Czym jest „film noir”?

Czym jest film noir?

Film noir to wysoce wystylizowany typ filmu, charakteryzujący się pesymizmem, fatalizmem i cynizmem. Termin ten został po raz pierwszy użyty we Francji po II wojnie światowej do opisania amerykańskich thrillerów lub filmów detektywistycznych z lat 40. i 50. XX wieku. Historia hollywoodzkiego filmu noir sięga jednak lat 20. Samo wyrażenie film noir oznacza dosłownie „czarny film” – francuscy krytycy użyli go, by opisać hollywoodzkie produkcje przepełnione niespotykaną wcześniej mrocznością i pesymizmem.

Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy jest to gatunek, czy raczej styl, a wymienione poniżej elementy noir nie muszą występować wszystkie naraz, by film mógł zostać uznany za noir. Ten sposób realizacji jest jednak bardzo rozpowszechniony.

Wspólne elementy filmu noir:

• antybohaterski protagonista

• femme fatale

• zwięzłe, oszczędne dialogi

• obraz o wysokim kontraście

• powojenna deziluzja

Film noir narodził się w czasach niepokoju

Ten sposób realizacji filmów wiąże się z bolesnym okresem w historii. Cynizm i pesymizm epoki Wielkiego Kryzysu głęboko zakorzeniły się w umysłach Amerykanów. Następnie wybuchła II wojna światowa – wielu mężczyzn wysłano na front, a wiele kobiet przejęło ich miejsca pracy podczas ich nieobecności.

Po wojnie nastąpił okres niepewności. Ludzie wracali z pola bitwy z traumą, a świat utracił sporą część swojej niewinności. Jedna z teorii głosi, że po powrocie mężczyźni zastali znacząco odmienioną rolę kobiet. Gospodynie domowe same stały się pracownicami, a utrwalone przez dziesięciolecia role płciowe zostały uznane za naruszone.

Aby poradzić sobie z tym poczuciem zagrożenia, film noir opowiada historie o mężczyznach wykorzystywanych przez silne, czasem wręcz złowrogie kobiety. Znów – to tylko teoria tłumacząca, jak i dlaczego noir stał się tak wyrazistym stylem/gatunkiem okresu powojennego.

W rzeczywistości wiele ikonicznych filmów noir, które Hollywood nakręciło w latach 40., powstało na podstawie powieści z lat 30. Można więc powiedzieć, że II wojna światowa nie była związana z pierwotnym materiałem, ale mogła wyjaśniać popularność filmów powstałych później.

Przykłady filmu noir

Na czym polega cynizm w kinie? Czy chodzi o dialogi pełne ironii i zgryźliwości? A może o wysokokontrastowy obraz w każdej scenie? Zwróć uwagę na ponury klimat tych trzech klasycznych filmów noir.

Ten trzymający w napięciu film noir z Humphreyem Bogartem wywarł trwały wpływ dzięki spektakularnym zdjęciom i złowrogiemu wykorzystaniu cienia.

Dana Andrews, Gene Tierney i Vincent Price występują w tym klasyku noir, w którym znakomite kreacje aktorskie uchodzą za wzorcowe dla całego gatunku.

Ten mroczny kryminał otrzymał nominację do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny, a jego popularny duet tworzą Alan Ladd i Veronica Lake. „Niebieska dalia” opowiada historię marynarza, który po powrocie do domu odkrywa, że żona go zdradza, a ich syn zmarł z powodu jej alkoholizmu. To jeden z wielu filmów noir odzwierciedlających wojenną deziluzję.

Wielu krytyków uważa, że film noir zakończył się wraz z premierą jednego z najlepszych filmów Orsona Wellesa – „Dotyku zła” z 1958 roku. Dziś wiele filmów pozostaje pod wpływem tego gatunku (czy też stylu)…

Niemal wszystko, co robi David Lynch, zdaje się współbrzmieć z noir. Warstwa wizualna i klimat „Mulholland Drive” bez wątpienia pozostają pod wpływem filmu noir.

Każda scena „noir” niesie w sobie odrobinę szaleństwa. Ostre, wyraziste światło i liczne retrospekcje oddają ekscytujący nastrój tamtej epoki, a częste wątki morderstw tylko potęgują pesymizm.