Przewodnik po opowiadaniu historii: szczegółowe omówienie Story Circle Dana Harmona

Opowiadanie historii towarzyszy nam od zawsze. Antropolog Joseph Campbell zebrał opowieści z całego świata i odkrył, że wszystkie mają tę samą podstawową strukturę. Jego koncepcja „podróży bohatera” opisuje każdy kluczowy etap tej struktury. Kilkadziesiąt lat później Dan Harmon rozwinął tę ideę, tworząc „Story Circle”. W „kręgu historii” Dana Harmona jest 8 podstawowych kroków, które mogą poprowadzić niemal każdą opowieść od wejścia obrazu po zejście w ciemność.

Uniwersalny język opowieści

Istnieją dwa uniwersalne języki. Jeden to matematyka… a drugi to opowieści. Opowiadanie historii jest częścią ludzkiego doświadczenia. Za pomocą historii przekazujemy dzieje, uczymy się, jak żyć, oraz odpowiadamy na pytania o „dobro” i „zło”.

Nie trzeba mieć doktoratu z literatury angielskiej, aby rozpoznać, czy historia jest dobra czy zła. Wszyscy wiemy, co opowieść powinna robić, nawet jeśli nie zawsze umiemy jasno to wyrazić. Być może najczęstszym elementem narracyjnym, który decyduje o powodzeniu historii, jest jej struktura.

Celem jest dziś objaśnienie pewnej narracyjnej formuły: Story Circle Dana Harmona. Zacznijmy od prostszej definicji.

Czym jest Story Circle Dana Harmona?

Story Circle Dana Harmona to struktura opowieści podzielona na osiem odrębnych części, opisujących podróż protagonisty. Te osiem kroków bywa też nazywane „zarodkiem opowieści” lub „zarodkiem fabuły” i przedstawia proces, w którym bohater wychodzi poza codzienność, by realizować swój cel. Niezależnie od tego, czy go osiągnie, ostatecznie wraca do normalnego życia – już odmieniony.

Scenarzysta i reżyser Dan Harmon jest najbardziej znany z seriali „Community” i „Rick i Morty”.

8 kroków Story Circle Dana Harmona:

1. Ty — bohater znajduje się w strefie komfortu,

2. Potrzeba — ale czegoś chce.

3. Wyjście — wchodzi do obcego środowiska,

4. Poszukiwanie — dostosowuje się do niego,

5. Znalezienie — zdobywa to, czego chciał,

6. Wzięcie/Przyjęcie — płaci za to wysoką cenę,

7. Powrót — wraca do sobie znanego świata,

8. Odmiana — jest już odmieniony.

Owszem, powyższe osiem kroków Story Circle jest mocno uproszczone. Poniższy obrazek pokazuje kolejność i kształt tej struktury.

Dlaczego cykl opowieści ma kształt koła? Czemu nie jest to linia prosta od kroku 1 do kroku 8? Koło nadaje historii niewidzialny pęd, niemal jak przejażdżka kolejką górską.

Protagonista zaczyna na szczycie opowieści, po czym nieuchronnie przechodzi przez symboliczny upadek, który w samym Story Circle jest też spadkiem dosłownym. Na dole kręgu bohater znajduje się w „dołku” – zarówno dosłownie, jak i metaforycznie – a jego droga do sukcesu zostaje równie wyraźnie zobrazowana.

Pierwsze, co zauważysz w Story Circle Harmona, to jak bardzo zakorzenione jest w codziennym życiu. Historie, które najczęściej opowiadamy, zwykle (i to zupełnie naturalnie) podążają za tym modelem. Sam legendarny scenarzysta opisał Story Circle i sposób jego działania w jednym z odcinków „Rick i Morty”.

Musisz wyruszyć, szukać, odkryć, zabrać, wrócić, zmienić się. Te osiem kroków tworzy Story Circle Dana Harmona. Narracja jest bowiem sposobem, w jaki rozumiemy otaczający nas świat. Możesz patrzeć na Story Circle jak na skondensowaną wersję „Podróży bohatera” Josepha Campbella. „Uratuj kota!” Blake’a Snydera to również trzyaktowa struktura podążająca podobną ścieżką.

Praca Campbella miała ogromny wpływ na George’a Lucasa przy tworzeniu jednego z najbardziej dochodowych cykli filmowych w historii – „Gwiezdnych wojen”. Echa jego koncepcji widać także w „Matriksie”, „Harrym Potterze” i „Władcy Pierścieni”.

