Wat is een jump cut? 5 manieren om jump cuts in films te gebruiken

Uitleg van jump cuts in films

Net als match cuts is een jump cut een effectieve montagetechniek waarmee een sprong in de tijd wordt verbeeld. Als hij goed wordt ingezet, kan hij het verhaal versterken. We beginnen met de definitie van een jump cut en gaan daarna in op enkele creatieve manieren waarop filmmakers als Spielberg en Guy Ritchie ze gebruiken.

Wat is een jump cut?

Een jump cut is een knip die één enkel shot onderbreekt, waardoor het onderwerp lijkt alsof het plotseling vooruit springt in de tijd. Terwijl de meeste montagetechnieken ontworpen zijn om de knip te “verbergen”, is de jump cut een stilistische keuze die de knip juist volledig zichtbaar maakt.

Sommige filmmakers vinden jump cuts in wezen slecht, omdat ze de aandacht vestigen op het geconstrueerde en gemonteerde karakter van de film. Men ziet ze als een schending van de klassieke continuïteitsmontage, die een naadloze indruk van tijd en ruimte in dienst van het verhaal nastreeft.

Jump cuts verschillen van match cuts doordat die laatste juist bedoeld zijn om een vloeiende overgang tussen twee afzonderlijke scènes te creëren. Het gebruikelijke doel van een match cut is een metaforische vergelijking te trekken tussen twee verschillende objecten, thema’s of settings.

Hoe je jump cuts in films kunt gebruiken:

• In een montage

• Om spanning te vergroten

• Bij het introduceren van personages

• Om een mentale toestand te benadrukken

• In documentaire-interviews

Waar komt de jump cut vandaan?

Jump cuts bestaan al sinds het ontstaan van de cinema. De definitie van een jump cut is niet compleet zonder één specifieke filmmaker te noemen: Georges Méliès. Hij gebruikte deze techniek om magische illusies op het scherm te creëren. Als goochelaar maakte Méliès optimaal gebruik van deze truc en bedacht hij een aantal opvallende en onvergetelijke “magische shots”.

Door zijn experimenten met montage geldt Méliès in feite als de vader van de special effects in de film. Vanuit een vernieuwend perspectief waren zijn jump cuts perfect, maar hoe konden filmmakers deze techniek op een natuurlijke manier integreren in verhalende cinema? In Rusland ontstonden radicale montagetechnieken, samengevat onder de noemer Sovjetmontage, maar Hollywood koos een heel ander pad.

Vanaf de jaren 20 tot en met de jaren 50, met de opkomst van het Hollywood-studiosysteem, werd de dominante filmstijl gekenmerkt door “onzichtbaarheid”. De klassieke Hollywoodfilm was erop gericht de structuur van de film te “verbergen”. In theorie zou dit het publiek volledig in de film onderdompelen.

Die illusie doorbreken en de kijker eraan herinneren dat hij naar een film kijkt, was in feite taboe. Dat bleef zo totdat de Franse Nouvelle Vague opkwam en het regelboek uit het raam gooide. Zonder krediet te geven aan de Fransen is een definitie van de jump cut onvolledig.

Jump cuts en de Franse Nouvelle Vague

Het moderne gebruik van de jump cut begint bij Jean-Luc Godard en zijn baanbrekende film À bout de souffle (Breathless) uit 1960, ongetwijfeld een van de beste films van de Nouvelle Vague. Op het eerste gezicht is Breathless een misdaad-liefdesverhaal, maar alle verwachtingen die bij zo’n verhaal horen, worden één voor één onderuitgehaald.

Er is een scène waarin de twee hoofdpersonages samen in een auto zitten. De camera blijft de hele tijd op Patricia (gespeeld door Jean Seberg) gericht, maar we springen meerdere keren met jump cuts naar schijnbaar willekeurige en ongedefinieerde momenten in de toekomst.

Godard saboteert bewust de “onzichtbaarheid” die in Hollywood en de Franse mainstreamcinema zo hoog in het vaandel stond. De montage creëert hier een ontwrichtend effect, en dat is overduidelijk de bedoeling. Naar huidige maatstaven lijken deze jump cuts misschien niet extreem radicaal, maar in 1960 hadden ze een enorme impact.

