Czym jest „katharsis”

Kiedy ostatni raz płakałeś podczas oglądania filmu? Pamiętasz konkretną scenę? Wiele osób tłumi emocje z powodu różnych wydarzeń w życiu. Sztuka może wywołać ich uwolnienie, co nazywa się katharsis. Katharsis może być przytłaczającym emocjonalnym doświadczeniem. Filmy o działaniu katartycznym potrafią wzruszyć widza do łez, a jednocześnie dać mu pełne poczucie spełnienia. Czym więc jest katharsis?

Literacka definicja katharsis

Catharsis – katharsis – to termin szeroko stosowany w sztuce, którego początki sięgają samych początków twórczości artystycznej. Jakie jest znaczenie katharsis? Zdefiniujmy je i przeanalizujmy jego pochodzenie.

Czym jest katharsis?

Katharsis to uwolnienie i ulga po doznaniu silnych lub tłumionych emocji. Słowo „katharsis” pochodzi z greckiego „katharsis”, co oznacza „oczyszczenie” lub „oczyszczanie”. W dziedzinie psychologii Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne definiuje katharsis jako „uwolnienie afektów związanych z traumatycznymi wydarzeniami, które były wcześniej tłumione, poprzez przywołanie tych wydarzeń do świadomości i ich ponowne przeżycie”.

W odniesieniu do filmu i sztuki katharsis emocjonalne może być skutkiem tragicznego dramatu. Bohaterowie w katartycznych filmach często doświadczają takiego emocjonalnego wyładowania, które prowadzi do ich odrodzenia.

Z czego składa się katharsis w opowieści?

• Nagromadzenia emocji

• Pokrewnych doświadczeń

• Więzi z bohaterami

• Poruszających kreacji aktorskich

Historia katharsis emocjonalnej

Starogrecki filozof Arystoteles opisał katharsis jako emocjonalne oczyszczenie z lęku i litości wywołanych przez tragedię.

Termin został następnie przejęty przez psychoanalityków Zygmunta Freuda i Josefa Breuera. Dla nich katharsis było techniką terapeutyczną służącą do redukowania kompleksów psychicznych poprzez przywołanie ich do świadomości i umożliwienie ich ekspresji.

Dziś jednak słowo to stało się niemal synonimem sztuki. Ludzie często określają sztukę, która porusza emocje, jako katartyczną. Muzyka, teatr, powieści i filmy mogą zawierać elementy katharsis związane z psychiką widza. Sztuka może wywołać katharsis emocjonalne, odwołując się do osobistych doświadczeń odbiorcy.

Sztuka katartyczna często odzwierciedla nasze własne przeżycia. Pozwala nam łączyć się ze sztuką i artystą w głębszy sposób. Jednym z najlepszych mediów do tworzenia sztuki katartycznej jest film.

Czym jest katharsis w filmie?

Różne formy sztuki mogą wywoływać katharsis. Muzyka, powieści i teatr potrafią być niezwykle poruszające. Jednak medium filmowe ma szczególne właściwości, które mogą wyjątkowo skutecznie wywoływać emocjonalne reakcje widzów.

Pierwszą z nich jest zdolność filmu do kondensowania czasu. Dzięki montażowi film może pokazać nam tygodnie, miesiące, a nawet lata w zaledwie kilka sekund. Jeśli zostanie to dobrze wykonane, film potrafi w krótkim czasie zbudować więź widza z bohaterami.

Kiedy widz zwiąże się z bohaterem, wszystko, co ten bohater przeżywa, staje się dla niego znacznie bardziej emocjonalne. Najlepszą techniką do osiągnięcia tego efektu jest montaż. Montaż kondensuje czas i wydarzenia, tworząc sekwencję narracyjną. Ten montaż z filmu „Odlot” Pixara zbliża nas do bohaterów, po czym spada na nich tragedia.

Niezwykłość tego montażu polega na tym, jak wiele emocji wywołuje w ciągu pierwszych dziesięciu minut filmu. Dzieje się tak, ponieważ miłość i smutek są częścią ludzkiego doświadczenia. Ludzie mają wrodzoną więź z tymi dwiema emocjami. Filmowcy wykorzystują je, by wzmocnić nasze uczucia i uwolnić je w niezwykle katartycznym momencie.

Film jest też niesamowicie silnym medium wizualnym. Pozwala nam zobaczyć, jak bohaterowie przeżywają emocje. Oczywiście teatr też jest wizualny, ale film posługuje się zbliżeniami. Dzięki nim widzimy detale emocji bohaterów, co dodatkowo potęguje naszą reakcję emocjonalną.

W „Buntowniku z wyboru” Will w pewnym momencie wyładowuje tłumione emocje wobec swojego przyjaciela i psychologa – następuje chwila katharsis. Film buduje emocje poprzez ukazanie pełnego przemocy dzieciństwa Willa i jego wpływu na dorosłe życie. Zobacz ten przykład katharsis oraz znakomitej gry aktorskiej i realizacji.

Dzięki językowi filmu widz może niemal z bliska być świadkiem jego chwili katharsis, co tworzy moment oczyszczenia zarówno dla Willa, jak i dla odbiorcy.

Oczywiście, żeby ta scena osiągnęła emocjonalny szczyt, musimy rozumieć wszystko, co do niej prowadzi. Pamiętaj: im większe nagromadzenie i tłumienie, tym większe uwolnienie.

Wartość katharsis

Zapytany o filmy Marvela reżyser Martin Scorsese porównał je słynnie do parków rozrywki, mówiąc: „To nie jest kino, w którym ludzie starają się przekazać innym ludziom emocjonalne i psychologiczne doświadczenia”. Niezależnie od tego, czy zgadzasz się z opinią Scorsesego, można wiele powiedzieć o różnych doświadczeniach, jakie daje kino.

Niektóre filmy są czystą ucieczką od rzeczywistości, pozwalają widzom na godzinę czy dwie oderwać się od codziennego życia. Takie filmy mają ogromną wartość. Mimo to różnica jest wyraźna.

Inne filmy są doświadczeniem dużo bardziej wewnętrznym. Jak powiedział Scorsese, kino może przekazywać emocjonalne i psychologiczne przeżycia. To charakterystyczna cecha jego stylu reżyserskiego. Co oznacza katharsis? Dlaczego jest tak ważne w filmie? Dzięki katharsis film może nawiązać z widzem intymną relację.

Katartyczne filmy często pozostają z nami na długo. Wpływają nie tylko na to, jak postrzegamy świat, ale bardzo często także na to, jak patrzymy na samych siebie. Wartość katharsis filmowego nie zależy od liczby widzów, lecz od tego, jak długo film pozostaje w ich świadomości po seansie.