Wat is “film noir”?

Wat is film noir?

Film noir is een gestileerde filmcategorie die wordt gekenmerkt door pessimisme, fatalisme en cynisme. De term werd voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk gebruikt om Amerikaanse thrillers of detectivefilms uit de jaren 40 en 50 te beschrijven. De geschiedenis van de Hollywood-film noir gaat echter terug tot de jaren 20. Film noir betekent letterlijk “zwarte film”; Franse critici gebruikten de term voor Hollywoodfilms die vol zaten met een ongekende duisternis en somberheid.

Het is lastig te zeggen of het een genre of een stijl is, en de hieronder genoemde noir-elementen hoeven niet allemaal aanwezig te zijn voordat iets als film noir wordt gezien. Maar deze stijl komt zeer vaak voor.

Gemeenschappelijke elementen van film noir:

• Antiheld als hoofdpersonage

• Femme fatale

• Strakke, bondige dialogen

• Beelden met hoog contrast

• Desillusie na de oorlog

Film noir ontstond in een tijd van angst

Deze filmstijl wordt gekenmerkt door een pijnlijke periode in de geschiedenis. Het cynisme en pessimisme van de Grote Depressie waren diep in de Amerikaanse geest verankerd. Daarna kwam de Tweede Wereldoorlog: veel mannen werden naar het front gestuurd, terwijl veel vrouwen in hun afwezigheid hun banen overnamen.

Na de oorlog volgde een periode van onzekerheid. Mensen keerden getraumatiseerd terug van het slagveld en de wereld had veel onschuld verloren. Volgens één theorie ontdekten mannen bij terugkomst dat de rol van vrouwen ingrijpend was veranderd. De huisvrouw was zelf ook arbeider geworden, waardoor de al tientallen jaren bestaande genderrollen als ontwricht werden gezien.

Om met deze onzekerheid om te gaan, vertelt film noir ons verhalen over mannen die worden uitgebuit door machtige, soms zelfs sinistere vrouwen. Nogmaals: dit is slechts één theorie over hoe en waarom film noir in de naoorlogse periode zo’n prominente stijl/genre werd.

In feite zijn veel iconische noirs die Hollywood in de jaren 40 maakte, gebaseerd op romans uit de jaren 30. Je zou dus kunnen zeggen dat de Tweede Wereldoorlog losstaat van het oorspronkelijke materiaal, maar dat hij misschien wel verklaart waarom de later gemaakte films zo populair werden.

Voorbeelden van film noir

Waarin uit zich het cynisme in deze films? Is het de dialoog vol ironie en bijtende opmerkingen? Of juist de beelden met hoog contrast in elke scène? Let op de troosteloze sfeer in deze drie klassieke noirs.

Deze spannende film noir met Humphrey Bogart in de hoofdrol heeft een blijvende impact gehad dankzij de spectaculaire cinematografie en het sinistere gebruik van schaduwen.

Dana Andrews, Gene Tierney en Vincent Price spelen in deze klassieke noir; de uitstekende acteerprestaties gelden als schoolvoorbeeld van het genre.

Deze zwarte moordmysterie-film werd genomineerd voor de Oscar voor Beste Originele Scenario en bevat het populaire duo Alan Ladd en Veronica Lake. The Blue Dahlia vertelt het verhaal van een matroos die thuiskomt en ontdekt dat zijn vrouw een affaire heeft gehad en dat zijn zoon is overleden door haar alcoholisme. Het is een van de vele noir-films die de desillusie van de oorlogstijd weerspiegelen.

Veel critici vinden dat film noir eindigde met de release in 1958 van een van Orson Welles’ beste films, Touch of Evil. Tegenwoordig zijn er films die door het genre (of de stijl) zijn beïnvloed…

Bijna alles wat David Lynch maakt, lijkt te resoneren met noir. De audiovisuele stijl en sfeer van Mulholland Drive zijn onmiskenbaar beïnvloed door film noir.

Elke scène in noir draagt een zweem van waanzin in zich. Het felle licht en de vele flashbacks vangen het opwindende gevoel van die tijd, terwijl de frequente moordscènes het pessimisme alleen maar versterken.