Wat is “catharsis”?

Wanneer heb je voor het laatst gehuild tijdens een film? Weet je nog de specifieke scène? Veel mensen onderdrukken emoties door allerlei gebeurtenissen in hun leven. Kunst kan deze onderdrukte gevoelens losmaken; deze emotionele ontlading wordt ook wel catharsis genoemd. Catharsis kan een overweldigende emotionele ervaring zijn. Films met een cathartisch effect kunnen het publiek tot tranen roeren en tegelijk een gevoel van volledige voldoening geven. Wat is catharsis?

Literaire definitie van catharsis

Catharsis is een term die veel wordt gebruikt in de kunst en waarvan de oorsprong teruggaat tot de kunst zelf. Wat is de betekenis van catharsis? Laten we catharsis definiëren en de oorsprong ervan analyseren.

Wat is catharsis?

Catharsis is het loslaten en verlichten van intense of onderdrukte emoties. Het woord “catharsis” komt van het Griekse “katharsis”, wat “reiniging” of “zuivering” betekent. In de psychologie definieert de American Psychological Association catharsis als “de ontlading van affect dat verbonden is met traumatische gebeurtenissen, door deze gebeurtenissen terug te brengen in het bewustzijn en ze opnieuw te beleven, nadat ze eerder waren onderdrukt”.

Voor film en kunst kan emotionele catharsis het gevolg zijn van het emotionele effect van een tragedie. De held in een cathartische film ondergaat vaak een cathartische ontlading die leidt tot herstel.

Waaruit bestaat catharsis in een verhaal?

• Emotionele opbouw
• Relevante ervaringen
• Verbinding met personages
• Ontroerende acteerprestaties

De geschiedenis van emotionele catharsis

De Griekse filosoof Aristoteles beschreef catharsis als de emotionele zuivering van angst en medelijden die door een tragedie wordt opgewekt.

De term werd later overgenomen door de psychoanalytici Sigmund Freud en Josef Breuer. Voor hen was catharsis een therapeutische techniek om psychische complexen te verminderen door ze terug te halen in het bewustzijn en hun uitdrukking toe te laten.

Tegenwoordig is het woord echter synoniem geworden met kunst. Men beschrijft kunst die emoties oproept vaak als cathartisch. Muziek, theater, romans en films kunnen allemaal cathartische elementen bevatten die verband houden met de psyche van het publiek. Kunst kan emotionele catharsis oproepen door aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van de toeschouwer.

Cathartische kunst weerspiegelt vaak onze eigen ervaringen. Ze stelt ons in staat op een diepere manier in contact te komen met de kunst en de kunstenaar. Een van de beste media om cathartische kunst te creëren is film.

Wat is catharsis in film?

Verschillende kunstvormen kunnen catharsis teweegbrengen. Muziek, romans en theater kunnen ongelooflijk emotioneel zijn. Maar film als medium heeft specifieke eigenschappen die effectief een emotionele reactie van het publiek kunnen uitlokken.

De eerste eigenschap is het vermogen van film om tijd te condenseren. Door montage kan een film weken, maanden of zelfs jaren in enkele seconden aan ons laten voorbijtrekken. Als dat effectief gebeurt, kan een film het publiek in korte tijd met de personages verbinden.

Wanneer het publiek zich met de personages verbindt, wordt alles wat de personages doormaken veel emotioneler. De beste techniek om dit te doen is de montage. Een montage condenseert tijd en gebeurtenissen om een narratieve reeks te creëren. De montage in Pixar’s Up verbindt ons met deze personages, waarna een tragedie hen treft.

Wat deze montage zo bijzonder maakt, is hoeveel emoties hij in de eerste tien minuten van de film weet op te roepen. De reden is dat gevoelens van liefde en verdriet onderdeel zijn van de menselijke ervaring. Mensen hebben een aangeboren band met deze twee emoties. Filmmakers benutten beide om onze emoties te versterken en ze in ongelooflijk cathartische momenten los te laten.

Film is ook een uitermate visueel medium. Het laat ons zien hoe personages emoties ervaren. Theater is natuurlijk ook visueel, maar film maakt gebruik van close-ups. Daardoor kunnen we de details van de emoties van een personage zien, wat onze eigen emotionele reactie verder aanwakkert.

In Good Will Hunting is er een cathartisch moment waarin Will zijn onderdrukte emoties loslaat bij zijn vriend en psycholoog. De film bouwt de emotie op door Wills gewelddadige jeugd en de impact daarvan op zijn leven te tonen. Bekijk dit voorbeeld van catharsis en de voortreffelijke acteerprestatie en uitwerking.

Doordat het publiek dit cathartische moment van dichtbij kan meemaken via de film, ontstaat er een cathartisch moment voor zowel Will als de toeschouwers.

Om deze scène zijn emotionele hoogtepunt te laten bereiken, moeten we natuurlijk alles begrijpen wat eraan voorafging. Onthoud: hoe groter de opbouw en de onderdrukking, hoe groter de ontlading.

De waarde van catharsis

Gevraagd naar Marvel-films maakte regisseur Martin Scorsese ooit de beroemde vergelijking met een pretpark: “Dat is geen cinema van menselijke wezens die proberen emotionele, psychologische ervaringen aan een ander mens over te brengen.” Of je het nu met Scorsese eens bent of niet, er valt wel iets te zeggen over de verschillende ervaringen die film kan creëren.

Sommige films zijn puur escapistisch en laten het publiek de realiteit minstens een uur lang ontvluchten. Dergelijke films hebben enorme waarde. Toch is er een duidelijk verschil.

Andere films zijn een veel meer innerlijke ervaring. Zoals Scorsese zegt, kan film emotionele en psychologische ervaringen overbrengen. Dit is een duidelijk kenmerk van Scorsese’s stijl als regisseur. Wat is de betekenis van catharsis? Waarom is het zo belangrijk in film? Door catharsis kan een film een intieme band met het publiek opbouwen.

Cathartische films blijven vaak lang bij je hangen. Ze beïnvloeden niet alleen hoe we de wereld zien, maar waarschijnlijk ook hoe we onszelf zien. De waarde van catharsis in film ligt niet in het aantal toeschouwers, maar in de manier waarop de film na afloop in hen blijft doorwerken.