Czym jest „zasada trójki” – literacka technika pisarska

Zasada trzech jest jedną z najważniejszych zasad w pisaniu – ale czym dokładnie jest zasada trójki? Przyjrzymy się tej fascynującej i praktycznej regule, analizując przykłady ze zdań, sytuacji i opowieści. Ten tekst może służyć jako przewodnik, do którego warto wracać, gdy w pisaniu pojawi się blokada.

Dlaczego zasada „trzech” jest ważna?

Wpływa na wszystko – od budowy zdań po rozwój fabuły. Co ważniejsze, stała się wewnętrznym wzorcem komunikacji ludzi na całym świecie. Omówimy po kolei te reguły, ale najpierw zdefiniujmy zasadę „trzech”.

Czym jest zasada trójki?

Zasada trójki to zasada narracyjna, według której ludziom łatwiej jest przyswajać pojęcia, sytuacje i idee ujęte w grupy po trzy. Z biegiem czasu antropolodzy potwierdzili, że jest to zasada o charakterze archetypicznym, działająca na trzech poziomach: zdania, sytuacji i opowieści.

Podtypy zasady trójki

• Trzy słowa wyrażające to samo znaczenie („życie, wolność i dążenie do szczęścia”)

• Tricolon: stosowany, gdy trzy współrzędne elementy mają zbliżoną liczbę słów lub sylab (veni, vidi, vici); (przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem)

Wiemy więc, że zasada ta jest ważną zasadą w pisaniu, ale jak dokładnie stosuje się ją na trzech poziomach: zdania, sytuacji i opowieści?

Zasada trójki stosowana w zdaniach

Ta zasada jest chyba najczęściej używana właśnie w zdaniach. Choć może się wydawać naciągana, w praktyce prawie zawsze brzmi satysfakcjonująco.

Na przykład w naszym artykule o „Skorpionie i żabie” pojawia się takie zdanie: „Historia ‘Skorpiona i żaby’ może posłużyć do pokazania, odwrócenia i zakomunikowania archetypów postaci.”

W tym przykładzie zdanie wykorzystuje zasadę, by podkreślić trzy czasowniki oznaczające czynność: demonstration (pokazanie), subvert (odwrócenie/obalenie) i communicate (zakomunikowanie). Zasada ta nie wymaga jednak użycia czasowników – równie dobrze można używać rzeczowników.

Weźmy przykład z naszego artykułu o najlepszych filmach Johna Carpentera: jego opowieści zgłębiają mroczną stronę nieznanego (the dark side of the unknown), pychę ludzkich instytucji (the hubris of man’s institutions) oraz przestrzeń pośrednią, w której spotykają się nauka i świat duchowy (the middle ground where science and the spiritual world meet).

Zaznaczmy te rzeczowniki pogrubieniem: mroczna strona nieznanego, pycha ludzkich instytucji oraz przestrzeń pośrednia, w której spotykają się nauka i świat duchowy. Brzmi to bardzo płynnie.

Zauważysz też zapewne działanie tej zasady w marketingu. Oto kilka przykładów jej użycia w sloganach reklamowych i tytułach filmów:

• Dobry, zły i brzydki / The Good, the Bad, and the Ugly

• Porachunki / Lock, Stock and Two Smoking Barrels

• Stój, popatrz, posłuchaj / Stop, Look and Listen

• Seks, kłamstwa i kasety wideo / Sex, Lies and Videotape

• Chrup! Trzask! Mniam! / Snap! Crackle! Pop!

Podsumowując: zasada trójki to ważny element przy tworzeniu zgrabnych tytułów i zdań. Pisz, pamiętając o niej, by tekst brzmiał bardziej płynnie.

Zasada trójki komplikuje sytuacje

Ile razy w filmach czy serialach widziałeś, jak jakaś postać streszcza plan złoczyńcy w trzech punktach?

„Zamierza zaatakować statek, którym podróżuje księżniczka, pojmać ją, a potem zniszczyć jej planetę macierzystą.”

Widzimy to nie tylko w „Gwiezdnych wojnach”, lecz praktycznie w każdej znanej ludzkości opowieści. Opisując sytuacje zgodnie z zasadą „trzech”, zawsze zostawiaj najważniejszy element na koniec.

Pomyśl: nie chcesz zaczynać od najistotniejszego punktu, bo wtedy kolejne dwa wydałyby się mało ważne.

Czasem to, co najważniejsze, jest też najłatwiejsze do zapomnienia. W scenariuszu „Gwiezdnych wojen” Obi-Wan Kenobi opisuje Anakina Skywalkera jako „najlepszego pilota w galaktyce, pomysłowego wojownika i dobrego przyjaciela”.

„Najlepszy pilot w galaktyce” brzmi jak najważniejsza cecha, ale w istocie sednem jest „przyjaźń”. Lucas sprytnie wykorzystuje liczbę trzy, by stworzyć silny emocjonalny wydźwięk.

Zasada trójki w strukturze fabuły

Zasada ta jest też fundamentem starożytnej struktury trzech aktów. Struktura trzech aktów zakłada, że każdą opowieść najlepiej dzielić na trzy części: początek, środek i zakończenie.

Logika montażu zwiastunów filmowych

Potęga trójki przejawia się też na szerszym planie, na przykład w relacjach między postaciami. Oto kilka typowych przykładów:

• Trzej muszkieterowie

• Trzy małe świnki

• Trzej klauni (Trzech Stooges)

• Trzy wizyty u chaty mędrca (Trzy wizyty pod strzechą)

• Harry, Ron i Hermiona (Harry Potter)

• Luke, Leia i Han Solo (Gwiezdne wojny)

• Bella, Edward i Jacob (Zmierzch)

• Duch Dawnych Świąt Bożego Narodzenia, Duch Tegorocznych Świąt i Duch Przyszłych Świąt (Opowieść wigilijna)

Niektóre z najsłynniejszych w historii konfiguracji postaci opierają się na „trójce”. Istnieją trzy sposoby przedstawiania tria bohaterów: pierwszy polega na opisaniu trzech postaci jako jednej całości (np. „Trzej Mędrcy”). Drugi – na wywołaniu konfliktu między trzema osobami, jak u Harry’ego, Rona i Hermiony. Trzeci – na stworzeniu trójkąta miłosnego między Bellą, Edwardem i Jacobem. Różnica między drugim a trzecim sposobem polega tylko na obecności (lub braku) wątku romantycznego.

Przytoczone tu przykłady to tylko kilka sposobów korzystania z tej zasady. Następnym razem, gdy będziesz czytać tekst lub oglądać film, zwróć uwagę, jak autor wykorzystuje zasadę trójki – bardzo możliwe, że nauczysz się czegoś nowego o wzorcach narracyjnych.