Czym jest „film noir”?

Czym jest film noir?

Film noir to wystylizowany typ filmu, charakteryzujący się pesymizmem, fatalizmem i cynizmem. Termin ten po raz pierwszy pojawił się we Francji po II wojnie światowej, aby opisać amerykańskie thrillery lub filmy detektywistyczne z lat 40. i 50. XX wieku. Historia hollywoodzkiego noir sięga jednak lat 20. Samo określenie „film noir” oznacza dosłownie „czarny film” – francuscy krytycy użyli go, by opisać hollywoodzkie filmy przepełnione niespotykaną wcześniej ciemnością i pesymizmem.

Trudno powiedzieć, czy to gatunek, czy raczej styl, a wymienione poniżej elementy noir nie muszą występować wszystkie naraz, by film został uznany za noir. Ten sposób realizacji jest jednak bardzo powszechny.

Typowe elementy filmów noir:

• antybohaterski protagonista

• femme fatale

• zwięzłe, treściwe dialogi

• obraz o wysokim kontraście

• powojenne rozczarowanie

Film noir zrodzony z epoki lęku

Ten styl realizacji filmowej związany jest z bolesnym okresem w historii. Cynizm i pesymizm ery Wielkiego Kryzysu głęboko zakorzeniły się w psychice Amerykanów. Następnie przyszła II wojna światowa – wielu mężczyzn wysłano na front, a wiele kobiet pod ich nieobecność przejęło ich miejsca pracy.

Po wojnie nastał czas niepewności. Ludzie wracali z pola walki z traumą, a świat utracił sporą część swojej niewinności. Istnieje teoria, że mężczyźni po powrocie zastali radykalnie zmienioną rolę kobiety. Gospodynie domowe same stały się pracownicami, więc obowiązujące od dekad role płciowe uznano za naruszone.

W odpowiedzi na to poczucie zagrożenia film noir opowiadał historie mężczyzn wykorzystywanych przez silne, czasem wręcz złowrogie kobiety. To jednak tylko jedna z teorii wyjaśniających, jak i dlaczego noir stał się tak dominującym stylem/gatunkiem w powojennym okresie.

W rzeczywistości wiele najsłynniejszych hollywoodzkich filmów noir z lat 40. powstało na podstawie powieści z lat 30. Można więc powiedzieć, że II wojna światowa nie miała związku z materiałem źródłowym, ale być może tłumaczyła popularność późniejszych ekranizacji.

Przykłady filmów noir

Na czym polega cynizm w kinie? Czy to ironiczne, zjadliwe dialogi? A może jedynie wysokokontrastowy obraz w każdej scenie? Zwróć uwagę na ponury klimat tych trzech klasycznych filmów noir.

Ten trzymający w napięciu film noir z Humphreyem Bogartem wywarł długotrwały wpływ swoją spektakularną kinematografią i złowrogim wykorzystaniem cieni.

Dana Andrews, Gene Tierney i Vincent Price wystąpili w tym klasycznym filmie noir, którego znakomite role aktorskie uchodzą za modelowe dla tego gatunku.

Ten czarny kryminał o morderstwie otrzymał nominację do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny, a szeroko lubiany duet tworzą w nim Alan Ladd i Veronica Lake. „The Blue Dahlia” opowiada historię marynarza, który wraca do domu i odkrywa, że żona ma romans, a jego syn zmarł z powodu jej alkoholizmu. To jeden z wielu reprezentatywnych filmów noir odzwierciedlających wojenną deziluzję.

Wielu krytyków uważa, że era klasycznego noir zakończyła się wraz z premierą jednego z najlepszych filmów Orsona Wellesa z 1958 roku – „Dotyku zła”. Dziś powstają filmy jedynie inspirowane tym gatunkiem (lub stylem)…

Niemal wszystko, co robi David Lynch, zdaje się rezonować z estetyką noir. Warstwa dźwiękowo‑wizualna oraz atmosfera „Mulholland Drive” niewątpliwie pozostają pod silnym wpływem filmu noir.

Każda scena „noiru” niesie ze sobą odrobinę szaleństwa. Ostre, kontrastowe oświetlenie i liczne retrospekcje oddają elektryzujący klimat tamtej epoki, a częste motywy morderstwa tylko potęgują pesymizm.