Symetria i montaż symetryczny u Wesa Andersona – szczegółowe omówienie

Zastosowanie symetrii w kadrowaniu u Wesa Andersona od dawna jest szeroko komentowane – ale czy wiesz, że symetria rozciąga się również na jego styl montażu? Wes Anderson wykorzystuje symetrię we wszystkich aspektach tworzenia swoich filmów – od układu wydarzeń, poprzez inscenizację i mise-en-scène, bez wyjątku. Ten artykuł pokaże ci sztukę stojącą za symetrycznym montażem Wesa Andersona; po lekturze zrozumiesz, jak to działa i dlaczego daje tak charakterystyczny efekt stylistyczny.

Analiza stylu Wesa Andersona

Dla większości filmowców wypracowanie zupełnie własnej kategorii stylistycznej jest bardzo trudne, lecz Wes Anderson jest reżyserem o stylu całkowicie niepodrabialnym. Jego użycie koloru należy do najbardziej rozpoznawalnych cech wizualnych – ale jego filmy to coś znacznie więcej niż żywe postaci i wysmakowana scenografia. Najpierw zdefiniujmy, czym jest symetryczny montaż.

Czym jest montaż symetryczny?

Montaż symetryczny to styl montażu, w którym jeden lub więcej elementów jest dopasowanych między kolejnymi ujęciami. Nie ogranicza się to do prostych cięć na podobieństwo, lecz obejmuje również inscenizację, mise-en-scène i operowanie czasem. Montaż symetryczny nie wyklucza się z montażem ciągłym ani nieciągłym, lecz stanowi stylistyczne rozwinięcie obu technik czasowych.

Elementy montażu symetrycznego:

• kompozycja

• bryły w kadrze

• stopniowanie

• wydarzenia o charakterze wzorcowym

• rytm

Montaż symetryczny: ujęcia kontrplanowe

Od zarania dziejów kina filmowcy korzystają z techniki nazywanej „ujęcie–kontrujęcie” (shot–reverse shot), w której najpierw filmuje się jeden podmiot, a następnie odwraca punkt widzenia, by sfilmować drugi. Takie ujęcia zazwyczaj wykorzystują przeciwstawne kąty – na przykład najpierw plan zza prawego ramienia, a potem kontrplan zza lewego. Anderson natomiast często stosuje zupełnie inne podejście – zazwyczaj umieszcza bohatera dokładnie w centrum kadru.

Symetryczny kadr Wesa Andersona w „Genialnym klanie”

Dla Andersona nie jest to zwykły chwyt; symetryczna kompozycja w ujęciu–kontrujęciu stanowi kluczowy element jego stylu reżyserskiego.

Wykorzystując tę strategię, Anderson stosuje różne wielkości planów – od planu średniego po zbliżenie oraz wszystkie pośrednie.

Zastosowanie symetrycznych wielkości planów w „Wyspie psów” Wesa Andersona

Jeśli więc chcesz montować w stylu Andersona, nie bój się używać symetrycznych kadrów. Stosuj różne wielkości planów, by zmieniać dystans między widzem a bohaterem. Możesz łatwo poćwiczyć w domu – wystarczą dwie osoby ustawione po przeciwnych stronach kadru tak, by tworzyły linię 180 stopni.

Najpierw sfilmuj pierwszą osobę frontalnie, w centrum kadru. Następnie w ten sam sposób drugą – również frontalnie, również centralnie. I gotowe – masz parę symetrycznych ujęć typu „przód–przód”.

Montaż symetryczny: wydarzenia o charakterze wzorcowym

W wielu wybitnych filmach Andersona, włącznie z „Krainą lodu Księżyca” („Moonrise Kingdom”), znajdziesz zabieg powtarzalnych, „wzorcowych” sytuacji. Na przykład prostą scenę chodzenia po linii prostej Anderson przekształca w wzorcowy przykład montażu symetrycznego. Widać to w lustrzanej inscenizacji i mise-en-scène oraz w sposobie, w jaki wizualnie „wyrównuje” Sama i Suzy.

W innych scenach Anderson używa powtarzalnych wydarzeń jako narracyjnego zabiegu „zestawienia”. W tej sekwencji – pochodzącej z „Grand Budapest Hotel” – oprowadza nas po świecie filmu za pomocą „sztafetowej” rozmowy telefonicznej. Każdy fragment kończy się symetrycznym ujęciem i sprytnym wykorzystaniem efektu irysa.

Sam proces filmowania kolejnych kadrów można również postrzegać jako symetryczny; w świecie „Grand Budapest Hotel” konsjerż i boy hotelowy są równie ważni dla fabuły i kompozycji obrazu.

Wzorcowe wydarzenia są w kinie wszechobecne – od montażu treningowego po sceny przesłuchań. „Dzień świstaka” w reżyserii Harolda Ramisa jest świetnym przykładem skutecznego wykorzystania powtórzeń w montażu symetrycznym. Zauważysz, że Ramis nieustannie zmienia kadrowanie zegara, z każdym razem zbliżając się do tykających cyfr.

Pamiętaj, że montaż symetryczny nie oznacza jedynie symetrycznej kompozycji kadrów! Może przejawiać się również w powtarzalnych zdarzeniach i rytmicznym montażu. „Dzień świstaka” jest idealnym przykładem pokazującym różne elementy montażu symetrycznego.

Montaż metryczny u Wesa Andersona

Co łączy Wesa Andersona z radziecką teorią montażu? Okazuje się, że całkiem sporo. Radziecka teoria montażu – ruch filmowy rozwijający się w ZSRR w latach 10., 20. i na początku 30. XX wieku – wyróżnia pięć rodzajów montażu.

Jednym z nich jest „montaż metryczny”, definiowany jako dopasowanie długości ujęć według konkretnej liczby klatek. Innymi słowy, każde dwa lub więcej następujących po sobie ujęć o dokładnie tej samej liczbie klatek stanowią przykład montażu metrycznego.

W dzisiejszym kinie montaż metryczny jest niemal zapomniany. Jednak niektórzy reżyserzy nadal z niego korzystają – w tym Anderson.

W „Genialnym klanie” Anderson przedstawia kolejnych głównych bohaterów głównie za pomocą metrycznego montażu kompozycyjnego. Niektórzy teoretycy uważają, że tak symetryczna kompozycja kadrów odciąga uwagę widzów od rytmu.

Zastosowanie montażu metrycznego u Wesa Andersona • „Genialny klan”

Montaż rytmiczny to rodzaj montażu, którego celem jest odzwierciedlenie rytmu muzyki. Odpowiednio zastosowany, potrafi nadać filmowi płynny, angażujący rytm narracyjny. Anderson umiejętnie wykorzystuje montaż rytmiczny w wielu swoich filmach.