Czym jest „zasada trzech” – literacka technika pisarska

Zasada trójdzielności jest jedną z najważniejszych zasad w pisaniu – ale czym dokładnie jest zasada trzech? Przyjrzymy się jej, analizując przykłady w zdaniach, sytuacjach i opowieściach, by odkryć tę intrygującą i praktyczną regułę. Ten tekst będzie służył jako przewodnik, do którego możesz sięgać za każdym razem, gdy dopadnie cię pisarska blokada.

Dlaczego „zasada trzech” jest ważna?

Wpływa na wszystko – od budowy zdań po konstrukcję fabuły. Co ważniejsze, stała się wewnętrznym schematem komunikacji ludzi na całym świecie. Omówimy te reguły po kolei, ale najpierw zdefiniujmy, czym jest zasada trzech.

Czym jest zasada trzech?

Zasada trzech to zasada narracyjna, według której ludzie łatwiej przyswajają koncepcje, sytuacje i idee zgrupowane po trzy. Z czasem antropolodzy potwierdzili, że jest to zasada archetypiczna, działająca na trzech poziomach: zdania, sytuacji i historii.

Podtypy zasady trzech

• Trzy słowa wyrażające to samo (życie, wolność i dążenie do szczęścia)

• Trójczłon: stosowany, gdy trzy równorzędne elementy mają podobną liczbę słów lub sylab (veni, vidi, vici; „przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”)

Wiemy więc, że ta zasada jest ważnym pisarskim narzędziem, ale jak dokładnie stosować ją na trzech poziomach: zdania, sytuacji i opowieści?

Zasada trzech w zdaniu

Najczęściej używa się jej właśnie w zdaniu. Choć może się wydawać naciągana, w praktyce niemal zawsze brzmi satysfakcjonująco.

Na przykład w naszym artykule o „Skorpionie i żabie” znajduje się zdanie: „Historia ‘Skorpiona i żaby’ może posłużyć do pokazania, odwrócenia i przekazania archetypów postaci”.

W tym przykładzie zasada trzech podkreśla trzy czasowniki: demonstrate (pokazać), subvert (odwrócić) i communicate (przekazać). Nie musi jednak opierać się na czasownikach – równie dobrze można użyć rzeczowników.

Weźmy przykład z naszego tekstu o najlepszych filmach Johna Carpentera: jego historie badają mroczną stronę nieznanego (the dark side of the unknown), pychę ludzkich instytucji (the hubris of man’s institutions) oraz przestrzeń, w której nauka styka się ze światem duchowym (the middle ground where science and the spiritual world meet).

Wytłuśćmy te rzeczowniki: mroczna strona nieznanego, pycha ludzkich instytucji oraz przestrzeń, w której nauka styka się ze światem duchowym. Brzmi płynnie.

Zauważysz tę zasadę także w marketingu. Oto kilka haseł i tytułów filmów opartych na zasadzie trzech:

• Dobry, zły i brzydki / The Good, the Bad, and the Ugly

• Porachunki / Lock, Stock and Two Smoking Barrels

• Stój, patrz i słuchaj / Stop, Look and Listen

• Seks, kłamstwa i kasety wideo / Sex, Lies and Videotape

• Trzask! Chrzęst! Bęc! / Snap! Crackle! Pop!

Podsumowując: zasada trzech jest ważnym elementem przy tworzeniu dopracowanych tytułów i zdań. Pamiętaj o niej podczas pisania, by nadać tekstowi większą płynność.

Zasada trzech komplikująca sytuację

Ile razy podczas seansu filmowego lub oglądania serialu widziałeś scenę, w której jakaś postać streściła plan złoczyńcy w trzech punktach?

„On zamierza zaatakować statek, którym podróżuje księżniczka, pojmać ją, a następnie zniszczyć jej planetę.”

Widzimy to nie tylko w „Gwiezdnych wojnach”, ale niemal w każdej znanej ludzkości historii. Opisując sytuację według zasady trzech, najważniejszy element zawsze zostaw na koniec.

Pomyśl: nie chcesz zaczynać od tego, co najważniejsze, bo wtedy kolejne dwa punkty wydadzą się mniej istotne.

Czasem to, co najistotniejsze, jest zarazem najłatwiejsze do przeoczenia. W scenariuszu „Gwiezdnych wojen” Obi-Wan Kenobi opisuje Anakina Skywalkera jako „najlepszego pilota w galaktyce, przebiegłego wojownika i dobrego przyjaciela”.

„Najlepszy pilot w galaktyce” wydaje się najważniejszy, ale tak naprawdę kluczowa jest „przyjaźń”. Lucas sprytnie wykorzystuje liczbę trzy, by zbudować poruszającą emocjonalnie atmosferę.

Zasada trzech a struktura fabuły

Zasada trzech jest też fundamentem klasycznej trójaktowej konstrukcji dramaturgicznej. Struktura trzech aktów zakłada, że każdą opowieść najlepiej podzielić na trzy części: początek, środek i zakończenie.

Sposób myślenia przy montażu zwiastunów filmowych

Siła trójki ujawnia się także na poziomie relacji między postaciami. Oto kilka znanych przykładów:

• Trzej muszkieterowie

• Trzy małe świnki

• Trzej stooges

• „Trzy wizyty w chacie Mistrza” (San gu mao lu)

• Harry, Ron i Hermiona (Harry Potter)

• Luke, Leia i Han Solo (Gwiezdne wojny)

• Bella, Edward i Jacob (Zmierzch)

• Duch Minionych, Obecnych i Przyszłych Świąt Bożego Narodzenia (Opowieść wigilijna)

Niektóre z najsłynniejszych relacji między bohaterami opierają się właśnie na trójce. Trójkę bohaterów można opisać na trzy sposoby: pierwszy to przedstawienie ich jako spójnej trójki (np. „Trzej Mędrcy”). Drugi – wywołanie konfliktu pomiędzy Harrym, Ronem i Hermioną. Trzeci – stworzenie trójkąta miłosnego między Bellą, Edwardem i Jacobem. Różnica między drugim a trzecim polega jedynie na tym, czy zawierają wątek miłosny.

Przykłady podane w tym artykule to tylko kilka sposobów wykorzystania zasady trzech. Następnym razem, gdy będziesz czytać książkę lub oglądać film, zwróć uwagę, jak autor posługuje się tą zasadą – bardzo możliwe, że dostrzeżesz nowe rzeczy dotyczące wzorców narracyjnych.