Wat is “catharsis”

Wanneer heb je voor het laatst gehuild bij een film? Weet je de specifieke scène nog? Veel mensen onderdrukken hun emoties door allerlei gebeurtenissen in het leven. Kunst kan deze gevoelens losmaken en zo emotionele ontlading oproepen, ook wel catharsis genoemd. Catharsis kan een overweldigende emotionele ervaring zijn. Films met een cathartische werking kunnen een publiek tot tranen roeren en tegelijkertijd een diep gevoel van voldoening geven. Wat is catharsis?

Literaire definitie van catharsis

Catharsis is een term die veel wordt gebruikt in de kunst en waarvan de oorsprong teruggaat tot de kunst zelf. Wat is de betekenis van catharsis? Laten we catharsis definiëren en de oorsprong ervan analyseren.

Wat is catharsis?

Catharsis is de ontlading en verlichting van intense of onderdrukte emoties. Het woord “catharsis” komt van het Griekse “katharsis”, wat “reiniging” of “zuivering” betekent. In de psychologie definieert de American Psychological Association catharsis als “de ontlading van de affectieve inhoud die samenhangt met traumatische gebeurtenissen, die eerder verdrongen waren, door deze gebeurtenissen terug in het bewustzijn te brengen en ze opnieuw te beleven”.

Toegepast op film en kunst kan emotionele catharsis het gevolg zijn van het emotionele effect van een tragisch drama. De held in een catharsische film ondergaat vaak een emotionele ontlading die leidt tot herstel.

Waaruit bestaat catharsis in een verhaal?

• Emotionele opbouw

• Relevante ervaringen

• Verbinding met de personages

• Ontroerende acteerprestaties

De geschiedenis van emotionele catharsis

De Griekse filosoof Aristoteles omschreef catharsis als de emotionele zuivering van angst en medelijden die door tragedie worden opgeroepen.

De term werd later overgenomen door de psychoanalytici Sigmund Freud en Josef Breuer. Voor hen was catharsis een therapeutische techniek om psychische complexen te verminderen door ze terug in het bewustzijn te brengen en hun uitdrukking toe te laten.

Tegenwoordig is het woord echter een synoniem geworden voor kunst. Men beschrijft kunst die emoties oproept vaak als cathartisch. Muziek, theater, romans en films kunnen allemaal een cathartische component hebben die verband houdt met de psyche van de toeschouwer. Kunst kan emotionele catharsis oproepen door aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van het publiek.

Cathartische kunst weerspiegelt vaak onze eigen ervaringen. Ze stelt ons in staat op een diepere manier verbinding te maken met de kunst en de kunstenaar. Een van de beste media om cathartische kunst te creëren is film.

Wat is catharsis in film?

Verschillende kunstvormen kunnen catharsis teweegbrengen. Muziek, romans en theater kunnen ongelooflijk emotioneel zijn. Maar het medium film heeft specifieke kwaliteiten die effectief een emotionele reactie bij het publiek kunnen oproepen.

De eerste kwaliteit is het vermogen van film om tijd te comprimeren. Door montage kan een film weken, maanden of zelfs jaren in enkele seconden aan ons tonen. Als dat effectief gebeurt, kan een film in korte tijd een band scheppen tussen publiek en personages.

Wanneer het publiek een band opbouwt met personages, wordt alles wat deze personages meemaken veel emotioneler. De beste techniek daarvoor is de montage. Montage comprimeert tijd en gebeurtenissen om een verhalende sequentie te creëren. De montage in Pixar’s Up verbindt ons met deze personages, maar dan slaat de tragedie toe.

Wat deze montage zo bijzonder maakt, is hoe hij in de eerste tien minuten van de film al zoveel emoties oproept. De reden is dat gevoelens van liefde en verdriet deel uitmaken van de menselijke ervaring. De mens heeft een aangeboren band met deze twee emoties. Filmmakers gebruiken beide om onze gevoelens te intensiveren en ze in een ongelooflijk cathartisch moment los te laten.

Film is ook een ongelooflijk visueel medium. Het stelt ons in staat de personages hun emoties te zien beleven. Theater is natuurlijk ook visueel, maar film maakt gebruik van close-ups. Zo kunnen we de details van de emoties van een personage zien, wat onze eigen emotionele reactie verder versterkt.

In Good Will Hunting is er een cathartisch moment wanneer Will zijn onderdrukte emoties loslaat tegenover zijn vriend en psycholoog. De film bouwt de emotie op door Wills gewelddadige jeugd en de impact daarvan op zijn leven te tonen. Bekijk dit voorbeeld van catharsis en de voortreffelijke acteerprestatie en uitvoering.

Doordat het publiek dit cathartische moment van dichtbij via de film kan meemaken, ontstaat er een cathartisch moment voor zowel Will als de toeschouwer.

Om deze scène zijn emotionele hoogtepunt te laten bereiken, moeten we natuurlijk begrijpen wat aan dit moment is voorafgegaan. Onthoud: hoe groter de opbouw en onderdrukking, hoe groter de ontlading.

De waarde van catharsis

Gevraagd naar Marvel-films vergeleek regisseur Martin Scorsese ze ooit berucht met pretparken, en zei: “Dat is geen cinema van mensen die proberen emotionele, psychologische ervaringen over te brengen aan een ander mens.” Of je het nu met Scorsese eens bent of niet, er valt iets te zeggen over de verschillende ervaringen die film kan creëren.

Sommige films zijn puur escapistisch en laten het publiek de realiteit minstens een uur ontvluchten. Dit soort films heeft enorme waarde. Toch is er een duidelijk verschil.

Andere films zijn een meer innerlijke ervaring. Zoals Scorsese zei, kan film emotionele en psychologische ervaringen overbrengen. Dit is een kenmerkend onderdeel van Scorsese’s regiestijl. Wat is de betekenis van catharsis? Waarom is het zo belangrijk in film? Via catharsis kan een film een intieme band met het publiek opbouwen.

Cathartische films blijven vaak hangen in ons geheugen. Ze beïnvloeden niet alleen hoe we de wereld zien, maar waarschijnlijk ook hoe we onszelf zien. De waarde van catharsis in film ligt niet in hoeveel mensen de film zien, maar in de manier waarop de film nog lang in het publiek blijft doorwerken.