Wat is een foreshadowing – voorbeelden uit film en literatuur

Heb je ooit een film gezien of een boek gelezen waarin een plottwist je volledig overviel, maar waarin je bij een herlezing ineens alle aanwijzingen ziet die het verhaal eigenlijk al verrieden? Je bent niet de enige. Deze aanwijzingen zijn een vorm van foreshadowing, een krachtige verteltechniek die ervoor kan zorgen dat een einde, hoe krankzinnig ook, toch verdiend aanvoelt. Foreshadowing in je eigen verhalen kan verwachtingen opbouwen en je publiek geboeid houden tot het einde.

Foreshadowing

Goed toegepaste foreshadowing kan enorm effectief zijn om een publiek te betrekken. Als foreshadowing te duidelijk is, kan het publiek zijn interesse verliezen. Is het te subtiel, dan kan men het volledig missen.

Voordat we voorbeelden van foreshadowing in films bekijken, moeten we eerst kunnen definiëren wat foreshadowing is en wat de functie ervan is. Wat is foreshadowing precies? En hoe helpt het je bij het vertellen van je verhaal?

Wat is foreshadowing?

Foreshadowing is een literair middel dat wordt gebruikt om toekomstige gebeurtenissen in een verhaal te suggereren of te voorspellen. Het kan een zeer effectief hulpmiddel zijn om tegen het einde van een film of roman nieuwsgierigheid, intrige, suspense of zelfs een gevoel van narratieve harmonie op te bouwen. Schrijvers gebruiken foreshadowing vaak vroeg in het verhaal om latere gebeurtenissen voor te bereiden. “Hint” en “voorspelling” zijn synoniemen van foreshadowing. Hoewel je soorten foreshadowing kunt onderscheiden op basis van hoe subtiel of direct ze zijn, is de hoofdfunctie altijd: de aandacht van het publiek trekken.

• Suspense creëren
• Dramatische opbouw
• Verwachting kweken

Twee soorten foreshadowing

Nu je de definitie van foreshadowing kent, schieten je waarschijnlijk meteen voorbeelden uit boeken of films te binnen. Al die voorbeelden vallen ruwweg in een van de twee hoofdsoorten foreshadowing.

Directe foreshadowing betekent dat een element in het verhaal expliciet hint naar wat er gaat gebeuren. Dit kan via dialoog, een verteller of een profetie binnen het verhaal.

Een voorbeeld van directe foreshadowing vinden we in Macbeth.

Shakespeare laat de drie heksen aan het begin duidelijk Macbeths lot uitspreken: hij “zal koning worden”, maar Banquo zal de vader van toekomstige koningen zijn.

Dit is een slimme toepassing van directe foreshadowing, omdat het ons informatie geeft, maar tegelijk ons – en de personages – nieuwsgierig maakt. Waarom wordt Macbeth koning, maar neemt uiteindelijk toch Banquo’s bloedlijn de troon over?

Indirecte foreshadowing betekent dat elementen in het verhaal toekomstige gebeurtenissen suggereren door subtiele hints achter te laten. Die hints zijn minder duidelijk en worden pas volledig begrepen zodra de voorspelde gebeurtenissen zich daadwerkelijk voordoen.

Van Muizen en Mensen is hier een goed voorbeeld van.

Door het hele boek heen wordt vermeld hoe Lennie per ongeluk dingen doodt wanneer hij ze aait. Dit bereidt het climaxmoment tussen Lennie en Curleys vrouw voor.

Hoewel je foreshadowing op twee manieren kunt definiëren, kunnen beide methoden, mits goed toegepast, hetzelfde doel bereiken. De aandacht van het publiek vasthouden is de kern van deze techniek.

Foreshadowing en andere middelen

Foreshadowing wordt vaak verward met andere literaire technieken, of wordt gebruikt om daarnaar te verwijzen. Laten we kort kijken naar termen die vaak met foreshadowing in verband worden gebracht.

Chekhovs geweer is een heel bekende vorm van foreshadowing. Deze techniek verwijst naar het werk van Anton Tsjechov en komt in het kort neer op: als er aan het begin van een verhaal een geweer aan de muur hangt, moet er tegen het einde mee geschoten worden.

De kern van deze regel is dat details die je in het begin benadrukt, later weer een rol moeten spelen. Waar doet dit aan denken? Dat ís foreshadowing.

Een red herring maakt gebruik van de bekendheid van het publiek met foreshadowing om hen op het verkeerde been te zetten. Stel dat we in de eerste akte een pistool onder een kussen zien liggen – we gaan ervan uit dat dit een vooruitwijzing is naar het latere gebruik van dat pistool. Als het pistool uiteindelijk nep blijkt te zijn of helemaal niet wordt gebruikt, dan is dat een red herring. Een red herring is een element in het verhaal dat ons bewust een bepaalde kant op stuurt, zodat we later des te meer verrast worden.

