Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś podczas oglądania filmu? Pamiętasz konkretną scenę? Wiele osób tłumi swoje emocje z powodu różnych wydarzeń życiowych. Sztuka może wywołać emocjonalne uwolnienie tych uczuć, zwane właśnie katharsis. Katharsis może być przytłaczającym, emocjonalnym doświadczeniem. Filmy o działaniu katartycznym potrafią wzruszyć widzów do łez, a jednocześnie pozostawić ich całkowicie usatysfakcjonowanymi. Czym więc jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Katharsis to termin szeroko stosowany w sztuce, którego początki sięgają samego zarania sztuki. Jakie jest znaczenie katharsis? Zdefiniujmy je i przeanalizujmy jego pochodzenie.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doświadczaniu silnych lub stłumionych emocji. Słowo „katharsis” pochodzi z greckiego „katharsis”, co oznacza „oczyszczenie” lub „wyczyszczenie”. W dziedzinie psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z traumatycznymi wydarzeniami, które wcześniej były stłumione, poprzez przywrócenie tych wydarzeń do świadomości i ich ponowne przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki, emocjonalne katharsis może być rezultatem emocjonalnego efektu tragedii dramatycznej. Bohaterowie w filmach katartycznych często doświadczają katartycznego wyładowania, które prowadzi do odrodzenia lub uzdrowienia.

Z czego składa się katharsis w opowieści?

• Nagromadzenie emocji

• Powiązane doświadczenia

• Więź z bohaterami

• Poruszające aktorstwo

Historia emocjonalnego katharsis

Starożytny grecki filozof Arystoteles opisał katharsis jako emocjonalne oczyszczenie z lęku i litości wywołanych przez tragedię.

Termin ten został później zaadaptowany przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną, służącą redukowaniu kompleksów psychicznych poprzez przywoływanie ich do świadomości i umożliwianie ich wyrażenia.

Dziś jednak słowo to stało się niemal synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę, która wywołuje silne emocje, jako katartyczną. Muzyka, teatr, powieści i filmy mogą zawierać elementy katharsis związane z psychiką widza. Sztuka może wywoływać emocjonalne katharsis poprzez nawiązanie do osobistych doświadczeń odbiorców.

Sztuka katartyczna często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Pozwala nam nawiązać głębszy kontakt ze sztuką i artystą. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia sztuki o wymiarze katartycznym jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywoływać katharsis. Muzyka, powieści i teatr potrafią być niesamowicie emocjonalne. Jednak medium filmu posiada szczególne właściwości, które mogą wyjątkowo skutecznie pobudzać emocjonalną reakcję widza.

Pierwszą z tych cech jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi film potrafi ukazać tygodnie, miesiące, a nawet lata w ciągu kilku sekund. Jeśli zostanie to zrobione umiejętnie, film jest w stanie w krótkim czasie zbudować więź między widzem a bohaterem.

Kiedy widz nawiązuje więź z postacią, wszystko, czego ona doświadcza, nabiera większego ładunku emocjonalnego. Najlepszą techniką służącą temu celowi jest montaż. Montaż kondensuje czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Taki montaż w filmie „Odlot” studia Pixar zbliża nas do bohaterów, po czym spada na nich tragedia.

Niesamowite w tym montażu jest to, jak w pierwszych dziesięciu minutach filmu wywołuje tak silne emocje. Dzieje się tak dlatego, że miłość i smutek są integralną częścią ludzkiego doświadczenia. Ludzie mają wrodzoną więź z tymi dwiema emocjami. Filmowcy wykorzystują je, aby spotęgować nasze uczucia i uwolnić je w niezwykle katartycznym momencie.

Film jest też niesamowicie silnym medium wizualnym. Pozwala nam zobaczyć, jak bohaterowie przeżywają emocje. Oczywiście teatr również jest wizualny, ale film wykorzystuje zbliżenia. Dzięki nim widzimy detale emocji na twarzach postaci, co jeszcze silniej prowokuje naszą reakcję emocjonalną.

W „Buntowniku z wyboru” Will przeżywa katartyczny moment, gdy uwalnia stłumione emocje przed swoim przyjacielem i psychoterapeutą. Emocje budowane są poprzez ukazanie jego traumatycznego dzieciństwa i wpływu, jaki wywarło ono na jego życie. Zobacz ten przykład katharsis oraz znakomite aktorstwo i realizację.

Dzięki środkom filmowym widz ma możliwość niemal z bliska, na własne oczy, obserwować jego moment katharsis, co tworzy katartyczny moment zarówno dla Willa, jak i dla publiczności.

Aby jednak scena mogła osiągnąć emocjonalny szczyt, musimy rozumieć wszystko, co do niej prowadzi. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym większe późniejsze uwolnienie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela reżyser Martin Scorsese porównał je w głośnej wypowiedzi do parków rozrywki, mówiąc: „To nie jest kino, w którym ludzie starają się przekazać innym ludziom emocjonalne i psychologiczne doświadczenia”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się ze Scorsesem, warto zauważyć, że film może oferować różne rodzaje doświadczeń.

Niektóre filmy są czystą ucieczką od rzeczywistości, pozwalając widzom oderwać się od życia choćby na godzinę czy dwie. Takie filmy mają ogromną wartość. Mimo to różnica jest wyraźna.

Inne filmy są doświadczeniem bardziej wewnętrznym. Jak mówi Scorsese, film może przekazywać emocjonalne i psychologiczne przeżycia. Jest to wyraźna cecha jego stylu reżyserskiego. Co oznacza katharsis? Dlaczego jest tak ważne w filmie? Poprzez katharsis film może nawiązać z widzem intymną więź.

Filmy katartyczne często zapadają w pamięć na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, ale często także na to, jak postrzegamy samych siebie. Wartość filmowego katharsis nie zależy od liczby widzów, lecz od tego, jak długo film pozostaje w nich po seansie.