Przewodnik po opowiadaniu historii: szczegółowe omówienie „Story Circle” Dana Harmona

Opowiadanie historii towarzyszy nam od zawsze. Antropolog Joseph Campbell zebrał opowieści z całego świata i odkrył, że wszystkie mają tę samą podstawową strukturę. Jego „Podróż bohatera” opisuje każdy kluczowy etap tej struktury. Kilkadziesiąt lat później Dan Harmon rozwinął tę ideę, tworząc „Story Circle” – krąg historii. W „Story Circle” Dana Harmona mamy 8 podstawowych kroków, które mogą poprowadzić praktycznie każdą historię od pierwszego pojawienia się obrazu aż po ostatnie ściemnienie.

Uniwersalny język opowiadania

Istnieją dwa uniwersalne języki. Jeden to matematyka… drugi to opowieści. Opowiadanie historii jest częścią ludzkiego doświadczenia. Dzięki historiom przekazujemy dzieje, uczymy się, jak żyć, i szukamy odpowiedzi na pytania o „dobro” i „zło”.

Nie trzeba mieć doktoratu z literatury angielskiej, by rozpoznać, czy historia jest dobra. Wszyscy intuicyjnie wiemy, co opowieść powinna robić, nawet jeśli nie umiemy tego jasno wyrazić. Być może najczęściej decydującym elementem narracji jest struktura historii.

Naszym celem jest dziś omówienie pewnego narracyjnego wzoru: Story Circle Dana Harmona. Zacznijmy od prostego wyjaśnienia.

Czym jest Story Circle Dana Harmona?

Story Circle Dana Harmona to struktura opowieści podzielona na osiem wyraźnych części, opisujących podróż protagonisty. Te osiem kroków nazywa się także „story embryo” („zarodkiem historii”) lub „plot embryo” („zarodkiem fabuły”) i ukazuje, jak bohater wychodzi ze swojej codzienności, by dążyć do celu. Niezależnie od tego, czy ten cel osiągnie, ostatecznie wraca do normalnego życia – ale odmieniony.

Scenarzysta i reżyser Dan Harmon jest najbardziej znany z seriali „Community” oraz „Rick i Morty”.

8 kroków Story Circle Dana Harmona:

1. Ty – bohater znajduje się w strefie komfortu,

2. Potrzeba – ale czegoś pragnie.

3. Wyjście – wchodzi w obce środowisko,

4. Poszukiwanie – przystosowuje się do niego,

5. Znalezienie – zdobywa to, czego chciał,

6. Zapłata – ponosi za to wysoką cenę,

7. Powrót – wraca do znanego sobie świata,

8. Zmiana – ale już odmieniony.

Oczywiście te osiem kroków jest tu mocno uproszczonych. Poniższy schemat pokazuje kolejność i kształt tej struktury.

Dlaczego Story Circle ma kształt koła? Dlaczego nie jest prostą linią od kroku 1 do 8? Okrąg nadaje historii niewidzialny pęd, niemal jak kolejka górska.

Protagonista zaczyna na szczycie historii, po czym nieuchronnie przechodzi symboliczny upadek – a w Story Circle także dosłowny ruch w dół. Na dole koła bohater znajduje się w „dołku” zarówno w sensie dosłownym, jak i metaforycznym, a droga prowadząca go później do sukcesu również zostaje zobrazowana ruchem ku górze.

Od razu widać, że Story Circle Harmona jest bardzo bliskie naszemu codziennemu doświadczeniu. Historie, które naturalnie opowiadamy, często (dosłownie) podążają za Story Circle Dana Harmona. Ten legendarny scenarzysta sam opisał swój krąg i sposób jego działania w jednym z odcinków „Rick i Morty”.

Musisz wyruszyć, szukać, znaleźć, zabrać, wrócić, zmienić się. Te osiem kroków składa się na Story Circle Dana Harmona. Narracja jest bowiem sposobem, w jaki rozumiemy świat wokół nas. Możesz też patrzeć na Story Circle jak na uproszczoną wersję „Podróży bohatera” Josepha Campbella. Trójaktowa struktura Blake’a Snydera z książki „Save the Cat!” („Uratuj kota!”) również podąża podobną ścieżką.

