Wes Andersons symmetrie en een uitleg van symmetrische montage

Wes Andersons gebruik van symmetrie in camerakadrering is al vaak besproken – maar wist je dat die symmetrie ook doorloopt in zijn montagestijl? Wes Anderson past symmetrie toe in alle aspecten van zijn filmmaakproces, van gebeurtenispatronen tot mise‑en‑scène en blocking, zonder uitzondering. Dit artikel laat je de kunst achter Wes Andersons symmetrische montage zien; daarna begrijp je hoe ze werkt en waarom ze stilistisch zo krachtig is.

Analyse van Wes Andersons stijl

Voor de meeste filmmakers is het moeilijk om een volledig eigen stijlcategorie voor zichzelf te creëren, maar Wes Anderson is een regisseur met een volstrekt unieke stijl. Andersons kleurgebruik is een van zijn meest herkenbare visuele kenmerken – maar zijn werk gaat veel verder dan levendige personages en verfijnde production design. Laten we eerst definiëren wat symmetrische montage is.

Wat is symmetrische montage?

Symmetrische montage is een montagestijl die wordt gekenmerkt door één of meerdere overeenkomende elementen tussen shots. Dat beperkt zich niet tot eenvoudige match cuts, maar omvat ook blocking, mise‑en‑scène en timing. Symmetrische montage sluit continuïteitsmontage of niet‑continuïteitsmontage niet uit, maar is een stilistische uitbreiding van deze twee tijdstechnieken.

Elementen van symmetrische montage:

• Kadrering

• Blok-elementen

• Enscenering

• Patroongebeurtenissen

• Ritme

Symmetrische montage: shot–tegenshot

Sinds het ontstaan van de cinema gebruiken filmmakers een techniek die “shot–tegenshot” heet: eerst film je een subject, en dan draai je het perspectief om het andere subject te filmen. Meestal worden deze shots vanuit contrasterende hoeken gedraaid; bijvoorbeeld eerst een over‑the‑shoulder shot over de rechter schouder, en daarna een over‑the‑shoulder shot over de linker schouder. Anderson pakt dit echter vaak heel anders aan – hij plaatst zijn onderwerp meestal in het midden van het beeld.

Symmetrisch shot van Wes Anderson in The Royal Tenenbaums

Voor Anderson is dit niet zomaar een gimmick; symmetrische kadrering in shot–tegenshot is een essentieel onderdeel van zijn regiestijl.

Anderson gebruikt deze strategie met allerlei verschillende shotgroottes, van medium shots tot close‑ups en alles daartussen.

Wes Andersons gebruik van symmetrische shotgroottes in Isle of Dogs

Als je dus wilt monteren zoals Anderson, wees dan niet bang om symmetrische shots te gebruiken. Varieer in shotgrootte, zodat de afstand tussen kijker en onderwerp steeds anders aanvoelt. Je kunt dit thuis eenvoudig oefenen met slechts twee onderwerpen – plaats ze aan weerszijden van het frame, in een rechte lijn van 180 graden.

Film eerst het eerste onderwerp frontaal, gecentreerd in het beeld. Film daarna het tweede onderwerp frontaal, ook gecentreerd. En voilà: je hebt een symmetrisch shot–tegenshot.

Symmetrische montage: patroongebeurtenissen

In veel van Andersons beste films, waaronder Moonrise Kingdom, vind je patroonmatige aanpakken. Zo transformeert Anderson een simpele scène waarin langs een rechte lijn wordt gelopen tot een schoolvoorbeeld van symmetrische montage. De gespiegeld aangelegde blocking en mise‑en‑scène, en de manier waarop Sam en Suzy visueel op één lijn worden gebracht, maken dit duidelijk.

In andere scènes gebruikt Anderson patroongebeurtenissen als narratieve techniek van “juxtapositie”. In deze scène neemt hij ons via een telefonische achtervolging mee door de wereld van The Grand Budapest Hotel. Elk segment eindigt met een symmetrisch shot en maakt slim gebruik van een iris‑effect.

Zelfs het proces van het draaien van elk afzonderlijk shot kun je als symmetrisch zien; want in de wereld van The Grand Budapest Hotel zijn conciërges en piccolo’s voor zowel het verhaal als de beeldcompositie even belangrijk.

Patroongebeurtenissen zijn overal in films te vinden, van trainingsmontages tot verhoorscènes. Groundhog Day van Harold Ramis is een goed voorbeeld van hoe herhaling effectief werkt in symmetrische montage. Je zult merken dat Ramis de kadrering van de klok voortdurend verandert en steeds dichter op de tikkende cijfers gaat zitten.

Onthoud: symmetrische montage gaat niet alleen over symmetrische kadrering! Ze kan ook tot uiting komen in patroongebeurtenissen en ritmische montage. Groundhog Day is een perfect voorbeeld dat de verschillende elementen van symmetrische montage laat zien.

Wes Andersons metrische montage

Wat hebben Wes Anderson en de Sovjet‑montagetheorie met elkaar gemeen? Blijkbaar heel wat. De Sovjet‑montagetheorie – een filmbeweging die in de jaren 10, 20 en vroege 30 van de 20e eeuw in de Sovjet‑Unie opkwam – beschrijft vijf vormen van montage.

Een van die vijf vormen is “metrische montage”, gedefinieerd als het snijden van shots op basis van een specifiek aantal frames. Elke twee of meer opeenvolgende shots met exact hetzelfde aantal frames zijn bijvoorbeeld een voorbeeld van metrische montage.

In de huidige filmwereld is metrische montage vrijwel uit de mode geraakt. Toch zijn er regisseurs die deze techniek nog steeds gebruiken; Anderson is er één van.

In The Royal Tenenbaums gebruikt Anderson bij de introductie van elk belangrijk personage grotendeels metrische montage. Sommige theoretici menen dat deze symmetrische kadrering de aandacht afleidt van het ritme.

Wes Andersons shotgebruik • Metrische montage in The Royal Tenenbaums

Ritmische montage is een vorm van montage die de muzikale maat probeert te weerspiegelen. Goed toegepaste ritmische montage kan een film zonder meer een vloeiende narratieve cadans geven. Anderson past ritmische montage in veel van zijn films zeer trefzeker toe.