Symetria i montaż symetryczny u Wesa Andersona – szczegółowe omówienie

Symetryczne kadrowanie u Wesa Andersona od dawna jest szeroko komentowane – ale czy wiesz, że symetria przenika również jego styl montażu? Anderson wykorzystuje symetrię w każdym aspekcie swoich filmów – od wzorców zdarzeń, przez ruch kamery, po aranżację scen. Ten tekst pokaże Ci sztukę stojącą za montażem symetrycznym u Wesa Andersona; po lekturze zrozumiesz, jak to działa i dlaczego jest tak korzystne stylistycznie.

Analiza stylu Wesa Andersona

Dla większości filmowców stworzenie w pełni unikalnego, rozpoznawalnego stylu jest trudne, natomiast Wes Anderson jest reżyserem całkowicie osobnym pod względem estetyki. Jego użycie koloru to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów wizualnych – ale jego twórczość to coś więcej niż barwne postaci i dopracowana scenografia. Najpierw zdefiniujmy, czym jest montaż symetryczny.

Czym jest montaż symetryczny?

Montaż symetryczny to styl montażu, w którym jeden lub więcej elementów kadru jest dopasowanych pomiędzy ujęciami. Nie ogranicza się to do prostego „match cutu”, lecz obejmuje również ruch kamery, aranżację sceny i kontrolę czasu. Montaż symetryczny nie jest przeciwieństwem montażu ciągłego czy nieciągłego – stanowi raczej stylistyczne rozszerzenie obu tych technik czasowych.

Elementy montażu symetrycznego:

• kompozycja

• blokowanie (ustawienie elementów w kadrze)

• etapowanie

• zdarzenia wzorcowe

• rytm

Montaż symetryczny: ujęcia shot–reverse shot

Od zarania kina twórcy używają techniki znanej jako „shot–reverse shot”, polegającej na tym, że najpierw filmuje się jeden obiekt, a następnie odwraca oś i filmuje drugi. Na przykład takie ujęcia często wykorzystują kontrastujące kąty: najpierw over‑the‑shoulder przez prawe ramię, a potem over‑the‑shoulder przez lewe. Anderson natomiast często postępuje zupełnie inaczej – zazwyczaj umieszcza obiekty w samym środku kadru.

Symetryczny kadr Wesa Andersona w „Genialnym klanie”

Dla Andersona nie jest to tylko efektowny trik; symetryczna kompozycja w ujęciach shot–reverse shot stanowi istotny element jego stylu reżyserskiego.

Stosując tę strategię, Anderson wykorzystuje różne rozmiary ujęć – od planu średniego po zbliżenia – oraz wszystko, co pomiędzy.

Symetryczne rozmiary ujęć u Wesa Andersona w „Wyspie psów”

Jeśli więc chcesz montować w stylu Andersona, nie bój się symetrycznych kadrów. Korzystaj z różnych wielkości planów, by zmieniać dystans między widzem a postacią. Możesz łatwo poćwiczyć w domu, potrzebujesz tylko dwóch obiektów – ustaw ich po przeciwnych stronach osi 180 stopni.

Najpierw sfilmuj pierwszą postać en face, w centrum kadru. Następnie w ten sam sposób sfilmuj drugą postać, również centralnie. I już – otrzymałeś symetryczną parę ujęć shot–reverse shot.

Montaż symetryczny: zdarzenia wzorcowe

W wielu znakomitych filmach Andersona, w tym w „Kochankach z Księżyca. Moonrise Kingdom”, odnajdziesz podejście oparte na wzorcach. Na przykład Anderson potrafi przekształcić zwyczajne chodzenie po linii prostej w wzorcowy przykład montażu symetrycznego. Odbijające się lustrzanie ruchy kamery i aranżacja sceny, a także sposób, w jaki wizualnie wyrównują Sama i Suzy, dobrze to pokazują.

W innych scenach Anderson wykorzystuje zdarzenia wzorcowe jako narracyjne narzędzie „zestawienia”. W tej sekwencji prowadzi nas przez świat „Grand Budapest Hotel” za pomocą telefonicznej sztafety. Każdy fragment kończy się symetrycznym kadrem, a całość sprytnie wzbogacono o efekt irysa.

Sam proces filmowania każdego ujęcia można postrzegać jako symetryczny; w świecie „Grand Budapest Hotel” zarówno konsjerż, jak i boy hotelowy są równie ważni dla fabuły i dla kompozycji obrazu.

Zdarzenia wzorcowe są wszechobecne w kinie – od montażu treningowego po sceny przesłuchań. Świetnym przykładem jest „Dzień świstaka” w reżyserii Harolda Ramisa, który pokazuje skuteczność powtórzeń w montażu symetrycznym. Zauważysz, że Ramis za każdym razem inaczej kadruje zegar, stopniowo przybliżając się do tykających cyfr.

Pamiętaj: montaż symetryczny to nie tylko symetryczna kompozycja! Może przejawiać się także w powtarzalnych zdarzeniach i rytmicznym cięciu. „Dzień świstaka” to doskonały przykład filmu, który pokazuje różne elementy montażu symetrycznego.

Montaż metryczny u Wesa Andersona

Co łączy Wesa Andersona i teorię montażu radzieckiego? Okazuje się, że całkiem sporo. Radziecka teoria montażu – ruch filmowy rozwijający się w Rosji Radzieckiej w latach 10., 20. i na początku 30. XX w. – wyróżnia pięć typów montażu.

Jednym z nich jest „montaż metryczny”, definiowany jako dopasowanie długości ujęć poprzez cięcie według określonej liczby klatek. Każde dwa (lub więcej) następujące po sobie ujęcia przycięte do identycznej liczby klatek stanowią przykład montażu metrycznego.

We współczesnym kinie montaż metryczny jest prawie zapomniany. Jednak niektórzy reżyserzy nadal korzystają z tej techniki – Anderson jest jednym z nich.

W „Genialnym klanie” Anderson przedstawia większość głównych postaci właśnie za pomocą montażu metrycznego. Część teoretyków uważa, że taka symetryczna kompozycja kadru odwraca uwagę widza od rytmu.

Wykorzystanie montażu przez Wesa Andersona • Montaż metryczny w „Genialnym klanie”

Montaż rytmiczny to technika mająca odpowiadać rytmowi muzyki. Odpowiednio użyty nadaje filmowi płynny rytm narracyjny. Anderson w wielu swoich filmach bardzo umiejętnie posługuje się montażem rytmicznym.