Przewodnik po opowiadaniu historii: szczegółowe omówienie „Story Circle” Dana Harmona

Opowiadanie historii towarzyszy nam od zawsze. Antropolog Joseph Campbell zebrał opowieści z całego świata i odkrył, że wszystkie mają tę samą podstawową strukturę. Jego „Podróż bohatera” opisuje każdy zasadniczy etap tej struktury. Kilkadziesiąt lat później Dan Harmon rozwinął tę ideę, tworząc „Story Circle”. W „Story Circle” Dana Harmona są 8 podstawowych kroków, które mogą poprowadzić praktycznie każdą opowieść – od pierwszego do ostatniego ujęcia.

Uniwersalny język opowieści

Istnieją dwa uniwersalne języki. Jeden to matematyka… drugi to opowieści. Narracja jest częścią ludzkiego doświadczenia. Dzięki opowieściom przekazujemy historię, uczymy się, jak żyć, oraz odpowiadamy na pytania o „dobro” i „zło”.

Nie trzeba mieć doktoratu z literatury angielskiej, by rozróżnić dobrą historię od złej. Wszyscy intuicyjnie wiemy, co opowieść powinna robić, nawet jeśli nie potrafimy tego jasno wyrazić. Być może najważniejszym elementem narracji, który decyduje o sukcesie lub porażce historii, jest jej struktura.

Celem tego tekstu jest wyjaśnienie pewnego wzoru narracyjnego: Story Circle Dana Harmona. Zacznijmy od prostej definicji.

Czym jest Story Circle Dana Harmona?

Story Circle Dana Harmona to struktura opowieści podzielona na osiem odrębnych części, opisujących podróż protagonisty. Te osiem kroków nazywa się także „embrionem historii” lub „embrionem fabuły” i przedstawia proces, w którym bohater wychodzi poza swoją codzienność, aby dążyć do celu. Niezależnie od tego, czy ten cel osiągnie, ostatecznie wraca do normalnego życia – odmieniony.

Scenarzysta i reżyser Dan Harmon jest najbardziej znany z seriali „Community” oraz „Rick i Morty”.

8 kroków Story Circle Dana Harmona:

1. Ty – bohater jest w strefie komfortu,

2. Potrzeba – ale czegoś pragnie.

3. Wyjście – wchodzi w obce środowisko,

4. Poszukiwanie – uczy się do niego dostosować,

5. Znalezienie – zdobywa to, czego chciał,

6. Wzięcie – ponosi za to wysoką cenę,

7. Powrót – wraca do znanego sobie świata,

8. Zmiana – już odmieniony.

Oczywiście te osiem kroków jest mocno uproszczone. Poniższy schemat pokazuje kolejność i kształt tej struktury.

Dlaczego Story Circle ma kształt koła? Czemu nie jest linią prostą od kroku 1 do 8? Koło nadaje opowieści niewidoczną dynamikę, niemal jak przejażdżka kolejką górską.

Bohater zaczyna na szczycie historii i nieuchronnie przechodzi symboliczny „spadek”, który w Story Circle jest przedstawiony również dosłownie. Na dole koła bohater znajduje się na „dnie” – zarówno dosłownie, jak i metaforycznie – a jego droga ku ostatecznemu sukcesowi również jest zwizualizowana w strukturze koła.

Na pierwszy rzut oka widać, że Story Circle Harmona jest bardzo życiowe. Historie, które najczęściej opowiadamy, naturalnie podążają za tą strukturą. Sam legendarny scenarzysta wyjaśniał Story Circle i sposób jego działania w jednym z odcinków „Rick i Morty”.

Musisz szukać, odkrywać, zdobywać, wracać i się zmieniać. Te osiem kroków składa się na Story Circle Dana Harmona. Narracja jest sposobem, w jaki rozumiemy świat wokół nas. Można potraktować Story Circle jako uproszczoną wersję „Podróży bohatera” Josepha Campbella. Trójaktowa struktura Blake’a Snydera z książki „Save the Cat!” („Uratować kota!”) również podąża podobną ścieżką.

Prace Campbella wywarły ogromny wpływ na George’a Lucasa przy tworzeniu jednej z najbardziej kasowych serii filmowych w historii – „Gwiezdnych wojen”. Ślady jego koncepcji znajdziemy także w „Matriksie”, „Harrym Potterze” i „Władcy Pierścieni”.

