Wat is “catharsis”

Wanneer was de laatste keer dat je moest huilen bij een film? Kun je je de specifieke scène nog herinneren? Veel mensen onderdrukken hun emoties door allerlei gebeurtenissen in het leven. Kunst kan deze gevoelens oproepen en zo een emotionele ontlading teweegbrengen, ook wel catharsis genoemd. Catharsis kan een overweldigende emotionele ervaring zijn. Films met een cathartisch effect kunnen toeschouwers tot tranen roeren en ze tegelijk een gevoel van volledige voldoening geven. Wat is catharsis?

Literaire definitie van catharsis

Catharsis is een term die veelvuldig in de kunst wordt gebruikt en waarvan de oorsprong teruggaat tot de kunst zelf. Wat is de betekenis van catharsis? Laten we catharsis definiëren en de oorsprong ervan analyseren.

Wat is catharsis?

Catharsis is de ontlading en verlichting van intense of onderdrukte emoties. Het woord “catharsis” komt van het Griekse “katharsis”, wat “reiniging” of “zuivering” betekent. In de psychologie definieert de American Psychological Association catharsis als “het loslaten van de affecten die samenhangen met traumatische gebeurtenissen, welke eerder waren onderdrukt, door deze gebeurtenissen terug te brengen in het bewustzijn en ze opnieuw te beleven”.

Zoals het van toepassing is op film en kunst, kan emotionele catharsis het resultaat zijn van het emotionele effect van een tragedie. Helden in cathartische films ondergaan vaak een cathartische ontlading die tot herstel leidt.

Waaruit bestaat catharsis in een verhaal?

• Opbouw van emoties
• Herkenbare ervaringen
• Verbondenheid met personages
• Aangrijpende vertolkingen

De geschiedenis van emotionele catharsis

De Oudgriekse filosoof Aristoteles beschreef catharsis als een emotionele zuivering van de angst en medelijden die een tragedie oproept.

De term werd later overgenomen door psychoanalytici Sigmund Freud en Josef Breuer. Voor hen was catharsis een therapeutische techniek om psychische complexen te verminderen door deze terug te roepen in het bewustzijn en hun uitdrukking toe te laten.

Tegenwoordig is het woord echter een synoniem van kunst geworden. Men beschrijft kunst die emoties oproept vaak als cathartisch. Muziek, theater, romans en films kunnen allemaal cathartische elementen bevatten die verbonden zijn met de psyche van het publiek. Kunst kan emotionele catharsis teweegbrengen door aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van de toeschouwer.

Cathartische kunst weerspiegelt vaak onze eigen ervaringen. Ze stelt ons in staat op een diepere manier contact te maken met de kunst en de kunstenaar. Een van de beste media om cathartische kunst te creëren is film.

Wat is catharsis in films?

Verschillende kunstvormen kunnen catharsis oproepen. Muziek, romans en theater kunnen ongelooflijk emotioneel zijn. Maar het medium film heeft specifieke eigenschappen die effectief een emotionele reactie bij het publiek kunnen uitlokken.

De eerste eigenschap is het vermogen van film om tijd te condenseren. Door montage kan een film weken, maanden of zelfs jaren in enkele seconden voorbij laten trekken. Als dat effectief gebeurt, kan een film het publiek in korte tijd verbinden met de personages.

Wanneer het publiek een band opbouwt met een personage, worden alles wat dat personage meemaakt des te emotioneler. De beste techniek hiervoor is de montage. Montage comprimeert tijd en gebeurtenissen om een narratieve sequentie te creëren. De montage in Pixar’s Up verbindt ons met deze personages, waarna de tragedie hen treft.

Wat deze montage zo bijzonder maakt, is hoeveel emoties hij weet op te roepen in de eerste tien minuten van de film. De reden is dat gevoelens van liefde en verdriet deel uitmaken van de menselijke ervaring. Mensen hebben een aangeboren band met beide emoties. Filmmakers benutten ze om onze gevoelens te versterken en ze te ontladen in een ongelooflijk cathartisch moment.

Film is ook een bijzonder visueel medium. Het laat ons zien hoe personages emoties doormaken. Theater is natuurlijk ook visueel, maar film maakt gebruik van close-ups. Daardoor kunnen we de details van de gevoelens van een personage zien, wat onze emotionele reactie nog verder aanwakkert.

In Good Will Hunting is er een cathartisch moment wanneer Will zijn onderdrukte emoties loslaat bij zijn vriend en psycholoog. De film bouwt emotie op door Wills gewelddadige jeugd en de impact daarvan op zijn leven te tonen. Bekijk dit voorbeeld van catharsis, met een schitterende vertolking en uitvoering.

Doordat het publiek dit cathartische moment van dichtbij kan meemaken via de film, ontstaat er een cathartisch moment voor zowel Will als de toeschouwer.

Uiteraard moeten we, om deze scène haar emotionele hoogtepunt te laten bereiken, alles begrijpen wat tot dit moment heeft geleid. Onthoud: hoe groter de opbouw en onderdrukking, des te groter de ontlading.

De waarde van catharsis

Toen men hem vroeg naar Marvel-films, vergeleek regisseur Martin Scorsese ze ooit met pretparken en zei: “Het is geen cinema van mensen die proberen een emotionele, psychologische ervaring over te brengen aan een ander mens.” Of je het nu met Scorsese eens bent of niet, er valt wel iets te zeggen over de verschillende ervaringen die films kunnen creëren.

Sommige films zijn puur escapisme en laten het publiek de realiteit minstens een uur ontvluchten. Dit soort films heeft enorme waarde. Toch is er een duidelijk verschil.

Andere films zijn daarentegen een veel meer innerlijke ervaring. Zoals Scorsese zegt, kunnen films emotionele en psychologische ervaringen overbrengen. Dit is een kenmerkend aspect van Scorsese’s regiestijl. Wat is de betekenis van catharsis? Waarom is het zo belangrijk in films? Via catharsis kan film een intieme band met het publiek opbouwen.

Cathartische films blijven vaak in ons hoofd hangen. Ze beïnvloeden niet alleen hoe we naar de wereld kijken, maar waarschijnlijk ook hoe we naar onszelf kijken. De waarde van catharsis in film ligt niet in het aantal toeschouwers, maar in de manier waarop een film bij iemand blijft, lang nadat hij is afgelopen.