dokonanie metaforycznego porównania między dwoma różnymi obiektami, tematami lub miejscami.

Jak używać jump cutu w filmie:

• w montażu (montage)

• do potęgowania napięcia

• przy wprowadzaniu postaci

• do podkreślania stanu psychicznego

• w wywiadach dokumentalnych

Skąd wziął się jump cut?

Jump cut istnieje od samych narodzin kina. Definicja jump cutu nie byłaby pełna bez wspomnienia pewnego filmowca. Georges Méliès wykorzystywał tę technikę do tworzenia na ekranie magicznych iluzji. Jako iluzjonista, Méliès w pełni wykorzystał jej możliwości, tworząc szereg uderzających i niezapomnianych „magicznych ujęć”.

Eksperymenty Mélièsa z technikami montażu w zasadzie uczyniły go ojcem efektów specjalnych w filmie. Z nowatorskiej perspektywy jump cuty Mélièsa są znakomite, ale jak filmowcy mogli naturalnie włączyć tę technikę do narracyjnego kina fabularnego? W Rosji pojawiły się radykalne techniki montażu, zbiorczo określane jako montaż radziecki, jednak Hollywood obrało zupełnie inną drogę.

Od lat 20. do 50. XX wieku, wraz z rozwojem systemu wielkich wytwórni hollywoodzkich, dominującym podejściem do realizacji filmów stała się „niewidzialność”. Klasyczne kino hollywoodzkie miało za cel „ukrywać” konstrukcję filmu. Teoretycznie miało to całkowicie zanurzyć widza w opowieści.

Przerywanie tej iluzji i przypominanie widzom, że oglądają film, było zasadniczo zakazane. Aż do pojawienia się francuskiej Nowej Fali, która wyrzuciła podręcznik zasad przez okno. Bez zasług dla Francuzów definicja jump cutu znów byłaby niepełna.

Jump cut i francuska Nowa Fala

Nowoczesne użycie jump cutu zaczęło się od Jean-Luca Godarda i jego przełomowego filmu z 1960 roku „Do utraty tchu” (Breathless), który bez wątpienia jest jednym z najlepszych filmów francuskiej Nowej Fali. Na pierwszy rzut oka „Do utraty tchu” to kryminalna historia miłosna, ale wszystkie typowe oczekiwania wobec takiej historii zostają systematycznie podważone.

Jest scena, w której dwójka bohaterów jedzie razem samochodem. Kamera cały czas pozostaje na Patricii (granej przez Jean Seberg), ale wielokrotnie przeskakujemy jump cutami do pozornie losowych i nieokreślonych momentów w przyszłości.

Godard celowo niszczy „niewidzialność”, wysoko cenioną w Hollywood i głównym nurcie kina francuskiego. Montaż tworzy tu dysonansowy efekt, i jest to ewidentnie działanie zamierzone. Według dzisiejszych standardów te przykłady jump cutów nie wydają się aż tak radykalne, lecz w 1960 roku wywarły ogromny wpływ.

Jak używamy jump cutu dzisiaj

Choć jump cut wciąż często pojawia się w filmach, technika ta zdaje się szczególnie szybko zyskiwać popularność w internecie. Cieszy się ogromnym uznaniem wśród vlogerów. Jump cuty w vlogach stały się tak powszechne, że możesz już nawet ich świadomie nie zauważać.

Wielu twórców nagrywa długie ujęcia, na których mówią do kamery. Cięcia sygnalizują zmianę wątku myślowego albo gwałtowne przesunięcie akcji do przodu, ale pozycja vlogera w kadrze pozostaje taka sama.

Przy montowaniu materiału głównym celem powinno być ostatecznie przekazanie tego, co najważniejsze. Zrozumienie, jak stosować jump cuty, jest więc kluczową umiejętnością, która pomoże ci stworzyć jak najlepszy film.

Użycie jump cutu w montażu

„Lista Schindlera” (1993) to jeden z najlepszych filmów Stevena Spielberga. Opowiada historię biznesmena Oskara Schindlera, który ratuje ponad tysiąc polskich Żydów przed Zagładą, zatrudniając ich w swojej fabryce.

W filmie pojawia się moment, w którym wykorzystano jump cuty w sposób, jakiego być może nie spodziewasz się w tego typu filmie. To w istocie lekko komediowy, montażowy fragment w ponurym dramacie o Holokauście.

Zastosowanie jump cutów w tej scenie wynika z dwóch powodów. Po pierwsze, przekazują upływ czasu. Schindler w swoim biurze spotyka wiele kobiet. Jak w każdym montażu, możemy szybko i skutecznie przeprowadzić widza przez cały proces – to kwestia praktyczna.

Po drugie, cięcia te służą tu budowaniu humoru. Kobiety najwyraźniej nie potrafią pisać na maszynie, a pokazanie ich w takiej sekwencji daje chwilę wytchnienia w mrocznym filmie – przerywnik, który jednocześnie popycha fabułę do przodu.

Wykorzystanie jump cutu do potęgowania napięcia

W „Biegnij, Lola, biegnij” (Run Lola Run, 1998) widzimy zupełnie inne zastosowanie jump cutu. Chłopak Loli miał przekaza