Wat is film noir?

Wat is film noir?

Film noir is een gestileerd filmgenre dat wordt gekenmerkt door pessimisme, fatalisme en cynisme. De term werd voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk gebruikt om Amerikaanse thrillers of detectivofilms uit de jaren 40 en 50 te beschrijven. Toch gaat de geschiedenis van de Hollywood-film noir terug tot de jaren 20. Film noir betekent letterlijk “zwarte film”; Franse critici gebruikten de term voor Hollywoodfilms die doordrenkt waren van een ongekende duisternis en somberheid.

Het is moeilijk te zeggen of het een genre of een stijl is, en de noir-elementen die hieronder worden opgesomd, hoeven niet allemaal aanwezig te zijn om een film als film noir te beschouwen. Maar deze stijl komt zeer vaak voor.

Gemeenschappelijke elementen van film noir:

• Antiheld als hoofdpersonage

• Femme fatale

• Strakke, bondige dialogen

• Hoog contrast in het beeld

• Ontgoocheling na de oorlog

Film noir ontstond in een tijdperk van angst

Deze filmstijl is kenmerkend voor een pijnlijke periode in de geschiedenis. Het cynisme en pessimisme van de Grote Depressie zaten diep verankerd in de Amerikaanse psyche. Daarna kwam de Tweede Wereldoorlog, waarin veel mannen naar het front werden gestuurd en veel vrouwen hun werk in hun afwezigheid overnamen.

Na de oorlog volgde een periode van onzekerheid. Mensen keerden getraumatiseerd terug van het slagveld en de wereld had veel van haar onschuld verloren. Volgens een theorie ontdekten mannen na hun terugkeer dat de rol van vrouwen ingrijpend was veranderd. Huisvrouwen waren zelf ook arbeiders geworden, waardoor de genderrollen die decennialang hadden bestaan als verstoord werden gezien.

Om met dit gevoel van onzekerheid om te gaan, vertelde film noir verhalen over mannen die worden uitgebuit door krachtige, soms zelfs sinistere vrouwen. Nogmaals: dit is slechts een theorie over hoe en waarom film noir zo’n prominente stijl/genre werd in de naoorlogse periode.

In feite waren veel van de iconische film noirs die Hollywood in de jaren 40 produceerde, gebaseerd op romans uit de jaren 30. Men kan dus zeggen dat de Tweede Wereldoorlog niets met het oorspronkelijke bronmateriaal te maken had, maar mogelijk wel de populariteit van de later gemaakte films verklaart.

Voorbeelden van film noir

Waaruit bestaat het cynisme in deze films? Zijn het de dialogen vol ironie en bijtende opmerkingen? Of gewoon het hoge contrast in elk beeld? Let op de desolate sfeer in deze drie klassieke film noirs.

Deze spannende film noir met Humphrey Bogart in de hoofdrol heeft blijvende invloed gehad dankzij de spectaculaire cinematografie en het sinistere gebruik van schaduwen.

Dana Andrews, Gene Tierney en Vincent Price spelen in deze klassieke film noir, waarvan de uitstekende acteerprestaties exemplarisch zijn voor het genre.

Deze duistere moordmysterie-film noir werd genomineerd voor de Oscar voor beste originele scenario, met het populaire duo Alan Ladd en Veronica Lake. The Blue Dahlia vertelt het verhaal van een matroos die thuiskomt en ontdekt dat zijn vrouw een affaire heeft, terwijl hun zoon is overleden door haar alcoholmisbruik. Dit is een van de vele film noirs die de ontgoocheling tijdens de oorlog weerspiegelen.

Veel critici vinden dat film noir eindigde met de release in 1958 van een van Orson Welles’ beste films, Touch of Evil. Tegenwoordig zijn er films die door het genre (of de stijl) zijn beïnvloed…

Bijna alles wat David Lynch maakt, lijkt te resoneren met noir. De audiovisuele stijl en de sfeer van Mulholland Drive zijn onmiskenbaar beïnvloed door film noir.

Elke scène in noir draagt een vleugje waanzin. Het felle licht en de vele flashbacks vangen perfect het opwindende gevoel van die tijd, terwijl de frequente moordplots de sombere, pessimistische sfeer alleen maar versterken.