Symetria i montaż symetryczny w filmach Wesa Andersona – szczegółowe omówienie

Symetryczne kadrowanie w filmach Wesa Andersona od dawna jest szeroko komentowane – ale czy wiesz, że symetria rozciąga się także na jego styl montażu? Anderson stosuje symetrię we wszystkich aspektach realizacji filmowej: od wzorców zdarzeń, przez inscenizację kamery, aż po scenografię. Ten tekst pokaże Ci sztukę montażu symetrycznego u Wesa Andersona; po lekturze zrozumiesz, jak to działa i dlaczego jest tak silnym wyróżnikiem stylu.

Analiza stylu Wesa Andersona

Dla większości filmowców wykreowanie zupełnie własnej kategorii stylu jest trudne, ale Wes Anderson jest reżyserem całkowicie rozpoznawalnym po swojej poetyce. Jego wykorzystanie koloru to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów wizualnych – jednak jego twórczość to znacznie więcej niż barwne postaci i kunsztowna scenografia. Najpierw zdefiniujmy, czym jest montaż symetryczny.

Czym jest montaż symetryczny?

Montaż symetryczny to styl montażu, w którym jeden lub więcej elementów między ujęciami do siebie pasuje. Nie ogranicza się to do prostych cięć na podobieństwo – obejmuje także inscenizację kamery, scenografię i operowanie czasem. Montaż symetryczny nie wyklucza się z montażem ciągłym ani nieciągłym; jest raczej stylistycznym rozszerzeniem obu tych technik czasowych.

Elementy montażu symetrycznego:

• Kompozycja

• Bryły w kadrze

• Etapowanie (stawianie scen)

• Zdarzenia w układzie wzorcowym

• Rytm

Montaż symetryczny: shot–reverse shot

Od samych początków kina filmowcy korzystają z techniki zwanej „shot–reverse shot”, czyli ujęcia–przeciwujęcia, w której najpierw filmuje się jeden obiekt, a następnie odwraca punkt widzenia na drugi. Klasycznie ujęcia te często mają kontrastowe kąty: na przykład najpierw prawe ujęcie „przez ramię”, potem lustrzane ujęcie z lewego ramienia. Anderson zwykle postępuje zupełnie inaczej – bardzo często umieszcza bohaterów dokładnie w centrum kadru.

Symetryczne kadry Wesa Andersona w „Genialnym klanie”

Dla Andersona nie jest to tylko chwyt formalny; symetryczna kompozycja w shot–reverse shot stanowi kluczowy element jego reżyserskiego stylu.

Stosując tę strategię, Anderson używa różnych planów: od planu średniego po zbliżenia oraz wszystkich wariantów pośrednich.

Wes Anderson stosuje symetryczne rozmiary kadrów w „Wyspie psów”

Jeśli więc chcesz montować „jak Anderson”, nie obawiaj się symetrycznych ujęć. Wykorzystuj różne wielkości planów, by zmieniać dystans między widzem a filmowanym obiektem. Możesz łatwo poćwiczyć w domu, potrzebujesz tylko dwóch osób – ustaw je po przeciwnych stronach kadru, na jednej linii 180 stopni.

Najpierw sfilmuj pierwszą osobę en face, w samym środku kadru. Następnie w taki sam sposób sfilmuj drugą – również frontalnie i centralnie. I gotowe: masz symetryczne ujęcie–przeciwujęcie.

Montaż symetryczny: zdarzenia w układzie wzorcowym

W wielu znakomitych filmach Andersona, w tym w „Kochankach z Księżyca”, można dostrzec podejście oparte na wzorcu. Na przykład prostą scenę chodzenia w linii prostej przekształca on w wzorcowy przykład montażu symetrycznego. Symetryczna inscenizacja kamery i scenografii oraz sposób, w jaki wizualnie wyrównuje pozycje Sama i Suzy, świetnie to ilustrują.

W innych scenach Anderson wykorzystuje zdarzenia w układzie wzorcowym jako środek narracyjnego „zestawienia”. W tym fragmencie oprowadza nas po świecie „Grand Budapest Hotel” za pomocą swoistej „sztafety telefonicznej”. Każdy segment kończy się symetrycznym kadrem, a dodatkowo sprytnie użyto efektu irysa.

Sam proces filmowania kolejnych kadrów można tu postrzegać jako symetryczny; w świecie „Grand Budapest Hotel” konsjerże i boye hotelowi są równie istotni dla fabuły, jak i dla kompozycji obrazu.

Zdarzenia w układzie wzorcowym są w kinie wszechobecne – od sekwencji treningowych po sceny przesłuchań. Dobrym przykładem jest „Dzień świstaka” w reżyserii Harolda Ramisa, który pokazuje, jak skutecznie działa powtarzalność w montażu symetrycznym. Można zauważyć, że Ramis za każdym razem inaczej kadruje zegar, stopniowo zbliżając kamerę do tykających cyfr.

Pamiętaj: montaż symetryczny to nie tylko symetryczna kompozycja! Może się przejawiać także w powtarzalnych zdarzeniach oraz rytmicznym cięciu. „Dzień świstaka” to idealny przykład, w którym widać różne elementy montażu symetrycznego.

Montaż metryczny u Wesa Andersona

Co łączy Wesa Andersona z teorią montażu radzieckiego? Okazuje się, że całkiem sporo. Teoria montażu radzieckiego – ruch filmowy, który rozwinął się w ZSRR w latach 10., 20. i na początku 30. XX wieku – wyróżnia pięć typów montażu.

Jednym z nich jest „montaż metryczny”, definiowany jako dopasowywanie ujęć na podstawie konkretnej liczby klatek. Przykładowo: każde dwa lub więcej kolejnych ujęć o dokładnie tej samej długości (liczbie klatek) są przykładem montażu metrycznego.

W dzisiejszym kinie montaż metryczny jest prawie nieużywany. Jednak niektórzy reżyserzy wciąż go stosują – Anderson należy do tej grupy.

W „Genialnym klanie” Anderson podczas prezentacji głównych bohaterów najczęściej posługuje się właśnie montażem metrycznym. Niektórzy teoretycy uważają, że taka symetryczna kompozycja kadrów odciąga uwagę widza od rytmu.

Zastosowanie kadrów przez Wesa Andersona • Montaż metryczny w „Genialnym klanie”

Montaż rytmiczny to rodzaj montażu, który ma odpowiadać rytmowi muzyki. Właściwie użyty nadaje filmowi płynny rytm narracyjny. Anderson w wielu swoich filmach bardzo umiejętnie korzysta z montażu rytmicznego.