Krok pierwszy: Ty

Istotą kroku „Ty” jest ustanowienie głównego bohatera opowieści. Protagonistą nie zawsze musi być pojedyncza osoba – może to być rodzina lub zespół. To nasze pierwsze spotkanie z bohaterem, szansa, by poznać go, zanim historia naprawdę się rozpocznie.

To kluczowe dla zbudowania angażującego łuku postaci. Jednym z najważniejszych elementów opowieści jest „przemiana”, jaką bohater przechodzi w trakcie podróży. Na tym etapie świadomie konstruujemy łuk postaci, abyśmy pod koniec historii mogli ocenić tę zmianę. To również moment, w którym poznajemy otoczenie bohatera – świat, jego zasady i to, jak postać się w niego wpisuje.

Spójrzmy na nasze studia przypadków, by zobaczyć, jak wygląda etap „Ty”:

• Toy Story – poznajemy Chudego i widzimy, jaką radość daje mu bycie ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – poznajemy Cobba i dowiadujemy się, że jako specjalista od ekstrakcji kradnie informacje z ludzkiej podświadomości.

• Gwiezdne wojny – poznajemy Luke’a, który utknął, pracując na farmie wujostwa, marząc o odkrywaniu kosmosu.

Krok drugi: Potrzeba

Gdy znamy już bohatera i jego świat, kolejnym krokiem jest ustalenie, czego on „potrzebuje”. Coś wydarza się w życiu protagonisty i wywołuje problem lub stawia pytanie (innymi słowy: pojawia się inciting incident, incydent zapalny). To tutaj historia zaczyna nabierać kształtu – jeśli „Ty” jest „kim”, to „Potrzeba” jest „czym”.

Na tym etapie poznajemy główny cel bohatera, a dążenie do niego poprowadzi resztę opowieści.

• Toy Story – wraz z pojawieniem się Buzza Astrala Chudy musi znaleźć sposób, by ponownie stać się ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – Cobb musi zdecydować, czy przyjąć zlecenie Saito, które może dać mu szansę powrotu do domu i ponownego spotkania z dziećmi.

• Gwiezdne wojny – gdy R2-D2 odtwarza wiadomość księżniczki Lei, Obi-Wan zaprasza Luke’a, by wyruszył z nim i dostarczył plany Gwiazdy Śmierci.

Krok trzeci: Wyjście

Potrzeba popycha nas do działania. „Wyjście” oznacza, że bohater podejmuje pierwszy krok, by zaspokoić tę potrzebę. Dlatego często słyszymy, że „potrzebujemy proaktywnego protagonisty”. Jeśli istnieje tylko „potrzeba”, a nie ma „działania”, historia się kończy. Pisząc własny scenariusz, spraw, by potrzeba była tak silna, że nie da się jej zignorować.

Przekroczenie tego trzeciego etapu oznacza także wejście bohatera w dolną połowę koła – pożegnanie ze starym światem i wkroczenie w nieznane.

• Toy Story – po tym, jak Chudy strąca Buzza przez okno, reszta zabawek się na niego obraca. Andy zabiera Chudego do Pizzy Planet.

• Incepcja – Cobb zaczyna kompletować zespół do misji Saito, w tym nową architektkę, fałszerza i chemika.

• Gwiezdne wojny – po powrocie do domu i odkryciu, że wujostwo zostało zamordowane, Luke wraz z Obi-Wanem wyrusza w stronę Alderaanu.

Krok czwarty: Poszukiwanie

Na etapie poszukiwania sprawy się komplikują – zarówno w samej opowieści, jak i w procesie opowiadania. Postać może próbować zaspokoić swoją potrzebę, szukając odpowiedzi. Ale dobre historie rzadko przedstawiają to wprost. W Story Circle Harmona kluczowe jest utrzymanie aktywnej, bezpośredniej narracji.

W epickim filmie lub powieści „poszukiwanie” niemal nigdy nie oznacza jedynie prostego szukania. Oznacza, że bohater musi pokonać szereg przeszkód. To prawdziwy sprawdzian, czy protagonista jest w stanie osiągnąć cel.

• Toy Story – Chudy odnajduje Buzza, ale obaj trafiają do domu Sida, gdzie grozi im rychłe zniszczenie.