Hoe we jump cuts nu gebruiken

Hoewel je jump cuts nog steeds vaak in speelfilms ziet, lijkt de techniek vooral op internet razendsnel populair te zijn geworden. Vooral videobloggers hebben hem omarmd. Jump cuts in vlogs zijn zo alomtegenwoordig geworden dat je ze misschien niet eens meer bewust opmerkt.

Bij veel vloggers zie je een doorlopend shot waarin ze tegen de camera praten. De knip markeert een andere gedachtegang of een sprong vooruit in het verhaal, maar de positie van de vlogger in beeld blijft grotendeels hetzelfde.

Bij het monteren van shots is het uiteindelijke doel altijd om het belangrijkste zo helder mogelijk over te brengen. Begrijpen hoe je jump cuts inzet is daarom een cruciale vaardigheid om je te helpen de best mogelijke film te maken.

Jump cuts gebruiken in een montage

Schindler’s List (1993) is een van Steven Spielbergs beste films. De film vertelt het verhaal van zakenman Oskar Schindler, die meer dan duizend Poolse Joodse vluchtelingen redt van de Holocaust door ze in zijn fabriek in dienst te nemen.

Er is een moment in de film waarin jump cuts worden gebruikt, en de manier waarop dat gebeurt is misschien niet wat je zou verwachten in een film als deze. Het is in wezen een speelse, komische montagesequentie midden in een verder somber Holocaustdrama.

Er zijn twee redenen om voor jump cuts in deze scène te kiezen. Ten eerste geven ze de voortschrijdende tijd weer. Schindler ontvangt tijdens zijn kantooruren een hele reeks vrouwen. Zoals bij elke montage kunnen we het hele proces snel en efficiënt doorlopen, maar dat is slechts een praktische overweging.

Ten tweede worden de cuts hier gebruikt voor humor. De vrouwen blijken duidelijk niet te kunnen typen en door hen op deze opeenvolgende manier te tonen, ontstaat in een verder duistere film een luchtig moment – een intermezzo dat ondertussen het verhaal vooruithelpt.

Jump cuts gebruiken om spanning te vergroten

In Lola rennt (Run Lola Run, 1998) zien we een heel andere toepassing van jump cuts. Het vriendje had geld aan een criminele baas moeten overhandigen, maar hij is 100.000 mark kwijtgeraakt. Lola moet in slechts 20 minuten een manier vinden om aan dat geld te komen om zijn leven te redden.

In deze scène raakt Lola in paniek terwijl ze alle mogelijke manieren overweegt om het geld te regelen. We zien jump cuts waarin Lola wanhopig haar hersens pijnigt.

Zoals de synopsis al aangeeft, is Lola rennt een razendsnelle film waarin geen tijd te verliezen is. De cuts onderstrepen dat feit; ze laten ons direct haar gedachtewereld binnenstappen. Ze heeft net verwoestend nieuws gekregen. Ze is angstig en volledig van haar stuk.

Mensen horen informatie niet op deze manier te verwerken. Het menselijk oog verlangt naar vloeiende, continue beweging, en jump cuts gaan in tegen dat esthetische verlangen. Veel films willen dit effect juist vermijden, maar hier werkt het perfect. De montage roept een gemoedstoestand bij het publiek op en wordt daardoor de voorkeurstechniek boven standaard shots en knipjes.

Jump cuts gebruiken om personages te introduceren

Snatch is een misdaadthriller uit 2000 van Guy Ritchie, over een groep criminelen die jagen op een gestolen diamant en over een bokspromotor die voor een sadistische baas werkt.

De film bevat veel van de stilistische trucs die Ritchie in zijn werk gebruikt, waaronder zijn voorkeur voor snelle montage, die het beste tot uitdrukking komt in de openingssequentie.

Het begin zit vol jump cuts en andere flamboyante stijlvormen. De hele sequentie duurt nog geen 90 seconden, en in die tijd moet Ritchie een enorme hoeveelheid informatie overbrengen.

