Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś przy oglądaniu filmu? Pamiętasz konkretną scenę? Wielu ludzi tłumi emocje z powodu różnych wydarzeń w życiu. Sztuka może wywołać ich emocjonalne uwolnienie, zwane też katharsis. Katharsis może być przytłaczającym doświadczeniem emocjonalnym. Filmy o kathartycznym działaniu potrafią doprowadzić widzów do łez, a jednocześnie pozostawić ich w pełni usatysfakcjonowanych. Czym więc jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Katharsis to termin szeroko stosowany w sztuce, którego początki sięgają samych jej narodzin. Co oznacza katharsis? Zdefiniujmy je i przeanalizujmy jego pochodzenie.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doświadczaniu intensywnych lub tłumionych emocji. Słowo „katharsis” wywodzi się z greckiego „katharsis”, oznaczającego „oczyszczenie” lub „wyczyszczenie”. W psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z urazowymi wydarzeniami, wcześniej stłumionych, poprzez przywrócenie tych wydarzeń do świadomości i ich ponowne przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki, katharsis emocjonalne może być efektem emocjonalnego oddziaływania tragicznego dramatu. Bohaterowie filmów kathartycznych często przechodzą kathartyczne uwolnienie, które prowadzi do odnowy.

Z czego składa się katharsis w opowieści?

• Nagromadzenie emocji

• Powiązane doświadczenia

• Więź z bohaterami

• Poruszające aktorstwo

Historia katharsis emocjonalnego

Grecki filozof Arystoteles opisywał katharsis jako oczyszczenie z emocji strachu i litości wywołanych przez tragedię.

Termin ten został następnie przejęty przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną służącą zmniejszeniu napięć psychicznych poprzez przywołanie kompleksów psychicznych do świadomości i umożliwienie ich ekspresji.

Dziś jednak słowo to stało się niemal synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę wywołującą silne emocje jako kathartyczną. Muzyka, teatr, powieści i filmy mogą zawierać elementy katharsis związane z psychiką odbiorcy. Sztuka może wywoływać katharsis emocjonalne, nawiązując do osobistych doświadczeń widza.

Sztuka kathartyczna często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Umożliwia nam głębsze połączenie ze sztuką i artystą. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia sztuki kathartycznej jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywołać katharsis. Muzyka, powieści i teatr potrafią być niezwykle emocjonalne. Jednak film jako medium ma specyficzne cechy, które szczególnie skutecznie wywołują reakcje emocjonalne widzów.

Pierwszą z nich jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi kino może sprawić, że tygodnie, miesiące, a nawet lata przeminą na ekranie w kilka sekund. Jeśli zrobi się to umiejętnie, film może w krótkim czasie zbudować więź widza z bohaterami.

Gdy widz nawiązuje więź z bohaterem, wszystko, co go spotyka, staje się silniej nacechowane emocjonalnie. Najlepszą techniką, by to osiągnąć, jest montaż sekwencyjny. Montaż kondensuje czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Ten montaż w filmie „Odlot” Pixara zbliża nas do bohaterów, a potem spada na nich tragedia.

Niesamowite w tym montażu jest to, jak w ciągu pierwszych dziesięciu minut filmu potrafi wzbudzić tak wiele emocji. Dzieje się tak dlatego, że uczucia miłości i żalu są częścią ludzkiego doświadczenia. Ludzie mają wrodzone połączenie z tymi dwiema emocjami. Filmowcy wykorzystują obie, by pogłębić nasze emocje i uwolnić je w niezwykle kathartycznym momencie.

Film jest również niesamowicie wizualnym medium. Pozwala nam zobaczyć, jak bohaterowie przeżywają emocje. Oczywiście teatr też jest wizualny, ale kino posługuje się zbliżeniami. Dzięki nim widzimy detale emocji bohaterów, co jeszcze mocniej pobudza naszą reakcję emocjonalną.

W „Buntowniku z wyboru” Will w pewnym momencie uwalnia przed swoim przyjacielem i psychologiem tłumione emocje. Emocjonalność tej sceny budowana jest poprzez ukazanie jego pełnego przemocy dzieciństwa i wpływu, jaki wywarło na jego życie. Przyjrzyj się temu przykładowi katharsis oraz znakomitemu aktorstwu i realizacji.

Widz, dzięki językowi filmu, może niemal z bliska obserwować ten moment katharsis, co tworzy kathartyczne doświadczenie zarówno dla Willa, jak i dla odbiorcy.

Aby jednak scena osiągnęła szczyt emocjonalny, musimy rozumieć wszystko, co do niej prowadzi. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym potężniejsze uwolnienie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela, reżyser Martin Scorsese porównał je słynnie do parków rozrywki, mówiąc: „To nie jest kino, w którym ludzie próbują przekazać innym emocjonalne i psychologiczne doświadczenia”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się z opinią Scorsesego, warto zauważyć, że kino może oferować bardzo różne doświadczenia.

Niektóre filmy są czystą ucieczką od rzeczywistości, pozwalając widzom oderwać się od życia na przynajmniej godzinę. Tego typu filmy mają ogromną wartość. Mimo to różnica jest wyraźna.

Inne filmy są natomiast doświadczeniem dużo bardziej wewnętrznym. Jak mówi Scorsese, kino może przekazywać emocjonalne i psychologiczne doświadczenia. To wyraźny wyróżnik stylu reżyserskiego Scorsesego. Czym jest więc katharsis? Dlaczego w filmie jest tak ważne? Dzięki katharsis film może nawiązać z widzem intymną więź.

Filmy kathartyczne często zapadają w pamięć na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, ale także na to, jak postrzegamy samych siebie. Wartość filmowego katharsis nie polega na liczbie widzów, lecz na tym, jak długo film pozostaje w odbiorcy po seansie.