Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś/płakałaś na filmie? Pamiętasz konkretną scenę? Wiele osób tłumi emocje z powodu różnych wydarzeń w życiu. Sztuka może wywołać emocjonalne uwolnienie tych uczuć, zwane także katharsis. Katharsis może być przytłaczającym emocjonalnym doświadczeniem. Filmy o działaniu kathartycznym potrafią doprowadzić widzów do łez, a jednocześnie pozostawić ich w pełni usatysfakcjonowanych. Czym więc jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Catharsis – katharsis – to termin szeroko używany w sztuce, którego początki sięgają samego jej źródła. Jakie jest znaczenie katharsis? Zdefiniujmy je i przyjrzyjmy się jego pochodzeniu.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doświadczaniu intensywnych lub tłumionych emocji. Słowo „katharsis” wywodzi się z greckiego „katharsis”, co oznacza „oczyszczenie” lub „zmycie”. W dziedzinie psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z traumatycznymi wydarzeniami, wcześniej tłumionych, poprzez przywrócenie tych wydarzeń do świadomości i ponowne ich przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki emocjonalne katharsis może być efektem emocjonalnego oddziaływania tragedii. Bohaterowie filmów o działaniu kathartycznym często przechodzą przez wyzwalające oczyszczenie, które prowadzi do odnowy.

Co składa się na katharsis w historii?

• Nagromadzenie emocji

• Pokrewne doświadczenia

• Więź z bohaterami

• Poruszające aktorstwo

Historia emocjonalnego katharsis

Starożytny grecki filozof Arystoteles opisywał katharsis jako emocjonalne oczyszczenie z lęku i litości wywołanych przez tragedię.

Później termin został przejęty przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną służącą do redukcji kompleksów psychicznych poprzez przywołanie ich do świadomości i umożliwienie ich ekspresji.

Dziś jednak słowo to stało się niemal synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę wywołującą silne emocje jako kathartyczną. Muzyka, teatr, powieści i filmy mogą zawierać elementy katharsis związane z psychicznym światem odbiorcy. Sztuka może wywoływać emocjonalne katharsis poprzez odwołanie się do osobistych doświadczeń widza.

Sztuka o charakterze kathartycznym często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Pozwala nam na głębsze połączenie ze sztuką i artystą. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia sztuki o działaniu kathartycznym jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywoływać katharsis. Muzyka, powieści i teatr potrafią być niezwykle poruszające. Jednak medium filmu ma specyficzne cechy, które szczególnie skutecznie wywołują emocjonalną reakcję widza.

Pierwszą z nich jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi kilka tygodni, miesięcy, a nawet lat może rozegrać się na naszych oczach w zaledwie kilka sekund. Jeśli zrobi się to umiejętnie, film może w krótkim czasie zbudować silną więź widza z postaciami.

Gdy widz jest związany z bohaterami, wszystko, co oni przeżywają, staje się znacznie bardziej emocjonalne. Najlepszą techniką do osiągnięcia tego efektu jest montaż. Montaż zagęszcza czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Taka właśnie sekwencja montażowa w filmie Pixara „Odlot” (Up) łączy nas z bohaterami, po czym spada na nich tragedia.

Niesamowitość tego montażu polega na tym, jak wiele emocji potrafi wzbudzić w ciągu pierwszych dziesięciu minut filmu. Dzieje się tak dlatego, że miłość i smutek są częścią ludzkiego doświadczenia. Ludzie mają naturalną więź z tymi dwoma uczuciami. Filmowcy wykorzystują je, by wzmocnić nasze emocje i uwolnić je w niezwykle kathartycznym momencie.

Film jest także medium niezwykle wizualnym. Pozwala nam zobaczyć bohaterów przeżywających emocje. Oczywiście teatr również jest wizualny, ale kino korzysta z planów bliskich. Dzięki temu możemy dostrzec detale emocji bohaterów, co jeszcze silniej wywołuje naszą reakcję.

W „Buntowniku z wyboru” (Good Will Hunting) dochodzi do kathartycznego momentu, gdy Will uwalnia tłumione emocje w rozmowie ze swoim przyjacielem i psychoterapeutą. Emocje są budowane przez ukazanie pełnego przemocy dzieciństwa Willa i jego wpływu na całe życie bohatera. Spójrz na ten przykład katharsis – na znakomitą grę aktorską i realizację sceny.

Dzięki filmowej formie widz może z bardzo bliska zobaczyć ten moment oczyszczenia, co tworzy katharsis zarówno dla Willa, jak i dla odbiorców.

Oczywiście, aby scena osiągnęła emocjonalny szczyt, musimy rozumieć wszystko, co do niej prowadzi. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym potężniejsze uwolnienie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela, reżyser Martin Scorsese porównał je słynnie do parków rozrywki, mówiąc: „To nie jest kino, w którym ludzie starają się przekazać innym ludziom emocjonalne i psychiczne doświadczenie”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się z opinią Scorsesego, czy nie, jest w tym coś, co dotyczy różnych rodzajów filmowych doświadczeń.

Niektóre filmy są czystą ucieczką od rzeczywistości i pozwalają widzom oderwać się od życia choćby na godzinę czy dwie. Takie filmy mają ogromną wartość. Mimo to istnieje wyraźna różnica.

Inne filmy są doświadczeniem bardziej wewnętrznym. Jak mówi Scorsese, kino może przekazywać emocjonalne i psychiczne przeżycia. To wyróżniająca cecha jego stylu reżyserskiego. Jakie jest znaczenie katharsis? Dlaczego jest ono tak ważne w filmie? Dzięki katharsis film może nawiązać z widzem intymną więź.

Filmy o działaniu kathartycznym często pozostają w nas na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, ale prawdopodobnie także na to, jak postrzegamy samych siebie. Wartość filmowego katharsis nie polega na liczbie widzów, lecz na tym, jak długo film pozostaje z widzem po seansie.