• Incepcja – zespół Cobba zostaje zaatakowany, Saito zostaje postrzelony, a oni nie mają wyboru i muszą kontynuować plan.

• Gwiezdne wojny – Alderaan zostaje zniszczony przez Gwiazdę Śmierci, a Sokół Millennium zostaje przechwycony przez jej promień ściągający.

Krok piąty: Znalezienie

Jest! Bohater po długich poszukiwaniach wreszcie znajduje to, co pchnęło go w tę podróż. Czy to oznacza koniec historii? Nie. Bo w dobrej opowieści bohater nie znajduje tego, czego tak naprawdę potrzebuje.

Może zdobył to, czego chciał – ale okazuje się, że jego prawdziwa potrzeba jest większa, głębsza. To właśnie miejsce, w którym fabuła i rozwój postaci najczęściej się przecinają.

• Toy Story – Chudy opracowuje plan ucieczki z domu Sida i rozmawia z Buzzem o tym, jaką radością jest bycie zabawką.

• Incepcja – Cobb wykorzystuje Fischera, by dostać się do jego podświadomości, lecz Robert zostaje zabity i trafia do „limbo”.

• Gwiezdne wojny – podczas planowania ucieczki z Gwiazdy Śmierci Luke i Han ratują księżniczkę Leię z celi.

Krok szósty: Wzięcie

Weź wszystko, co udało ci się zdobyć! I uciekaj! Campbell nazwałby tę część historii „magicznym lotem”. Nawet jeśli bohaterowi uda się zdobyć to, czego potrzebuje, musi za to zapłacić. Nawet po wstępnym sukcesie protagonista ponosi poważne straty.

W zależności od gatunku te „straty” mogą być jedynie chwilowym niepowodzeniem lub śmiercią ważnej postaci.

• Toy Story – gdy Chudy i Buzz próbują dostać się z powrotem na ciężarówkę przeprowadzkową, w samochodziku na pilota kończy się bateria i obaj zostają uwięzieni.

• Incepcja – aby uratować Fischera i Saito, Cobb i Ariadna ryzykują zejście do limbo, a Cobb w końcu porzuca poczucie winy związane ze śmiercią Mal.

• Gwiezdne wojny – podczas ucieczki z Gwiazdy Śmierci Obi-Wan poświęca swoje życie, by reszta mogła uciec.

Krok siódmy: Powrót

Etap powrotu oznacza zbliżanie się do końca. Bohater przynosi wszystko, co zdobył i zrozumiał, z powrotem do normalnego świata. Może to być magiczny przedmiot, inna osoba lub zdobyta lekcja… i właśnie dzięki temu ulega zmianie.

• Toy Story – Chudy i Buzz bezpiecznie wracają do Andy’ego.

• Incepcja – Cobb i Saito budzą się z limbo w samolocie, a ich misja kończy się sukcesem.

• Gwiezdne wojny – Rebelianci atakują Gwiazdę Śmierci, a Luke ostatecznie ją niszczy.

Krok ósmy: Zmiana

Zmiana może dotyczyć samej postaci, świata wokół niej lub – w dłuższych formach, takich jak filmy – obu naraz.

Czasem zmiana ma odwrotny skutek: świat może stać się lepszy, podczas gdy bohater się pogarsza. Umiejętne wykorzystanie tego etapu bywa bardzo interesujące.

• Toy Story – Chudy uczy się żyć w zgodzie z Buzzem.

• Incepcja – Cobb porzuca poczucie winy i wraca do swoich dzieci.

• Gwiezdne wojny – Luke z wiejskiego chłopaka staje się pilotem Rebelii.

Zakończenie Story Circle

Zmiana tworzy dobrą historię. Zmiana jest kluczem do każdej opowieści. Osiem kroków Story Circle Dana Harmona zaprojektowano właśnie po to, by tę zmianę umożliwić.

Co robimy, gdy opowiadamy historie? W gruncie rzeczy próbujemy zrozumieć zmiany wokół nas – te, nad którymi nie mamy kontroli. Dlaczego ludzie umierają? Czemu słońce wschodzi każdego dnia?

Dzięki opowieściom lepiej rozumiemy świat, w którym żyjemy. W pewnym sensie historia jest sposobem radzenia sobie ze zmianą. Przypomina nam, że zmiana jest nieunikniona, a mimo to życie toczy się dalej.