Prace Campbella wywarły ogromny wpływ na George’a Lucasa przy tworzeniu jednej z najsłynniejszych serii filmowych w historii – „Gwiezdnych wojen”. Echa Campbella można też odnaleźć w „Matriksie”, „Harrym Potterze” i „Władcy Pierścieni”.

Krok pierwszy: Ty

Istotą etapu „Ty” jest ustanowienie głównego bohatera opowieści. Protagonistą nie musi być pojedyncza osoba – może to być także rodzina lub zespół. To nasza pierwsza prezentacja głównej postaci, która daje nam szansę poznać ją, zanim historia naprawdę się zacznie.

To kluczowe dla ukształtowania wciągającego łuku postaci. Jednym z najważniejszych elementów opowiadania historii jest „przemiana”, jaką bohater przechodzi w trakcie swojej podróży. Na tym etapie świadomie budujemy łuk postaci, aby móc ocenić tę przemianę na końcu. Jednocześnie to moment na zrozumienie otoczenia bohatera – świata, jego zasad i miejsca postaci w tym świecie.

Jeśli spojrzymy na nasze studia przypadków, zobaczymy, jak wygląda etap „Ty”:

• Toy Story – poznajemy Chudego i widzimy, jaką radość daje mu bycie ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – poznajemy Cobb’a i dowiadujemy się, że jako najemnik kradnie informacje z podświadomości ludzi.

• Gwiezdne wojny – poznajemy Luke’a, uwięzionego pracą na farmie wuja, który marzy, by zobaczyć świat poza nią.

Krok drugi: Potrzeba

Gdy znamy już bohatera i jego świat, następnym krokiem jest zrozumienie, czego on „potrzebuje”. Dzieje się coś, co dotyka protagonisty i wywołuje problem lub pytanie (innymi słowy: incydent inicjujący). Tu historia zaczyna nabierać kształtu – jeśli „Ty” to „kto”, to „Potrzeba” jest „czym”.

Poznajemy główny cel bohatera, a dążenie do tego celu poprowadzi resztę opowieści.

• Toy Story – wraz z pojawieniem się Buzza Astrala Chudy musi znaleźć sposób, by znów stać się ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – Cobb musi zdecydować, czy przyjąć zlecenie Saito, które może dać mu szansę powrotu do domu, do dzieci.

• Gwiezdne wojny – gdy R2-D2 przekazuje wiadomość księżniczki Lei, Obi-Wan zaprasza Luke’a, by wyruszył z nim i dostarczył plany Gwiazdy Śmierci.

Krok trzeci: Wyjście

Potrzeba pcha nas do działania. „Wyjście” oznacza pierwszy krok protagonisty ku zaspokojeniu tej potrzeby. Dlatego tak często słyszymy, że „potrzebujemy proaktywnego bohatera”. Jeśli jest „potrzeba”, ale nie ma „działania”, opowieść się kończy. Tworząc własny scenariusz, zadbaj, aby potrzeba była tak paląca, że postać nie może jej zignorować.

Przekroczenie trzeciego kroku oznacza też, że bohater wchodzi w dolną połowę kręgu, porzuca swój dotychczasowy świat i oficjalnie wkracza w nieznane.

• Toy Story – po tym, jak Chudy wypycha Buzza przez okno, inne zabawki zwracają się przeciwko niemu. Andy zabiera Chudego do Pizza Planet.

• Incepcja – Cobb zaczyna kompletować zespół do zadania Saito, w tym nowego architekta, fałszerza i chemika.

• Gwiezdne wojny – Luke wraca do domu i odkrywa, że jego wujostwo zostało zamordowane, po czym wraz z Obi-Wanem wyrusza w podróż na Alderaan.

Krok czwarty: Poszukiwanie

Etap poszukiwań sprawia, że wszystko staje się bardziej złożone – zarówno sama historia, jak i proces jej opowiadania. Bohater może próbować zaspokoić potrzebę, szukając odpowiedzi. Ale dobre historie rzadko są tak proste. W Story Circle Harmona kluczowe jest utrzymanie aktywnej, bezpośredniej narracji.

W epickim filmie lub powieści „poszukiwanie” prawie nigdy nie jest zwykłym szukaniem. Oznacza, że bohater musi pokonać serię przeszkód. Tu sprawdza się naprawdę, czy jest zdolny osiągnąć swój cel.

