Czym jest „zasada trzech” – literacka technika pisarska

Zasada trzech jest jedną z najważniejszych zasad w pisaniu – ale czym właściwie jest? Przeanalizujemy przykłady w zdaniach, sytuacjach i opowieściach, aby zgłębić tę intrygującą i praktyczną regułę. Ten tekst może służyć jako podręczny przewodnik, do którego można wracać, gdy napotkasz pisarską blokadę.

Dlaczego zasada „trzech” jest ważna?

Wpływa na wszystko – od budowy zdań po fabułę. Co ważniejsze, stała się wewnętrznym wzorcem komunikacji dla ludzi na całym świecie. Omówimy po kolei te reguły, ale najpierw zdefiniujmy zasadę „trzech”.

Czym jest zasada trzech?

Zasada trzech to zasada narracyjna mówiąca, że ludzie łatwiej rozumieją pojęcia, sytuacje i idee ujęte w grupy po trzy. Z biegiem czasu antropolodzy potwierdzili, że jest to zasada archetypiczna, która działa na trzech poziomach: zdania, sytuacji i historii.

Podtypy zasady trzech

• Trzy słowa wyrażające to samo znaczenie („życie, wolność i dążenie do szczęścia”).

• Trójczłon (tricolon): używany, gdy trzy człony współrzędne mają zbliżoną liczbę słów lub sylab (veni, vidi, vici); (przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem).

Wiemy więc, że ta zasada jest ważną zasadą pisarską, ale jak dokładnie stosuje się ją na tych trzech poziomach: zdania, sytuacji i opowieści?

Zasada stosowana do zdań

Ta zasada jest chyba najczęściej używana właśnie w zdaniach. Choć może wydawać się to wymuszone, w praktyce niemal zawsze brzmi satysfakcjonująco.

Na przykład w naszym tekście o „Skorpionie i żabie” pojawia się zdanie: „Opowieść o Skorpionie i żabie może posłużyć do ukazania, odwrócenia i przekazania archetypów postaci”.

W tym przykładzie zasada trzech służy do podkreślenia trzech czasowników czynnościowych: demonstrate (ukazać), subvert (odwrócić) i communicate (przekazać). Zasada trzech nie musi jednak opierać się na czasownikach – może używać także rzeczowników.

Weźmy przykład z naszego tekstu o najlepszych filmach Johna Carpentera: jego historie eksplorują mroczną stronę nieznanego (the dark side of the unknown), pychę ludzkich instytucji (the hubris of man’s institutions) oraz przestrzeń, w której nauka styka się ze światem duchowym (the middle ground where science and the spiritual world meet).

Zaznaczmy pogrubieniem te rzeczowniki: mroczna strona nieznanego, pycha ludzkich instytucji oraz przestrzeń, w której nauka styka się ze światem duchowym. Brzmi to bardzo płynnie.

Zasady tej możesz też często zauważyć w marketingu. Oto kilka przykładów haseł i tytułów filmów wykorzystujących zasadę trzech:

• Dobry, zły i brzydki / The Good, the Bad, and the Ugly

• Porachunki / Lock, Stock and Two Smoking Barrels

• Zatrzymaj się, rozejrzyj, posłuchaj / Stop, Look and Listen

• Seks, kłamstwa i kasety wideo / Sex, Lies and Videotape

• Chrup! Chrupie! Pyknie! / Snap! Crackle! Pop!

Podsumowując, zasada trzech jest ważnym elementem przy tworzeniu zgrabnych tytułów i zdań. Pisz, pamiętając o niej, aby tekst brzmiał płynniej.

Zasada komplikuje sytuację

Ile razy podczas oglądania filmu lub serialu widziałeś scenę, w której bohater streszcza plan złoczyńcy w trzech punktach?

„On zamierza zaatakować statek przewożący księżniczkę, pojmać ją, a potem zniszczyć jej planetę macierzystą”.

Nie widzimy tego tylko w „Gwiezdnych wojnach”, ale właściwie w niemal każdej znanej historii. Gdy opisujesz sytuację, stosując zasadę trzech, najważniejszy element koniecznie zostaw na koniec.

Pomyśl: nie chcesz umieszczać najistotniejszego punktu na początku, bo wówczas dwa kolejne wydałyby się mniej ważne.

Czasem ten najważniejszy punkt może być jednocześnie najłatwiejszy do zapomnienia. W scenariuszu do „Gwiezdnych wojen” Obi-Wan Kenobi opisuje Anakin Skywalkera jako „najlepszego pilota w galaktyce, pomysłowego wojownika i dobrego przyjaciela”.

„Najlepszy pilot w galaktyce” brzmi jak najważniejsza cecha, ale w rzeczywistości to „przyjaźń” jest kluczowa. Lucas sprytnie wykorzystuje liczbę trzy, aby zbudować silny, emocjonalny rezonans.

Zasada uszczegóławia strukturę fabuły

Zasada trzech jest też fundamentem starożytnej struktury trzech aktów. Zakłada ona, że każda opowieść najlepiej działa, gdy jest podzielona na trzy części: początek, środek i zakończenie.

Logika montażu zwiastunów filmowych

Siła trójki ujawnia się też w szerszej skali, na przykład w relacjach między bohaterami. Oto kilka typowych przykładów:

• Trzej muszkieterowie

• Trzy małe świnki

• Trzej głupcy

• Trzykrotne odwiedziny chaty Mędrca (Trzy wizyty u Mistrza)

• Harry, Ron i Hermiona (Harry Potter)

• Luke, Leia i Han Solo (Gwiezdne wojny)

• Bella, Edward i Jacob (Zmierzch)

• Duch Dawnych, Obecnych i Przyszłych Świąt Bożego Narodzenia (Opowieść wigilijna)

Niektóre z najsłynniejszych relacji między postaciami w historii opierają się na trójkach. Trójki bohaterów można opisać na trzy sposoby: pierwszy polega na przedstawieniu trzech postaci na jednej scenie (np. „Trzej mędrcy”). Drugi – na wybuchu konfliktu pomiędzy Harrym, Ronem i Hermioną. Trzeci – na wytworzeniu trójkąta miłosnego między Bellą, Edwardem i Jacobem. Różnica między drugim i trzecim sposobem polega właściwie tylko na tym, czy w grę wchodzi romans.

Przykłady przytoczone w tym artykule to tylko kilka sposobów wykorzystania zasady trzech. Następnym razem, gdy będziesz czytać tekst albo oglądać film, zwróć uwagę, jak autor używa tej zasady – bardzo możliwe, że nauczysz się czegoś nowego o wzorcach narracyjnych.