Przewodnik po opowiadaniu historii: szczegółowe omówienie Story Circle Dana Harmona

Opowiadanie historii towarzyszy nam od zawsze. Antropolog Joseph Campbell zebrał opowieści z całego świata i odkrył, że wszystkie mają tę samą podstawową strukturę. Jego „Podróż bohatera” opisuje każdy zasadniczy krok tej struktury. Kilkadziesiąt lat później Dan Harmon rozwinął tę ideę, tworząc „Story Circle”. W metodzie Dana Harmona istnieje 8 podstawowych etapów, które potrafią poprowadzić niemal każdą historię od pierwszego ujęcia do napisów końcowych.

Uniwersalny język opowieści

Istnieją dwa uniwersalne języki. Jeden to matematyka… a drugi to opowieści. Opowiadanie historii jest częścią ludzkiego doświadczenia. Dzięki historiom przekazujemy dzieje, uczymy się, jak żyć, i próbujemy odpowiedzieć na pytania o „dobro” i „zło”.

Nie trzeba mieć doktoratu z literatury angielskiej, by rozpoznać, czy historia jest dobra. Wszyscy intuicyjnie wiemy, czego się od niej oczekuje, nawet jeśli nie umiemy jasno tego wyrazić. Być może najczęstszym elementem, który decyduje o sukcesie lub porażce opowieści, jest struktura fabuły.

Naszym celem jest dziś omówienie pewnej formuły narracyjnej: Story Circle Dana Harmona. Zacznijmy od prostek definicji.

Czym jest Story Circle Dana Harmona?

Story Circle Dana Harmona to struktura opowieści podzielona na osiem odrębnych części, opisujących podróż protagonisty. Te osiem kroków nazywa się również „zarodkiem historii” lub „zarodkiem fabuły” i pokazuje, jak bohater, wychodząc poza swoje zwykłe życie, dąży do celu. Bez względu na to, czy cel osiągnie, ostatecznie wraca do normalności – odmieniony.

Scenarzysta i reżyser Dan Harmon jest najbardziej znany z seriali „Community” i „Rick i Morty”.

8 kroków Story Circle Dana Harmona:

1. Ty – bohater znajduje się w strefie komfortu,

2. Potrzeba – ale czegoś pragnie.

3. Wyjście – wkracza w obce środowisko,

4. Poszukiwanie – uczy się w nim funkcjonować,

5. Znalezienie – zdobywa to, czego chciał,

6. Cena – płaci za to wysoką cenę,

7. Powrót – wraca do znanego sobie świata,

8. Zmiana – już odmieniony.

Oczywiście te osiem kroków Story Circle jest tu mocno uproszczonych. Poniższy schemat pokazuje kolejność i kształt struktury.

Dlaczego struktura jest kołem? Dlaczego nie jest po prostu linią prostą od kroku 1 do kroku 8? Okrąg nadaje opowieści niewidzialny napęd, niemal jak przejażdżka kolejką górską.

Protagonista zaczyna na szczycie historii i nieuchronnie schodzi w dół – symbolicznie i dosłownie (po obwodzie koła). Na samym dole Story Circle bohater znajduje się w „dołku”, zarówno w sensie dosłownym, jak i metaforycznym, a jego droga ku ostatecznemu sukcesowi jest również wizualnie zobrazowana na kole.

Pierwsze, co zauważysz, to to, że Story Circle Harmona jest bardzo bliskie codziennemu doświadczeniu. Opowieści, które na co dzień sobie przekazujemy, bardzo często (i bardzo naturalnie) podążają za Story Circle Dana Harmona. Ten legendarny scenarzysta opisał Story Circle i jego działanie w jednym z odcinków „Rickiego i Morty’ego”.

Musisz wyruszyć, szukać, odkryć, zdobyć, wrócić i się zmienić. Te osiem kroków tworzy Story Circle Dana Harmona, ponieważ opowiadanie historii jest sposobem, w jaki rozumiemy świat wokół nas. Możesz traktować Story Circle jako uproszczoną wersję „Podróży bohatera” Josepha Campbella. Książka Blake’a Snydera „Save the Cat!” również opiera się na podobnej strukturze trzyaktowej.

Praca Campbella w ogromnym stopniu wpłynęła na George’a Lucasa przy tworzeniu najbardziej dochodowej serii filmowej w historii – „Gwiezdnych wojen”. Echa Campbella znajdziesz też w „Matriksie”, „Harrym Potterze” i „Władcy Pierścieni”.