Krok pierwszy: Ty

Sednem etapu „Ty” jest ustanowienie protagonisty historii. Protagonistą nie musi być wyłącznie jednostka – może to być również rodzina czy drużyna. To nasz pierwszy kontakt z bohaterem, okazja, by go poznać, zanim właściwa fabuła nabierze rozpędu.

To absolutnie kluczowe dla stworzenia wciągającego łuku postaci. Ważną częścią opowieści jest przemiana, jaką bohater przechodzi podczas swojej podróży. Na tym etapie wyraźnie zarysowujemy łuk postaci, aby pod koniec opowieści móc ocenić, na czym ta zmiana polega. To także moment, w którym poznajemy środowisko bohatera – świat, jego reguły oraz sposób, w jaki postać się w niego wpisuje.

Spójrzmy na nasze studia przypadków, by zobaczyć, jak wygląda etap „Ty”.

• Toy Story – poznajemy Chudego i widzimy jego radość z bycia ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – poznajemy Cobba i dowiadujemy się, że jest kontraktowym złodziejem, który wykrada informacje z ludzkiej podświadomości.

• Gwiezdne wojny – poznajemy Luke’a, uwięzionego w pracy na farmie wujostwa, który marzy o poznaniu świata poza nią.

Krok drugi: Potrzeba

Gdy znamy już bohatera i jego świat, kolejnym krokiem jest ustalenie, czego on „potrzebuje”. Coś przydarza się protagonistce lub protagoniście i wywołuje problem lub pytanie (innymi słowy – inciting incident, czyli zdarzenie zapalające). Tutaj historia zaczyna nabierać kształtów – jeśli „Ty” to „kto” w opowieści, to „Potrzeba” jest „czym”.

W tym momencie dowiadujemy się o głównym celu bohatera, a dążenie do niego poprowadzi całą dalszą historię.

• Toy Story – wraz z pojawieniem się Buzza Astrala, Chudy musi znaleźć sposób, by znowu zostać ulubioną zabawką Andy’ego.

• Incepcja – Cobb musi zdecydować, czy przyjąć zlecenie Saito, dzięki któremu może odzyskać możliwość powrotu do domu i do dzieci.

• Gwiezdne wojny – kiedy R2-D2 przekazuje wiadomość księżniczki Lei, Obi-Wan zaprasza Luke’a, by ruszył z nim i dostarczył plany Gwiazdy Śmierci.

Krok trzeci: Wyjście

Potrzeba popycha nas do działania. „Wyjście” oznacza pierwszy krok protagonisty w kierunku zaspokojenia tej potrzeby. Stąd ciągłe powtarzanie, że „potrzebujemy proaktywnego bohatera”. Jeśli jest tylko „potrzeba”, ale brak „działania”, historia się kończy. Pisząc własny scenariusz, spraw, by potrzeba była tak paląca, że nie sposób jej zignorować.

Przekroczenie tego trzeciego progu oznacza także, że bohater wchodzi w dolną połowę kręgu, opuszcza swój dotychczasowy świat i naprawdę wstępuje w nieznane.

• Toy Story – po tym jak Chudy strąca Buzza przez okno, inne zabawki atakują go. Andy zabiera Chudego do Pizza Planet.

• Incepcja – Cobb zaczyna kompletować zespół do zadania Saito, w tym nową architektkę, fałszerza i chemika.

• Gwiezdne wojny – po tym, jak Luke odkrywa zamordowanych wujostwo, wyrusza z Obi-Wanem w podróż na Alderaan.

Krok czwarty: Poszukiwanie

Na etapie poszukiwania sprawy zaczynają się komplikować – zarówno w samej opowieści, jak i w procesie opowiadania. Bohater może próbować zaspokoić swoją potrzebę, szukając odpowiedzi. Lecz w dobrych historiach nigdy nie jest to tak bezpośrednie. W Story Circle Harmona kluczowa jest aktywność i bezpośrednie działanie.

W wielkiej filmowej lub literackiej sadze „poszukiwanie” nigdy nie jest zwykłym szukaniem. Oznacza, że bohater musi pokonać serię przeszkód. To właśnie tutaj naprawdę sprawdzamy, czy zdoła osiągnąć swój cel.

• Toy Story – Chudy odnajduje Buzza, ale obaj trafiają do domu Sida i stają w obliczu nadchodzącej zagłady.

