Czym jest „zasada trzech” – literacka technika pisarska

Zasada trójpodziału jest jedną z najważniejszych zasad w pisaniu – ale czym dokładnie jest „zasada trzech”? Przeanalizujemy przykłady w zdaniach, sytuacjach i opowieściach, by zbadać tę intrygującą i praktyczną regułę. Ten tekst może służyć jako poradnik, do którego można wracać, gdy w pisaniu pojawi się blokada.

Dlaczego zasada „trzech” jest ważna?

Wpływa na wszystko – od konstrukcji zdań po fabułę. Co ważniejsze, stała się wrodzonym schematem komunikacji ludzi na całym świecie. Omówimy te reguły po kolei, ale najpierw zdefiniujmy zasadę „trzech”.

Czym jest zasada trzech?

Zasada trzech to zasada narracyjna mówiąca, że ludzie łatwiej przyswajają pojęcia, sytuacje i idee, gdy pojawiają się w grupach po trzy. Z biegiem czasu antropolodzy potwierdzili, że jest to zasada archetypiczna, stosująca się do trzech poziomów: zdania, sytuacji i historii.

Podtypy zasady trzech

• Trzy słowa wyrażające to samo znaczenie („życie, wolność i dążenie do szczęścia”)

• Trójczłonowe zdanie: używane, gdy trzy człony równorzędne mają podobną liczbę słów lub sylab (veni, vedi, vici); (przyszedłem, zobaczyłem, zwyciężyłem)

Wiemy więc, że zasada ta jest ważną regułą pisarską, ale jak dokładnie stosuje się ją na tych trzech poziomach: zdania, sytuacji i historii?

Zasada ta ma zastosowanie w zdaniach

Najczęściej używa się jej właśnie w zdaniach. Choć może się wydawać wymuszona, w praktyce niemal zawsze brzmi satysfakcjonująco.

Na przykład w naszym artykule o „Skorpionie i żabie” pojawia się takie zdanie: „Opowieści o Skorpionie i żabie można użyć, by zaprezentować, odwrócić i przekazać archetypy postaci”.

W tym przykładzie zasada trzech wzmacnia trzy czasowniki działania: demonstration (zaprezentować), subvert (odwrócić) i communicate (przekazać). Reguła ta nie wymaga jednak czasowników – równie dobrze sprawdzają się rzeczowniki.

Weźmy przykład z naszego artykułu o najlepszych filmach Johna Carpentera: jego historie badają „the dark side of the unknown” (mroczną stronę nieznanego), „the hubris of man’s institutions” (pychę ludzkich instytucji) oraz „the middle ground where science and the spiritual world meet” (pogranicze, gdzie spotykają się nauka i świat duchowy).

Wyróżnijmy pogrubieniem te rzeczowniki: mroczną stronę nieznanego, pychę ludzkich instytucji oraz pogranicze, gdzie spotykają się nauka i świat duchowy. Brzmi to bardzo płynnie.

Zasada ta jest też widoczna w marketingu. Oto kilka przykładów sloganu i tytułów filmowych opartych na „zasadzie trzech”:

• Dobry, zły i brzydki / The Good, the Bad, and the Ugly

• Porachunki / Lock, Stock and Two Smoking Barrels

• Zatrzymaj się, rozejrzyj, posłuchaj / Stop, Look and Listen

• Seks, kłamstwa i kasety wideo / Sex, Lies and Videotape

• Chrup! Trzask! Mniam! / Snap! Crackle! Pop!

Podsumowując, zasada trzech jest kluczowym elementem przy tworzeniu dobrze brzmiących tytułów i zdań. Pisz, pamiętając o tej regule, by tekst był bardziej płynny.

Zasada ta komplikuje sytuację

Ile razy podczas oglądania filmu lub serialu widziałeś postać, która streszcza plan złoczyńcy w trzech punktach?

„Zamierza zaatakować statek, którym podróżuje księżniczka, uwięzić ją, a potem zniszczyć jej planetę macierzystą”.

Nie widzimy tego tylko w „Gwiezdnych wojnach” – pojawia się to w niemal każdej znanej nam historii. Opisując sytuację zgodnie z zasadą trzech, najważniejszy element zawsze zostaw na koniec.

Pomyśl: nie chcesz umieścić najważniejszej kwestii na początku, bo wtedy kolejne dwa punkty wydałyby się mało istotne.

Czasem to, co najważniejsze, jest też najłatwiej zapomnieć. W scenariuszu „Gwiezdnych wojen” Obi-Wan Kenobi opisuje Anakina Skywalkera jako „najlepszego pilota w galaktyce, przebiegłego wojownika i dobrego przyjaciela”.

„Najlepszy pilot w galaktyce” brzmi najważniej, ale w rzeczywistości kluczowa jest „przyjaźń”. Lucas sprytnie wykorzystuje liczbę trzy, by stworzyć silny, emocjonalnie rezonujący nastrój.

Zasada ta precyzuje strukturę fabuły

Jest ona także fundamentem starożytnej struktury trzech aktów. Struktura trzech aktów zakłada, że każda historia najlepiej funkcjonuje, gdy składa się z trzech części: początku, środka i końca.

Myślenie o strukturze montażu zwiastuna filmowego

Siła trójki ujawnia się też na poziomie makro, np. w relacjach między postaciami. Oto kilka typowych przykładów:

• Trzej muszkieterowie

• Trzy małe świnki

• Trzej klauni / Trzej Stooges

• Trzy wizyty u chaty mistrza (trzy „odwiedziny chaty Mędrca”)

• Harry, Ron i Hermiona (Harry Potter)

• Luke, Leia i Han Solo (Gwiezdne wojny)

• Bella, Edward i Jacob (Zmierzch)

• Duch minionych, obecnych i przyszłych Świąt Bożego Narodzenia (Opowieść wigilijna)

Niektóre z najsłynniejszych relacji między postaciami w historii oparte są właśnie na „trójce”. Istnieją trzy sposoby na opisanie trio bohaterów: pierwszy to umieścić trójkę postaci po prostu obok siebie na tej samej scenie (na przykład „Trzej mędrcy”). Drugi to skierować konflikt na relacje pomiędzy Harrym, Ronem i Hermioną. Trzeci to stworzyć trójkąt miłosny pomiędzy Bellą, Edwardem i Jacobem. Różnica między drugim a trzecim sposobem polega jedynie na tym, czy w relacji pojawia się element romansowy.

Przykłady z tego artykułu to tylko kilka sposobów wykorzystania tej zasady. Następnym razem, gdy będziesz czytać tekst lub oglądać film, zwróć uwagę, jak autor stosuje zasadę trzech – bardzo możliwe, że odkryjesz coś nowego o wzorcach narracyjnych.