Krok pierwszy: Ty

Istotą etapu „Ty” jest ustanowienie protagonisty historii. Bohater nie musi być pojedynczą osobą – może to być również rodzina czy drużyna. To nasz pierwszy kontakt z bohaterem, nasza szansa, by poznać go, zanim właściwa akcja się rozpocznie.

To kluczowe dla zbudowania wciągającej drogi postaci. Jednym z najważniejszych elementów opowieści jest „przemiana”, której bohater doświadcza w trakcie swojej podróży. Na tym etapie świadomie konstruujemy łuk postaci, aby na końcu historii móc ocenić skalę przemiany. To także moment, w którym poznajemy środowisko bohatera – świat, jego reguły i to, jak postać się w niego wpisuje.

Spójrzmy na nasze studia przypadków, by zobaczyć, jak wygląda etap „Ty”.

• Toy Story – poznajemy Chudego i widzimy jego radość z bycia ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – poznajemy Cobba i dowiadujemy się, że jest specjalistą od wykradania informacji z ludzkiej podświadomości.

• Gwiezdne wojny – poznajemy Luke’a, który utknął pracując na farmie wujostwa i marzy o poznaniu świata.

Krok drugi: Potrzeba

Gdy znamy już bohatera i jego świat, kolejnym krokiem jest ustalenie, czego on „potrzebuje”. Coś przydarza się postaci i rodzi problem lub pytanie (innymi słowy: pojawia się incydent inicjujący). Tu historia zaczyna nabierać kształtu – jeśli „Ty” odpowiada za „kto”, to „Potrzeba” odpowiada za „co”.

Na tym etapie poznajemy główny cel protagonisty, a dążenie do tego celu poprowadzi całą dalszą opowieść.

• Toy Story – po przybyciu Buzza Astrala Chudy musi znaleźć sposób, by odzyskać pozycję ulubionej zabawki Andy’ego.

• Incepcja – Cobb musi zdecydować, czy przyjąć zlecenie Saito, które może umożliwić mu powrót do domu i spotkanie z dziećmi.

• Gwiezdne wojny – gdy R2-D2 odtwarza wiadomość księżniczki Lei, Obi-Wan zaprasza Luke’a, by ten wyruszył z nim, by przekazać plany Gwiazdy Śmierci.

Krok trzeci: Wyjście

Potrzeba popycha nas do działania. „Wyjście” oznacza pierwszy krok bohatera w stronę zaspokojenia tej potrzeby. Dlatego tak często powtarza się, że „potrzebujemy proaktywnego protagonisty”. Gdy jest tylko „potrzeba”, ale brak „działania”, historia się kończy. Pisząc własny scenariusz, spraw, by potrzeba była tak paląca, by bohater nie mógł jej zignorować.

Przekroczenie trzeciego kroku oznacza również wejście w dolną połowę koła – bohater opuszcza znany świat i wkracza w sferę nieznanego.

• Toy Story – po tym jak Chudy wyrzuca Buzza przez okno, inne zabawki odwracają się przeciwko niemu. Andy zabiera Chudego do Pizza Planet.

• Incepcja – Cobb zaczyna kompletować zespół do misji Saito, w tym nowego architekta, fałszerza i chemika.

• Gwiezdne wojny – wróciwszy do domu, Luke odkrywa, że jego wujostwo zostało zamordowane, i wyrusza z Obi-Wanem w stronę Alderaanu.

Krok czwarty: Poszukiwanie

Na etapie poszukiwania historia się komplikuje – zarówno sama opowieść, jak i proces jej tworzenia. Bohater może teoretycznie zaspokoić potrzebę, odnajdując odpowiedzi. Dobre historie rzadko jednak idą po linii najmniejszego oporu. W Story Circle Harmona kluczowe jest utrzymanie aktywnej, celowej narracji.

W filmie czy powieści o dużej skali „poszukiwanie” to zdecydowanie coś więcej niż proste szukanie. Oznacza, że bohater musi pokonać szereg przeszkód. Tu naprawdę sprawdzamy, czy protagonista jest w stanie osiągnąć swój cel.

• Toy Story – Chudy odnajduje Buzza, ale obaj trafiają do domu Sida i stają w obliczu grożącej im zagłady.