• Incepcja – zespół Cobba wpada w zasadzkę, Saito zostaje postrzelony, a oni nie mają wyboru i muszą kontynuować plan.

• Gwiezdne wojny – Alderaan zostaje zniszczony przez Gwiazdę Śmierci, a Sokół Millennium zostaje wciągnięty w jej promień ściągający.

Krok piąty: Znalezienie

Znalezione! Bohater wreszcie dociera do tego, co pchnęło go w tę podróż. Czy to oznacza koniec historii? Nie. Bo w dobrej opowieści bohater rzadko znajduje to, czego naprawdę potrzebuje.

Może odnajduje to, czego chciał, ale okazuje się, że jego prawdziwa potrzeba wykracza daleko poza ten punkt. Jest czymś większym. Tu właśnie fabuła i rozwój postaci najczęściej się przecinają.

• Toy Story – Chudy planuje ucieczkę z domu Sida i rozmawia z Buzzem o radości płynącej z bycia zabawką.

• Incepcja – Cobb wykorzystuje Fischera, by przedostać się do jego podświadomości, ale Robert ginie i trafia do czyśćca (limbo).

• Gwiezdne wojny – podczas planu ucieczki z Gwiazdy Śmierci, Luke i Han uwalniają księżniczkę Leię z celi.

Krok szósty: Wzięcie/Przyjęcie

Zabierz wszystko, co zdobyłeś! I uciekaj! Campbell nazwałby tę część opowieści „magicznym lotem”. Nawet jeśli bohaterowi udało się zdobyć to, czego potrzebował, musi za to zapłacić. Nawet po początkowym sukcesie protagonist(k)a ponosi dotkliwe straty.

W zależności od gatunku, te „straty” mogą oznaczać chwilowe niepowodzenie lub śmierć ważnej postaci.

• Toy Story – gdy Chudy i Buzz próbują dostać się z powrotem na ciężarówkę przeprowadzkową, w pilocie zdalnie sterowanego auta kończą się baterie i zostają uwięzieni.

• Incepcja – by uratować Fischera i Saito, Cobb i Ariadna ryzykują zejściem do limbo, a Cobb ostatecznie porzuca poczucie winy związane ze śmiercią Mal.

• Gwiezdne wojny – uciekając z Gwiazdy Śmierci, Obi-Wan poświęca się, by reszta mogła zbiec.

Krok siódmy: Powrót

Faza powrotu oznacza zbliżanie się do końca. Bohater przynosi wszystko, co odkrył i zdobył, z powrotem do zwykłego świata. Może to być magiczny przedmiot, człowiek albo lekcja… i właśnie dlatego ulega zmianie.

• Toy Story – Chudy i Buzz cali wracają do Andy’ego.

• Incepcja – Cobb i Saito budzą się z limbo w samolocie, a ich misja kończy się sukcesem.

• Gwiezdne wojny – rebelianci atakują Gwiazdę Śmierci, a Luke ostatecznie ją niszczy.

Krok ósmy: Odmiana

Ta odmiana może dotyczyć wnętrza bohatera, świata dookoła albo – w przypadku filmów pełnometrażowych i dłuższych historii – obu tych wymiarów naraz.

Bywa też, że zmiana ma odwrotny efekt: świat staje się lepszy, ale główny bohater – gorszy. Umiejętne rozegranie tego etapu może być bardzo ciekawe.

• Toy Story – Chudy uczy się żyć w zgodzie z Buzzem.

• Incepcja – Cobb porzuca poczucie winy i wraca do swoich dzieci.

• Gwiezdne wojny – Luke z wiejskiego chłopaka staje się pilotem rebelii.

Zakończenie Story Circle

Zmiana tworzy dobrą historię. Zmiana jest kluczem do każdej opowieści. Osiem kroków Story Circle Dana Harmona ma za zadanie właśnie tę zmianę umożliwić.

Co robimy, gdy opowiadamy historie? W gruncie rzeczy próbujemy zrozumieć zmiany wokół nas, te, nad którymi nie mamy kontroli. Dlaczego ludzie umierają? Dlaczego słońce wschodzi każdego dnia?

Dzięki historiom lepiej rozumiemy świat wokół siebie. W pewnym sensie opowieści są naszym sposobem radzenia sobie ze zmianą. Nieustannie przypominają nam, że zmiana musi nadejść, a życie będzie toczyło się dalej.