Czym jest „zasada trzech” – literacka technika pisarska

Zasada trzech jest jedną z najważniejszych zasad w pisaniu – ale czym właściwie jest zasada trzech? Przeanalizujemy zdania, sytuacje i przykłady z opowieści, by przyjrzeć się tej intrygującej i praktycznej regule. Ten tekst może służyć jako poradnik, do którego można wracać, gdy podczas pisania pojawi się blokada.

Dlaczego zasada „trzech” jest ważna?

Wpływa na wszystko – od budowy zdań po konstrukcję fabuły. Co ważniejsze, stała się wewnętrznym modelem komunikacji ludzi na całym świecie. Omówimy po kolei te reguły, ale najpierw zdefiniujmy zasadę „trzech”.

Czym jest zasada trzech?

Zasada trzech to zasada narracyjna mówiąca, że ludzie łatwiej rozumieją i zapamiętują pojęcia, sytuacje i idee, gdy są one pogrupowane po trzy. Z biegiem czasu antropolodzy potwierdzili, że jest to zasada archetypiczna, która działa na trzech poziomach: zdania, sytuacji i historii.

Podtypy zasady trzech

• Trzy słowa wyrażające to samo znaczenie („życie, wolność i dążenie do szczęścia”)

• Trójczłon: używany, gdy trzy równorzędne elementy mają zbliżoną liczbę słów lub sylab (veni, vidi, vici; „przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”)

Wiemy już, że ta zasada jest ważną zasadą pisarską, ale jak dokładnie stosuje się ją na trzech poziomach: zdania, sytuacji i historii?

Zasada ta ma zastosowanie w zdaniach

Najczęściej stosuje się ją właśnie w zdaniach. Choć może się wydawać wymuszona, w praktyce niemal zawsze brzmi satysfakcjonująco.

Na przykład w naszym artykule o „Skorpionie i żabie” pojawia się zdanie: „Historia o Skorpionie i żabie może służyć do ukazywania, odwracania i przekazywania archetypów postaci”.

W tym przykładzie zdanie wykorzystuje zasadę trzech, by podkreślić trzy czasowniki: demonstration (ukazywanie), subvert (odwracanie) i communicate (przekazywanie). Zasada ta nie wymaga jednak użycia czasowników – równie dobrze można stosować rzeczowniki.

Weźmy przykład z naszego artykułu o najlepszych filmach Johna Carpentera: jego historie badają „mroczną stronę nieznanego (the dark side of the unknown), pychę ludzkich instytucji (the hubris of man’s institutions) oraz przestrzeń, w której nauka spotyka się ze światem duchowym (the middle ground where science and the spiritual world meet)”.

Zaznaczmy te rzeczowniki pogrubieniem: mroczna strona nieznanego, pycha ludzkich instytucji oraz przestrzeń, w której nauka spotyka się ze światem duchowym. Brzmi to bardzo płynnie.

Zasada ta jest też widoczna w marketingu. Oto kilka przykładów haseł i tytułów filmowych wykorzystujących zasadę trzech:

• Dobry, zły i brzydki / The Good, the Bad, and the Ugly

• Porachunki / Lock, Stock and Two Smoking Barrels

• Zatrzymaj się, rozejrzyj, posłuchaj / Stop, Look and Listen

• Seks, kłamstwa i kasety wideo / Sex, Lies and Videotape

• Chrup! Chrup! Bum! / Snap! Crackle! Pop!

Podsumowując: zasada trzech jest ważną częścią tworzenia zgrabnych tytułów i zdań. Pamiętaj o niej podczas pisania, by tekst brzmiał płynniej.

Zasada ta komplikuje sytuacje

Ile razy podczas oglądania filmu czy serialu widziałeś postać streszczającą plan złoczyńcy w trzech punktach?

„Zamierza zaatakować statek, którym leci księżniczka, pojmać ją, a potem zniszczyć jej planetę macierzystą”.

Widzimy to nie tylko w Gwiezdnych wojnach – występuje to w niemal każdej znanej ludzkości historii. Stosując zasadę trzech do opisu sytuacji, warto najważniejszy element zostawić na koniec.

Pomyśl: nie chcesz najważniejszego punktu podawać jako pierwszego, bo wtedy dwa kolejne wydają się mniej istotne.

Niekiedy to, co najważniejsze, jest jednocześnie najłatwiejsze do przeoczenia. W scenariuszu Gwiezdnych wojen Obi-Wan Kenobi opisuje Anakina Skywalkera jako „najlepszego pilota myśliwca w Galaktyce, sprytnego wojownika oraz dobrego przyjaciela”.

„Najlepszy pilot myśliwca w Galaktyce” brzmi jak coś najważniejszego, ale w rzeczywistości kluczowa jest „przyjaźń”. Lucas zręcznie używa liczby trzy, aby stworzyć silnie rezonującą emocjonalną atmosferę.

Zasada ta precyzuje strukturę fabuły

Zasada trzech jest też fundamentem starożytnej struktury trzech aktów. Struktura trzech aktów zakłada, że każdą opowieść najlepiej dzielić na trzy części: początek, środek i zakończenie.

Myślenie o strukturze montażu zwiastunów

Siła trójki ujawnia się także w szerszej skali, na przykład w relacjach między postaciami. Oto kilka typowych przykładów:

• Trzej muszkieterowie

• Trzy małe świnki

• Trzej głupcy

• Trzy pielgrzymki Zhuge Lianga (Trzy wizyty w chacie Mędrca)

• Harry, Ron i Hermiona (Harry Potter)

• Luke, Leia i Han Solo (Gwiezdne wojny)

• Bella, Edward i Jacob (Zmierzch)

• Duch Minionych Świąt, Duch Obecnych Świąt i Duch Przyszłych Świąt (Opowieść wigilijna)

Niektóre z najsłynniejszych w historii relacji między postaciami opierają się na „trójkach”. Istnieją trzy sposoby pisania o trio bohaterów: pierwszy polega na umieszczeniu trójki bohaterów na jednej płaszczyźnie (np. „Trzej mędrcy”). Drugi sposób to wywołanie konfliktu między Harrym, Ronem i Hermioną. Trzeci sposób to stworzenie trójkąta miłosnego, jak między Bellą, Edwardem i Jacobem. Różnica między drugim a trzecim polega jedynie na tym, czy pojawia się element romansu.

Przytoczone tu przykłady to tylko kilka sposobów stosowania tej zasady. Następnym razem, gdy będziesz czytać książkę albo oglądać film, zwróć uwagę, jak autor korzysta z zasady trzech – bardzo możliwe, że nauczysz się czegoś nowego o wzorcach narracyjnych.