Een personage in het scenario introduceren kost normaal gesproken behoorlijk wat moeite, maar Ritchie vindt een effectieve manier om dat via montage te doen. Zijn taak is om ons kennis te laten maken met 12 personages, elk met een eigen persoonlijkheid en eigen doelen. Om het tempo erin te houden, gebruikt Ritchie jump cuts om de tijd vooruit te spoelen en echte narratieve vaart op te bouwen.

Het duidelijkste voorbeeld van een jump cut in deze sequentie is de introductie van Mickey (gespeeld door Brad Pitt). Hij krijgt een stapel geld, en zijn maat probeert het aan te raken. Mickey slaat zijn hand meerdere keren weg; tussen die momenten zit een jump cut, waardoor het publiek binnen enkele seconden alles weet wat het over deze man moet weten. Toevallig is dit ook een van Brad Pitts beste acteerprestaties.

De jump cut in deze scène heeft een dubbele functie. De rest van de film zal net zo snel en energiek zijn. Door aan het begin jump cuts te gebruiken, maakt Ritchie voor de kijker meteen duidelijk wat voor soort film dit is en dat ze zich moeten voorbereiden op een wilde rit.

Jump cuts gebruiken om een mentale toestand te benadrukken

Een van de meest verrassende en ontroerende momenten in The Royal Tenenbaums (2001) is de scène waarin Richie (gespeeld door Luke Wilson) probeert zelfmoord te plegen. Pas op dat moment begint hij zijn haar te knippen en zijn baard af te scheren. In deze sombere scène zien we meerdere jump cuts.

Op het eerste gezicht lijkt dit een praktische keuze: tijd comprimeren en het proces snel doorlopen. Maar denk eens aan de emotionele impact tijdens het kijken.

Jump cuts worden in films vaak gebruikt om opwinding of energie te creëren, maar in dit geval worden ze een poëtische manier om verdriet te visualiseren. Wes Anderson hoeft Richie’s knipbeurt niet in detail te tonen. Het is duidelijk een bewuste keuze om zulke extreem intieme momenten te delen met een personage dat op zijn diepste punt is aangekomen. De jump cuts vormen een visuele weerspiegeling van Richies instabiele, gefragmenteerde emotionele toestand.

Axiale jump cuts

Er bestaat een subtype van de jump cut met een vergelijkbaar effect, maar een iets andere uitvoering. Jump cuts springen binnen een shot vooruit in de tijd, terwijl axiale jump cuts enkel de cameraperspectief veranderen zonder in de tijd te verspringen.

Met andere woorden: vanuit dezelfde camerahoek wordt de brandpuntsafstand direct aangepast, langer of korter. Simpel gezegd: bij elke knip wordt het onderwerp in beeld plots groter of kleiner in het frame. Axiale jump cuts werken vergelijkbaar met een zoom, maar dan zonder geleidelijke overgang – de verandering is abrupt en ontwrichtend.

Een voorbeeld: wanneer Elliott en zijn vrienden zich voor de autoriteiten verstoppen, raakt E.T. in paniek. In deze sequentie worden axiale jump cuts gebruikt.

Alfred Hitchcock was ook een liefhebber van deze techniek en gebruikte scherpe, verstorende jump cuts tijdens pure horrormomenten. In de beroemde douchescène uit Psycho bijvoorbeeld, komt de camera steeds dichter bij Marion als ze zich naar haar aanvaller omdraait en schreeuwt.

In The Birds is er een scène waarin Lydia, na een recente dodelijke aanval, het lijk van haar vader aantreft:

Hitchcock zocht voortdurend naar nieuwe manieren om het publiek dezelfde ervaring te geven als de personages (zie ook: de eerder genoemde douchescène en de “Hitchcock-zoom” in Vertigo). Door in dit moment axiale jump cuts te gebruiken en ons visueel steeds dichter bij de dood te brengen, wordt de schokkende ontdekking voor de kijker net zo schokkend als voor het personage.