• Toy Story – Chudy odnajduje Buzza, ale obaj trafiają do domu Sida i grozi im rychła zagłada.

• Incepcja – zespół Cobb’a zostaje zaatakowany, Saito zostaje postrzelony, a jedyną opcją jest kontynuowanie planu.

• Gwiezdne wojny – Alderaan zostaje zniszczony przez Gwiazdę Śmierci, a Sokoła Millennium wciąga wiązka ściągająca stacji.

Krok piąty: Znalezienie

Znalezione! Bohater wreszcie odnajduje to, co pchnęło go na tę drogę. Czy tu kończy się historia? Nie. Bo w dobrej opowieści bohater zwykle nie znajduje tego, czego tak naprawdę potrzebuje.

Być może zdobywa to, czego pragnął, ale szybko okazuje się, że potrzebuje czegoś więcej, czegoś większego. To punkt, w którym fabuła i rozwój postaci często się przecinają.

• Toy Story – Chudy planuje ucieczkę z domu Sida i razem z Buzzem rozmawia o radości płynącej z bycia zabawką.

• Incepcja – Cobb wykorzystuje Fischera, by dostać się w głąb jego podświadomości, ale Robert zostaje zabity i trafia do limbo.

• Gwiezdne wojny – planując ucieczkę z Gwiazdy Śmierci, Luke i Han ratują księżniczkę Leię z celi.

Krok szósty: Zapłata

Zabierz wszystko, co zdobyłeś! A potem uciekaj! Campbell nazwałby tę część historii „magicznym lotem”. Nawet jeśli bohater zdobędzie to, czego potrzebuje, musi za to zapłacić. Nawet po początkowym sukcesie protagonista ponosi poważne straty.

Zależnie od gatunku taka „strata” może być chwilowym niepowodzeniem albo śmiercią ważnej postaci.

• Toy Story – kiedy Chudy i Buzz próbują dostać się z powrotem na ciężarówkę przeprowadzkową, w samochodziku na pilota kończy się bateria i obaj zostają uwięzieni.

• Incepcja – aby uratować Fischera i Saito, Cobb i Ariadna ryzykują zejściem do limbo, a Cobb w końcu porzuca poczucie winy związane ze śmiercią Mal.

• Gwiezdne wojny – podczas ucieczki z Gwiazdy Śmierci Obi-Wan poświęca się, by reszta mogła ujść z życiem.

Krok siódmy: Powrót

Etap powrotu oznacza, że historia zbliża się do końca. Bohater przynosi ze sobą do normalnego świata wszystko, co odnalazł i zabrał – przedmiot, człowieka lub lekcję… i to właśnie sprawia, że ulega zmianie.

• Toy Story – Chudy i Buzz bezpiecznie wracają do Andy’ego.

• Incepcja – Cobb i Saito budzą się z limbo i odkrywają, że są w samolocie; misja się powiodła.

• Gwiezdne wojny – Rebelianci atakują Gwiazdę Śmierci, a Luke skutecznie ją niszczy.

Krok ósmy: Zmiana

Ta zmiana może dotyczyć samego bohatera, świata wokół niego lub – w przypadku filmów i długich historii – obu naraz.

Czasem zmiana bywa przewrotna: świat może stać się lepszy, ale protagonista – gorszy. Umiejętne wykorzystanie tego etapu daje duże pole do popisu.

• Toy Story – Chudy uczy się współistnieć w zgodzie z Buzzem.

• Incepcja – Cobb porzuca poczucie winy i wraca do swoich dzieci.

• Gwiezdne wojny – Luke z farmboya staje się pilotem Rebelii.

Zamykanie Story Circle

Zmiana tworzy dobrą historię. Zmiana jest kluczem do każdej opowieści. Osiem kroków Story Circle Dana Harmona zostało zaprojektowanych po to, by tę zmianę umożliwić.

Co robimy, gdy opowiadamy historie? W gruncie rzeczy próbujemy pojąć zmiany zachodzące wokół nas – te, nad którymi nie mamy kontroli. Dlaczego ludzie umierają? Dlaczego słońce wschodzi każdego dnia?

Dzięki opowieściom lepiej rozumiemy świat wokół nas. W pewnym sensie historie są naszym sposobem radzenia sobie ze zmianą. Stale przypominają, że zmiana jest nieunikniona, a życie toczy się dalej.