Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś, oglądając film? Pamiętasz konkretną scenę? Wielu ludzi tłumi swoje emocje z powodu różnych wydarzeń w życiu. Sztuka potrafi wywołać ich uwolnienie, czyli właśnie katharsis. Katharsis może być przytłaczającym, silnym przeżyciem emocjonalnym. Filmy o działaniu katartycznym mogą doprowadzić widza do łez, a jednocześnie pozostawić go całkowicie usatysfakcjonowanym. Czym więc jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Catharsis, czyli katharsis, to termin szeroko stosowany w sztuce, którego geneza sięga jej początków. Co oznacza katharsis? Zdefiniujmy je i przeanalizujmy jego pochodzenie.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doświadczeniu silnych lub tłumionych emocji. Słowo „katharsis” pochodzi z greki „katharsis”, co oznacza „oczyszczenie” lub „oczyszczanie”. W dziedzinie psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z traumatycznymi wydarzeniami, które były wcześniej tłumione, poprzez przywrócenie tych wydarzeń do świadomości i ponowne ich przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki emocjonalne katharsis może być wynikiem emocjonalnego działania tragedii. Bohaterowie w filmach katartycznych często doświadczają takiego wyładowania emocjonalnego, które prowadzi do odnowy.

Z czego składa się katharsis w historii?

• Nagromadzenia emocji

• Pokrewnych doświadczeń

• Więzi z bohaterami

• Poruszających kreacji aktorskich

Historia emocjonalnego katharsis

Starożytny grecki filozof Arystoteles opisał katharsis jako oczyszczenie z uczuć litości i trwogi wywołanych przez tragedię.

Termin ten został później przejęty przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną służącą do redukowania kompleksów psychicznych poprzez wydobycie ich do świadomości i umożliwienie ich ekspresji.

Dziś jednak słowo to stało się niemal synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę, która porusza emocje, jako katartyczną. Muzyka, teatr, powieść i film mogą zawierać elementy katharsis związane z psychiką odbiorcy. Sztuka może wywoływać emocjonalne katharsis, odwołując się do osobistych doświadczeń widza.

Sztuka katartyczna często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Umożliwia nam głębsze połączenie zarówno z dziełem, jak i z artystą. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia katartycznych doświadczeń jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywoływać katharsis. Muzyka, powieść czy teatr potrafią być niezwykle poruszające. Medium filmowe ma jednak szczególne cechy, które pozwalają skutecznie wzbudzać reakcje emocjonalne widzów.

Pierwszą z nich jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi kilka tygodni, miesięcy, a nawet lat może przemknąć przed naszymi oczami w ciągu kilku sekund. Jeśli zostanie to zrobione umiejętnie, film może w krótkim czasie zbudować silną więź widza z bohaterami.

Gdy widz nawiąże więź z postacią, wszystko, co ta postać przeżywa, staje się znacznie bardziej nacechowane emocjonalnie. Najlepszą techniką służącą temu celowi jest montaż. Montaż kondensuje czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Taka właśnie sekwencja montażowa w filmie Pixara „Odlot” („Up”) zbliża nas do bohaterów, na których później spada tragedia.

To, co czyni ten montaż tak niezwykłym, to sposób, w jaki w ciągu pierwszych dziesięciu minut filmu wywołuje on tak wiele emocji. Dzieje się tak dlatego, że uczucia miłości i żalu są częścią ludzkiego doświadczenia. Mamy z nimi wrodzoną więź. Filmowcy wykorzystują oba te stany emocjonalne, by spotęgować nasze uczucia i uwolnić je w niezwykle katartycznych momentach.

Film jest też medium niesamowicie wizualnym. Pozwala nam zobaczyć, jak bohaterowie przeżywają emocje. Oczywiście teatr również opiera się na obrazie, jednak film posługuje się zbliżeniami. Dzięki temu widzimy detale ekspresji bohaterów, co jeszcze silniej wywołuje naszą własną reakcję emocjonalną.

W „Buntowniku z wyboru” („Good Will Hunting”) jest moment katharsis, gdy Will uwalnia tłumione emocje w obecności swojego przyjaciela i psychologa. Napięcie emocjonalne buduje się poprzez ukazanie jego przemocowego dzieciństwa i wpływu, jaki wywarło ono na jego życie. Zwróć uwagę na ten przykład katharsis oraz na znakomitą grę aktorską i realizację.

Dzięki językowi filmu widz może z bliska obserwować ten moment wyładowania emocji, co tworzy katharsis zarówno dla Willa, jak i dla odbiorcy.

Aby jednak scena osiągnęła emocjonalny szczyt, musimy rozumieć wszystko, co ją poprzedza. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym silniejsze jest wyładowanie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela, reżyser Martin Scorsese porównał je słynnie do parków rozrywki, mówiąc: „To nie jest kino, w którym ludzie próbują przekazać innym ludziom emocjonalne i psychologiczne doświadczenia”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się z opinią Scorsesego, sam temat różnych rodzajów filmowych doświadczeń jest warty uwagi.

Niektóre filmy są czystą eskapistyczną rozrywką, pozwalającą widzom oderwać się od rzeczywistości choćby na godzinę. Tego typu kino ma ogromną wartość. Mimo to różnica między nim a innymi formami jest wyraźna.

Inne filmy oferują bardziej wewnętrzne doświadczenie. Jak mówi Scorsese, kino może przekazywać emocjonalne i psychologiczne przeżycia. To charakterystyczny rys jego stylu reżyserskiego. Czym jest katharsis? Dlaczego jest tak ważne w filmie? Dzięki katharsis kino może nawiązać z widzem intymną więź.

Filmy katartyczne często pozostają z nami na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, lecz także na to, jak postrzegamy samych siebie. Wartość katharsis filmowego nie polega na liczbie widzów, lecz na tym, jak długo film pozostaje w odbiorcy po seansie.