Czym jest „film noir”?

Czym jest film noir?

Film noir to wystylizowany typ kina, charakteryzujący się pesymizmem, fatalizmem i cynizmem. Termin ten po raz pierwszy został użyty we Francji po II wojnie światowej do określenia amerykańskich thrillerów lub filmów detektywistycznych z lat 40. i 50. XX wieku. Historia hollywoodzkiego filmu noir sięga jednak lat 20. Samo określenie „film noir” oznacza dosłownie „czarny film” – francuscy krytycy używali go wobec hollywoodzkich produkcji pełnych niespotykanej dotąd ciemności i pesymizmu.

Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy jest to gatunek, czy raczej styl, a wymienione niżej elementy noir nie muszą występować wszystkie naraz, by dany film uznać za noir. Styl ten jest jednak bardzo charakterystyczny i często spotykany.

Wspólne elementy filmu noir:

• antybohaterski protagonista

• femme fatale

• dialogi zwarte, oszczędne

• obraz o wysokim kontraście

• powojenna deziluzja

Film noir zrodzony z epoki lęku

Ten styl filmowy ukształtował się w burzliwym momencie historii. Cynizm i pesymizm czasów Wielkiego Kryzysu głęboko wryły się w świadomość Amerykanów. Potem wybuchła II wojna światowa – wielu mężczyzn wysłano na front, a wiele kobiet przejęło ich miejsca pracy podczas ich nieobecności.

Po wojnie nastał okres niepewności. Ludzie wracali z pola bitwy z traumą, a świat utracił sporą część swojej niewinności. Istnieje teoria, że mężczyźni, wracając, odkryli, iż rola kobiet uległa znaczącej zmianie. Gospodynie domowe stały się także pracownicami, a wieloletni porządek ról płciowych został – jak sądzono – zachwiany.

W odpowiedzi na tę niepewność film noir opowiada historie mężczyzn wykorzystywanych przez silne, czasem wręcz złowrogie kobiety. To jednak tylko jedna z teorii tłumaczących, jak i dlaczego noir stał się tak dominującym stylem/gatunkiem w okresie powojennym.

W rzeczywistości wiele ikonicznych filmów noir, które Hollywood nakręciło w latach 40., oparto na powieściach z lat 30. Można więc powiedzieć, że sama II wojna światowa nie miała związku z pierwotnym materiałem, ale może tłumaczyć późniejszą popularność powstałych na jego podstawie filmów.

Przykłady filmów noir

Na czym polega cynizm w kinie? Czy to dialogi pełne ironii i jadowitych ripost? A może chodzi po prostu o obraz o wysokim kontraście w każdej scenie? Zwróć uwagę na ponury nastrój tych trzech klasycznych filmów noir.

Ten trzymający w napięciu noir z Humphreyem Bogartem wywarł trwały wpływ swoją spektakularną kinematografią i złowrogim wykorzystaniem cieni.

Dana Andrews, Gene Tierney i Vincent Price wystąpili w tym klasycznym filmie noir, którego znakomite role przeszły do kanonu gatunku.

Ten kryminalny noir o morderstwie otrzymał nominację do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny, a popularny duet tworzą w nim Alan Ladd i Veronica Lake. „Niebieska dalia” opowiada historię marynarza, który wraca do domu i odkrywa, że jego żona ma romans, a ich syn zmarł z powodu jej alkoholizmu. To jeden z wielu filmów noir odzwierciedlających wojenną deziluzję.

Wielu krytyków uważa, że klasyczny film noir zakończył się wraz z premierą jednego z najlepszych filmów Orsona Wellesa z 1958 roku, „Dotyk zła”. Dziś powstają filmy, które pozostają pod wpływem tego gatunku (lub stylu)…

Niemal wszystko, co robi David Lynch, zdaje się współbrzmieć z estetyką noir. Warstwa audiowizualna i klimat „Mulholland Drive” niewątpliwie czerpią z filmu noir.

Każda scena „noir” niesie w sobie odrobinę szaleństwa. Wyraziste oświetlenie i liczne retrospekcje oddają ekscytujące wrażenie tamtej epoki, a częste motywy morderstwa tylko potęgują nastrój pesymizmu.