Symetria i montaż symetryczny w filmach Wesa Andersona – szczegółowe omówienie

Symetria w kadrowaniu u Wesa Andersona od dawna jest szeroko komentowana – ale czy wiesz, że symetria rozciąga się również na jego styl montażu? Anderson stosuje symetrię we wszystkich aspektach tworzenia filmów, od wzorców zdarzeń po ruch kamery i scenografię, bez wyjątku. Ten tekst pokaże ci sztukę symetrycznego montażu u Wesa Andersona; po lekturze zrozumiesz, jak to działa i dlaczego jest tak korzystne stylistycznie.

Analiza stylu Wesa Andersona

Dla większości filmowców trudno jest wypracować całkowicie unikalną kategorię stylu, ale Wes Anderson jest reżyserem, którego sposób pracy jest zupełnie jedyny w swoim rodzaju. Jego użycie koloru jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wizualnych – ale jego twórczość to coś więcej niż barwne postaci i wyrafinowana scenografia. Najpierw zdefiniujmy, czym jest montaż symetryczny.

Czym jest montaż symetryczny?

Montaż symetryczny to styl montażu, w którym jeden lub więcej elementów zostaje dopasowanych pomiędzy ujęciami. Nie ogranicza się to do prostych cięć na podobieństwo (match cut), lecz obejmuje także ruch kamery, scenografię oraz operowanie czasem. Montaż symetryczny nie wyklucza montażu ciągłego ani nieciągłego – jest raczej estetycznym rozwinięciem obu tych technik czasowych.

Elementy montażu symetrycznego:

• kompozycja kadru

• rozmieszczenie elementów w kadrze

• etapowość

• zdarzenia o charakterze wzorcowym

• rytmika

Montaż symetryczny: ujęcia „shot–reverse shot”

Od samego zarania kina filmowcy używają techniki zwanej „shot–reverse shot” (ujęcie i przeciwujęcie), w której najpierw filmuje się jeden podmiot, a potem odwraca oś i filmuje drugi. Przykładowo, ujęcia te zazwyczaj wykorzystują kontrastowe kąty – najpierw over–the–shoulder znad prawego ramienia, potem over–the–shoulder znad lewego. Anderson bardzo często wybiera jednak podejście skrajnie odmienne – zwykle umieszcza filmowaną postać dokładnie w centrum kadru.

Symetryczny kadr Wesa Andersona w „Genialnym klanie”

Dla Andersona nie jest to jedynie formalny chwyt; symetryczna kompozycja w ujęciach shot–reverse shot stanowi kluczowy element jego stylu reżyserskiego.

Stosując tę strategię, Anderson używa rozmaitych wielkości planów – od planu średniego po zbliżenie – oraz wszystkiego, co pomiędzy.

Symetryczne rozmiary kadrów w „Wyspie psów” Wesa Andersona

Jeśli więc chcesz montować jak Anderson, nie bój się symetrycznych ujęć. Operuj różnymi wielkościami planów, aby zmieniać odczuwaną przez widza odległość od bohaterów. Ćwiczyć możesz nawet w domu – wystarczą dwie osoby ustawione po przeciwnych stronach kadru, tworzące linię 180 stopni.

Najpierw sfilmuj pierwszą osobę en face, umieszczając ją w centrum kadru. Potem w ten sam sposób sfilmuj drugą osobę, również centralnie. I gotowe – masz symetryczną parę ujęcie–przeciwujęcie.

Montaż symetryczny: zdarzenia wzorcowe

W wielu znakomitych filmach Andersona, w tym w „Kochankach z Księżyca. Moonrise Kingdom”, łatwo dostrzec motyw działań opartych na powtarzalnym wzorcu. Przykładowo, Anderson potrafi zamienić prostą scenę marszu wzdłuż linii prostej w wzorcowy przykład montażu symetrycznego. Lustrzane prowadzenie kamery i scenografia, a także sposób, w jaki wizualnie „wyrównują” pozycje Sama i Suzy, doskonale to ilustrują.

W innych scenach Anderson stosuje zdarzenia wzorcowe jako narzędzie narracyjnej „zestawienia przez przeciwstawienie”. W tym fragmencie za pomocą swoistej telefonicznej sztafety oprowadza nas po świecie „Grand Budapest Hotel”. Każdy segment kończy się symetrycznym kadrem, a na dodatek sprytnie wykorzystany zostaje efekt irysowy.

Sam proces filmowania kolejnych kadrów można również postrzegać jako symetryczny; w świecie „Grand Budapest Hotel” zarówno konsjerż, jak i boy hotelowy są dla fabuły i kompozycji obrazu tak samo istotni.

Zdarzenia wzorcowe są wszechobecne w kinie – od treningowych montaży po sceny przesłuchań. „Dzień świstaka” w reżyserii Harolda Ramisa to świetny przykład pokazujący, jak skuteczna bywa repetycja w montażu symetrycznym. Zauważysz, że Ramis cały czas zmienia kadr zegara, przybliżając się coraz bardziej do tykających cyfr.

Pamiętaj – montaż symetryczny nie ogranicza się wyłącznie do symetrycznej kompozycji! Może przejawiać się także w zdarzeniach o powtarzalnym wzorcu oraz w montażu opartym na wyrazistym rytmie. „Dzień świstaka” to idealny przykład filmu, w którym widać różne elementy montażu symetrycznego.

Montaż metryczny u Wesa Andersona

Co łączy Wesa Andersona z teorią montażu radzieckiego? Okazuje się, że całkiem sporo. Teoria radzieckiego montażu – ruch filmowy, który wykształcił się w ZSRR w latach 10., 20. i na początku 30. XX wieku – wyróżnia pięć typów montażu.

Jednym z nich jest „montaż metryczny”, definiowany jako dopasowywanie ujęć poprzez cięcie ich po określonej liczbie klatek. Innymi słowy, każde dwa (lub więcej) kolejne ujęcia przycięte do identycznej liczby klatek będą przykładem montażu metrycznego.

We współczesnym kinie montaż metryczny jest niemal zapomniany. Mimo to niektórzy reżyserzy wciąż go stosują – jednym z nich jest właśnie Anderson.

W „Genialnym klanie” Anderson, przedstawiając każdą z głównych postaci, w dużej mierze korzysta z montażu metrycznego opartego na kompozycji kadru. Niektórzy teoretycy uważają, że tak silnie symetryczna kompozycja może odciągać uwagę widza od rytmu.

Operowanie kadrem przez Wesa Andersona • Montaż metryczny w „Genialnym klanie”

Montaż rytmiczny to odmiana montażu, która ma na celu odzwierciedlenie rytmu muzyki. Umiejętnie wykorzystany nadaje filmowi płynny, muzyczny puls narracyjny. Anderson w wielu swoich filmach w mistrzowski sposób posługuje się montażem rytmicznym.