Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś podczas oglądania filmu? Pamiętasz konkretną scenę? Wiele osób tłumi emocje z powodu różnych wydarzeń życiowych. Sztuka może wywołać emocjonalne uwolnienie tych uczuć, zwane także katharsis. Katharsis może być przytłaczającym, emocjonalnym doświadczeniem. Filmy o działaniu kathartycznym potrafią doprowadzić widza do łez, a jednocześnie pozostawić go całkowicie usatysfakcjonowanym. Czym jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Catharsis, czyli katharsis, to termin powszechnie używany w sztuce, którego początki sięgają samego jej powstania. Co oznacza katharsis? Zdefiniujmy je i przeanalizujmy jego pochodzenie.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doznaniu silnych lub tłumionych emocji. Słowo „katharsis” pochodzi od greckiego „katharsis”, znaczącego „oczyszczenie” lub „wyczyszczenie”. W dziedzinie psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z traumatycznymi wydarzeniami, które były wcześniej tłumione, poprzez przywołanie tych wydarzeń do świadomości i ponowne ich przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki emocjonalne katharsis może być rezultatem tragicznego, dramatycznego efektu. Bohaterowie filmów o działaniu katharsis często doświadczają uwalniającego wybuchu emocji, który prowadzi do odrodzenia.

Co składa się na katharsis w opowieści?

• Nagromadzenie emocji

• Powiązane doświadczenia

• Więź z bohaterami

• Poruszające aktorstwo

Historia emocjonalnego katharsis

Starożytny grecki filozof Arystoteles opisywał katharsis jako emocjonalne oczyszczenie z lęku i litości wywołanych przez tragedię.

Termin ten został następnie przyjęty przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną służącą redukowaniu kompleksów psychicznych poprzez przywołanie ich do świadomości i umożliwienie ich ekspresji.

Dziś jednak słowo to stało się wręcz synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę wywołującą silne emocje jako kathartyczną. Muzyka, teatr, proza i film mogą zawierać element katharsis powiązany z psychiką widza. Sztuka może wywołać emocjonalne katharsis poprzez odwołanie się do osobistych doświadczeń odbiorcy.

Sztuka o charakterze kathartycznym często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Umożliwia nam głębsze połączenie ze sztuką i artystą. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia sztuki kathartycznej jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywoływać katharsis. Muzyka, proza i teatr mogą być niezwykle poruszające. Jednak medium filmowe posiada szczególne właściwości, które pozwalają skutecznie wywoływać emocjonalne reakcje u widzów.

Pierwszą z nich jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi film może sprawić, że tygodnie, miesiące, a nawet lata przeminą na ekranie w ciągu kilku sekund. Jeśli zostanie to zrobione skutecznie, film potrafi w krótkim czasie zbudować więź widza z bohaterami.

Kiedy widz nawiąże więź z postacią, wszystko, czego ona doświadcza, staje się dla niego znacznie bardziej emocjonalne. Najlepszą techniką osiągania tego efektu jest montaż. Montaż kondensuje czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Taki montaż w filmie „Odlot” studia Pixar zbliża nas do bohaterów, a następnie spotyka ich tragedia.

Niesamowitość tego montażu polega na tym, jak wiele emocji wywołuje w ciągu zaledwie pierwszych dziesięciu minut filmu. Dzieje się tak, ponieważ uczucia miłości i smutku są częścią ludzkiego doświadczenia. Ludzie mają wrodzoną więź z tymi dwiema emocjami. Filmowcy wykorzystują je, by spotęgować nasze emocje i uwolnić je w niezwykle kathartycznym momencie.

Film jest też niesamowicie wizualnym medium. Pozwala nam zobaczyć bohaterów przeżywających emocje. Oczywiście teatr również jest wizualny, ale film posługuje się zbliżeniami. Umożliwia to dostrzeżenie szczegółów przeżyć bohaterów, co jeszcze silniej pobudza naszą emocjonalną reakcję.

W „Buntowniku z wyboru” Will w pewnym momencie uwalnia tłumione emocje w rozmowie z przyjacielem i psychologiem. Poprzez ukazanie jego pełnego przemocy dzieciństwa i wpływu, jaki wywarło ono na jego życie, budowana jest warstwa emocjonalna. Przyjrzyj się temu przykładowi katharsis oraz znakomitemu aktorstwu i realizacji.

Dzięki językowi filmu widzowie mogą z bliska i dosłownie na własne oczy obserwować ten moment katharsis, co tworzy kathartyczne doświadczenie zarówno dla Willa, jak i dla odbiorców.

Oczywiście, aby scena osiągnęła emocjonalny szczyt, musimy rozumieć wszystko, co do niej prowadzi. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym silniejsze uwolnienie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela, reżyser Martin Scorsese porównał je słynnie do parków rozrywki, mówiąc: „to nie jest kino, w którym człowiek próbuje przekazać innemu człowiekowi emocjonalne i psychologiczne doświadczenie”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się ze Scorsesem, czy nie, można sporo powiedzieć o różnych doświadczeniach, jakie może dać film.

Niektóre filmy są czystą ucieczką od rzeczywistości, pozwalając widzom oderwać się od niej choćby na godzinę. Tego rodzaju kino ma ogromną wartość. Mimo to istnieje wyraźna różnica.

Inne filmy stanowią bardziej wewnętrzne doświadczenie. Jak powiedział Scorsese, kino może przekazywać emocje i przeżycia psychologiczne. To wyraźna cecha jego stylu reżyserskiego. Co oznacza katharsis? Dlaczego jest tak ważne w filmie? Dzięki katharsis film może nawiązać intymną więź z widzami.

Filmy kathartyczne często pozostają w naszej pamięci na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, lecz bardzo często też na to, jak postrzegamy samych siebie. Wartość filmowego katharsis nie zależy od liczby widzów, lecz od tego, jak długo film pozostaje z nimi po seansie.