Wat is film noir?

Wat is film noir?

Film noir is een gestileerd filmtype dat wordt gekenmerkt door pessimisme, fatalisme en cynisme. De term werd voor het eerst gebruikt in Frankrijk na de Tweede Wereldoorlog om Amerikaanse thrillers of detectivefilms uit de jaren 40 en 50 te beschrijven. De geschiedenis van Hollywoods film noir gaat echter terug tot de jaren 20. Film noir betekent letterlijk “zwarte film”; Franse critici gebruikten de term voor Hollywoodfilms die doordrenkt waren van niet eerder vertoonde duisternis en pessimisme.

Het is moeilijk te zeggen of het een genre of een stijl is, en de hieronder genoemde noir-elementen hoeven niet allemaal aanwezig te zijn voordat een film als film noir kan worden gezien. Maar deze stijl komt zeer vaak voor.

Gemeenschappelijke elementen van film noir:

• Antiheld als hoofdpersonage

• Femme fatale

• Strakke, bondige dialogen

• Beelden met hoog contrast

• Ontgoocheling na de oorlog

Film noir ontstond in een tijdperk van angst

Deze filmstijl wordt gekenmerkt door een pijnlijke periode in de geschiedenis. Het cynisme en pessimisme van de Grote Depressie raakten diep verankerd in de Amerikaanse geest. Daarna kwam de Tweede Wereldoorlog: veel mannen werden naar het front gestuurd, terwijl veel vrouwen hun werk overnamen tijdens hun afwezigheid.

Na de oorlog was er een periode van onzekerheid. Mensen keerden getraumatiseerd van het slagveld terug en de wereld had veel van haar onschuld verloren. Volgens een theorie ontdekten mannen bij terugkeer dat de rol van vrouwen sterk was veranderd. Huisvrouwen waren zelf ook arbeiders geworden, waardoor de al decennialang bestaande genderrollen als verstoord werden gezien.

Om met deze onzekerheid om te gaan, vertelde film noir ons verhalen over mannen die werden uitgebuit door sterke, soms zelfs sinistere vrouwen. Ook dit is slechts een theorie over hoe en waarom film noir zo’n prominente stijl/genre werd in de periode na de oorlog.

Feit is dat veel iconische noirfilms die Hollywood in de jaren 40 maakte, gebaseerd waren op romans uit de jaren 30. Je zou dus kunnen zeggen dat de Tweede Wereldoorlog niets met het oorspronkelijke materiaal te maken had, maar mogelijk wel de populariteit van de later gemaakte films verklaart.

Voorbeelden van film noir

Waaraan herken je het cynisme in deze films? Is het de dialoog, vol ironie en bijtende opmerkingen? Of gewoon de beelden met hoog contrast in elke scène? Let op het troosteloze gevoel in deze drie klassieke noirfilms.

Deze spannende film noir met Humphrey Bogart in de hoofdrol heeft een blijvende impact gehad dankzij de spectaculaire cinematografie en het sinistere gebruik van schaduwen.

Dana Andrews, Gene Tierney en Vincent Price spelen in deze noirklassieker, waarvan de geweldige acteerprestaties als schoolvoorbeeld van het genre worden beschouwd.

Deze noir-achtige moordmysterie kreeg een Oscarnominatie voor Beste Originele Scenario en wordt gedragen door het populaire duo Alan Ladd en Veronica Lake. The Blue Dahlia vertelt het verhaal van een matroos die thuiskomt en ontdekt dat zijn vrouw een affaire heeft, terwijl zijn zoon is overleden door haar alcoholisme. Het is een van de vele noirs die de ontgoocheling van de oorlogstijd weerspiegelen.

Veel critici vinden dat film noir eindigde met de release in 1958 van Touch of Evil, een van Orson Welles’ beste films. Tegenwoordig zijn er films die door dit genre (of deze stijl) beïnvloed zijn…

Bijna alles wat David Lynch maakt lijkt te resoneren met noir. De audiovisuele stijl en de sfeer van Mulholland Drive zijn onmiskenbaar beïnvloed door film noir.

Elke scène van noir draagt een zweem van waanzin in zich. De felle belichting en de vele flashbacks vangen perfect het opwindende gevoel van die tijd, terwijl de frequent voorkomende moordplots de pessimistische stemming alleen maar versterken.