• Incepcja – zespół Cobba wpada w zasadzkę, Saito zostaje postrzelony i nie mają innego wyjścia, jak kontynuować plan.

• Gwiezdne wojny – Alderaan zostaje zniszczony przez Gwiazdę Śmierci, a Sokół Millennium zostaje schwytany jej promieniem ściągającym.

Krok piąty: Znalezienie

Jest! Bohater wreszcie odnajduje to, co stanowiło jego pierwotną „potrzebę”. Czy to już koniec opowieści? Nie. Bo w dobrej historii bohater nie znajduje tego, czego naprawdę potrzebuje.

Może zdobyć to, czego chciał, ale z czasem okazuje się, że jego prawdziwa potrzeba jest dużo głębsza, większa. Tu właśnie często krzyżują się fabuła i rozwój postaci.

• Toy Story – Chudy opracowuje plan ucieczki z domu Sida i rozmawia z Buzzem o radości płynącej z bycia zabawką.

• Incepcja – Cobb wykorzystuje Fischera jako narzędzie do wejścia w głąb jego podświadomości, lecz Robert zostaje zabity i trafia do „otchłani”.

• Gwiezdne wojny – planując ucieczkę z Gwiazdy Śmierci, Luke i Han ratują księżniczkę Leię z celi.

Krok szósty: Cena

Weź wszystko, co zdobyłeś! I uciekaj! Campbell nazwałby tę część historii „magicznym lotem”. Nawet gdy bohaterowi uda się zdobyć to, czego potrzebuje, musi za to zapłacić. Nawet po początkowym sukcesie protagonista ponosi dotkliwe straty.

W zależności od gatunku, te „straty” mogą być chwilowymi niepowodzeniami albo śmiercią kluczowych postaci.

• Toy Story – gdy Chudy i Buzz próbują dogonić ciężarówkę z przeprowadzką, w samochodziku na pilota wyczerpują się baterie i bohaterowie zostają uwięzieni.

• Incepcja – by uratować Fischera i Saito, Cobb i Ariadna ryzykują zejście do otchłani, a Cobb ostatecznie porzuca poczucie winy związane ze śmiercią Mal.

• Gwiezdne wojny – podczas ucieczki z Gwiazdy Śmierci Obi-Wan poświęca się, by reszta mogła zbiec.

Krok siódmy: Powrót

Powrót oznacza zbliżanie się do finału. Bohater wraca do zwykłego świata, zabierając ze sobą to, co odkrył lub zdobył. Może to być magiczny przedmiot, inna osoba albo jakaś lekcja… i to sprawia, że bohater ulega zmianie.

• Toy Story – Chudy i Buzz bezpiecznie wracają do Andy’ego.

• Incepcja – Cobb i Saito budzą się z otchłani na pokładzie samolotu – misja się powiodła.

• Gwiezdne wojny – rebelianci atakują Gwiazdę Śmierci, a Luke ostatecznie ją niszczy.

Krok ósmy: Zmiana

Zmiana może dotyczyć samego bohatera, świata wokół niego lub – w przypadku filmów i dłuższych opowieści – obu naraz.

Czasem zmiana bywa przewrotna. Świat może stać się lepszy, ale główny bohater – gorszy. Umiejętne rozegranie tego etapu bywa bardzo interesujące.

• Toy Story – Chudy uczy się współistnieć w zgodzie z Buzzem.

• Incepcja – Cobb porzuca poczucie winy i wraca do swoich dzieci.

• Gwiezdne wojny – Luke dojrzewa z wiejskiego chłopaka do roli pilota rebelii.

Zamykanie Story Circle

Zmiana tworzy dobrą historię. Zmiana jest kluczem każdej opowieści. Osiem kroków Story Circle Dana Harmona ma służyć właśnie jej wywołaniu.

Co robimy, gdy opowiadamy historie? W gruncie rzeczy próbujemy zrozumieć zachodzące wokół nas zmiany, zwłaszcza te, nad którymi nie mamy kontroli. Dlaczego ludzie umierają? Dlaczego słońce każdego dnia wschodzi?

Dzięki opowieściom lepiej rozumiemy świat. W pewnym sensie to nasz sposób radzenia sobie ze zmianą. Historie wciąż nam przypominają, że zmiana nadejdzie – i że życie będzie toczyć się dalej.