Symetria i montaż symetryczny u Wesa Andersona – szczegółowe omówienie

Symetryczne kadrowanie u Wesa Andersona od dawna jest szeroko podziwiane – ale czy wiesz, że symetria rozciąga się także na jego styl montażu? Anderson stosuje symetrię w każdym aspekcie realizacji filmu: od wzorów zdarzeń, przez ruch kamery i inscenizację, aż po scenografię. Ten tekst pokaże ci sztukę montażu symetrycznego u Wesa Andersona; po lekturze zrozumiesz, jak to działa i dlaczego jest tak charakterystycznym atutem stylu.

Analiza stylu Wesa Andersona

Dla większości filmowców stworzenie zupełnie własnej kategorii stylu jest bardzo trudne, ale Wes Anderson należy do reżyserów absolutnie nie do pomylenia. Jego użycie koloru jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków wizualnych – jednak jego twórczość to nie tylko barwne postaci i dopracowana scenografia. Najpierw zdefiniujmy, czym jest montaż symetryczny.

Czym jest montaż symetryczny?

Montaż symetryczny to styl montażu, w którym jedno lub więcej elementów pomiędzy ujęciami jest ze sobą dopasowanych. Nie ogranicza się to do prostych cięć na podobieństwo – w grę wchodzą również ruch kamery, inscenizacja i tempo czasowe. Montaż symetryczny nie wyklucza montażu ciągłego ani nieciągłego – jest raczej stylistycznym rozszerzeniem obu tych technik operujących czasem.

Elementy montażu symetrycznego:

• kompozycja

• bloki inscenizacyjne

• etapowanie

• zdarzenia w schemacie

• rytm

Montaż symetryczny: shot–reverse shot

Od zarania kina filmowcy używają techniki zwanej shot–reverse shot, w której najpierw filmuje się jeden obiekt, a następnie odwraca kamerę na obiekt drugi. Ujęcia te zwykle opierają się na kontra–kątach; na przykład zaczynamy od prawego ujęcia znad ramienia, by później przeciąć na lewe ujęcie znad ramienia. Anderson często wybiera jednak zupełnie inne podejście – zazwyczaj umieszcza bohaterów w centrum kadru.

Symetryczne kadry Wesa Andersona w „Royal Tenenbaums”

Dla Andersona nie jest to zwykły chwyt; symetryczna kompozycja w ujęciach typu shot–reverse shot jest kluczowym elementem jego reżyserskiego stylu.

Stosując tę strategię, Anderson korzysta z różnych wielkości planów – od planu średniego po zbliżenia i wszystkie warianty pośrednie.

Wes Anderson i symetryczne wielkości kadrów w „Wyspie psów”

Jeśli więc chcesz montować jak Anderson, nie bój się symetrycznych ujęć. Eksperymentuj z różnymi wielkościami planu, by zmieniać dystans między widzem a filmowanym obiektem. Możesz łatwo poćwiczyć w domu, potrzebujesz tylko dwóch osób – ustaw je po przeciwnych stronach kadru, tworząc linię prostą pod kątem 180 stopni.

Najpierw sfilmuj pierwszą osobę frontalnie, w centrum kadru. Następnie nakręć drugą osobę, również frontalnie i również w centrum. I gotowe – masz symetryczną parę ujęć typu shot–reverse shot.

Montaż symetryczny: zdarzenia w schemacie

W wielu znakomitych filmach Andersona, w tym w „Księżycowym księstwie”, znajdziesz schematyczne rozwiązania. Przykładowo, reżyser potrafi zamienić tak prostą sytuację, jak marsz po linii prostej, w wzorcowy przykład montażu symetrycznego. Lustrzane ustawienie kamery i inscenizacja, a także sposób, w jaki wizualnie wyrównują Sam i Suzy, świetnie to pokazują.

W innych scenach Anderson wykorzystuje zdarzenia w schemacie jako narracyjną technikę „zestawienia”. W tej sekwencji oprowadza nas po świecie „Grand Budapest Hotel” za pomocą telefonicznej „sztafety”. Każdy fragment kończy się symetrycznym kadrem i sprytnym użyciem efektu irysowego.

Sam proces filmowania każdego ujęcia można uznać za symetryczny, ponieważ w świecie „Grand Budapest Hotel” zarówno konsjerż, jak i boy hotelowy są równie istotni dla fabuły i kompozycji kadru.

Zdarzenia w schemacie są w kinie wszechobecne – od treningowych montaży po sceny przesłuchań. Doskonałym przykładem jest „Dzień świstaka” w reżyserii Harolda Ramisa, który obrazowo pokazuje, jak skuteczna bywa powtórka w montażu symetrycznym. Zauważysz, że Ramis nieustannie zmienia kadrowanie zegara, stopniowo zbliżając kamerę do tykających cyfr.

Pamiętaj: montaż symetryczny to nie tylko symetryczna kompozycja! Może przejawiać się również w schematycznych zdarzeniach i rytmicznym cięciu. „Dzień świstaka” to idealny przykład filmu, który prezentuje różne elementy montażu symetrycznego.

Montaż miarowy u Wesa Andersona

Co łączy Wesa Andersona i radziecką teorię montażu? Okazuje się, że całkiem sporo. Radziecka teoria montażu – ruch filmowy powstały w ZSRR w latach 10., 20. i na początku 30. XX wieku – wyróżnia pięć etapów montażu filmowego.

Jednym z nich jest „montaż miarowy”, definiowany jako dopasowanie ujęć poprzez cięcia według określonej liczby klatek. Na przykład każde dwa (lub więcej) następujące po sobie ujęcia o identycznej długości w klatkach są przykładem montażu miarowego.

W dzisiejszym kinie montaż miarowy jest niemal zapomniany. Wciąż jednak istnieją reżyserzy, którzy z niego korzystają – wśród nich Anderson.

W „Royal Tenenbaums” Anderson wprowadza głównych bohaterów, stosując w większości właśnie montaż miarowy. Część teoretyków uważa, że ta symetryczna kompozycja kadrów odciąga uwagę widza od samego rytmu.

Praca kamery u Wesa Andersona • Montaż miarowy w „Royal Tenenbaums”

Montaż rytmiczny ma na celu odzwierciedlenie rytmu muzyki. Odpowiednio wykorzystany, nadaje filmowi płynne tempo narracji. Anderson bardzo umiejętnie korzysta z montażu rytmicznego w wielu swoich filmach.