Foreshadowing suggereert de toekomst; een flashforward laat ons de toekomst zien. Maar flashforwards kunnen vaag genoeg zijn om zelf als foreshadowing te functioneren. Bijvoorbeeld: we zien in close-up iemand een pistool onder een kussen vandaan halen, maar we weten niet wie of waarom, en dan snijden we terug naar de gebeurtenissen vóór deze onthulling. Ook dit is foreshadowing.

Voorbeelden van foreshadowing in de literatuur

Voordat foreshadowing in films opdook, was het al volop aanwezig in boeken. Schrijvers in elk genre kunnen iets leren van de volgende voorbeelden.

In een van William Shakespeares beroemdste tragedies zitten meerdere foreshadowings. Romeo zegt: “Let he be ta’en, and let me die. Juliets love shall my conduct be.” Dit (vrij duidelijk) voorspelt het lot van Romeo en zijn geliefde.

Ook droomt Julia dat Romeo dood onder in een graf ligt. Dit wijst er eveneens op dat er weinig goeds staat te gebeuren.

Het einde van Het Aapspootje is ook behoorlijk somber, en zeker niet zonder waarschuwing vooraf. De vorige eigenaar van het magische talisman waarschuwt Mr. White: “Ik heb hem in het vuur gegooid. Als je hem houdt, geef mij dan niet de schuld van wat er gebeurt. Gooi hem, als verstandig man, terug in het vuur.”

Na zo’n uitspraak zijn de meeste lezers onmiddellijk alerter en vrezen ze dat het alleen maar erger zal worden.

Nog een deprimerend verhaal: John Steinbeck hint in zijn beroemde boek (spoileralarm) naar Lennies lot. In het verhaal legt een personage uitvoerig uit dat dieren die te zwak zijn om te overleven in deze meedogenloze wereld, beter gedood kunnen worden – in hun eigen belang. Naarmate het verhaal vordert, begint George te geloven dat Lennie misschien ook in deze categorie valt.

Voorbeelden van foreshadowing in films

Hoewel er grofweg twee hoofdvormen van foreshadowing zijn, hebben filmmakers manieren gevonden om vrijwel elk cinematografisch hulpmiddel te gebruiken om gebeurtenissen te voorspellen – van de filmtitel tot de kleding van personages. Door een aantal voorbeelden te analyseren, ontdek je mogelijk foreshadowing-kansen in je eigen verhalen die je eerder over het hoofd zag.

Soms voorspelt de titel van een film zelf al de plot. Deze vorm van foreshadowing moet vaag genoeg zijn om vóór het kijken nieuwsgierigheid te wekken, maar pas na de aftiteling volledig duidelijk te worden. De Coen Brothers doen dit perfect in hun film uit 2007, No Country for Old Men.

De titel, afkomstig van schrijver en scenarist Cormac McCarthy, suggereert dat Ed Tom Bell (Tommy Lee Jones) niet past in de nieuwe generatie misdaad waar hij mee geconfronteerd wordt.

“Als je niet kan slapen, wordt alles minder echt.”

Fight Club is een van de meest besproken plottwist-films van de laatste jaren. Wie de film een tweede of derde keer ziet, merkt talloze subtiele hints op die voorspellen dat Tyler Durden (gespeeld door Brad Pitt) niet echt bestaat – waaronder deze voice-overzin.

Als je The Departed hebt gezien, weet je dat de film vol zit met twists en dat bijna alle hoofdpersonages sterven. Maar wist je dat regisseur Martin Scorsese heel duidelijke hints heeft achtergelaten over welke personages zullen sterven? Geïnspireerd door het scenario van Scarface (1932) plaatste Scorsese een “X” in het beeldkader van elk personage dat in de film sterft.

Deze klassieke “whodunit” film houdt het publiek tot de laatste seconde nieuwsgierig en betrokken. Hoe? The Usual Suspects vindt een slimme balans tussen subtiele, indirecte foreshadowing door de hele film én snelle, directe foreshadowing in scènes die uiteindelijk alles samenbrengen. Het resultaat is een plottwist die na meer dan twintig jaar nog steeds tot de beste wordt gerekend.

De ongelooflijke eindscène is in de jaren na de release eindeloos gekopieerd en geparodieerd, vooral omdat hij zo effectief alle foreshadowing-clues bijeenbrengt om het verhaal af te ronden.

The Prestige is een goed voorbeeld van een film die precies genoeg foreshadowing gebruikt om het publiek te prikkelen, zonder de grote wending te verraden. Een van de beste scènes is die waarin Alfred een vogelkooi-truc uitvoert: hij doodt een vogel en laat hem vervolgens weer verschijnen.

Foreshadowing is een van de krachtigste middelen die filmmakers hebben om nieuwsgierigheid te wekken en de aandacht van het publiek vast te houden. Het is echter belangrijk om te weten hoeveel foreshadowing een verhaal nodig heeft en welk soort. Te veel foreshadowing kan een verhaal voorspelbaar maken en zo het publiek vervelen. Te weinig kan het verhaal saai of verwarrend maken – met hetzelfde resultaat.

Probeer in je eigen verhaal momenten te vinden waarop je foreshadowing kunt inzetten, en ontdek welke vormen het beste bij jou passen.