Czym jest niemiecki ekspresjonizm filmowy? Jak zdefiniować ten styl?

Kiedy kraj pogrąża się w wojnie, wszystkie jego wewnętrzne gałęzie przemysłu zostają dotknięte kryzysem lub przynajmniej stoją w obliczu ryzyka przemian. Po I wojnie światowej styl niemieckiego kina stał się bardziej dziwaczny i mroczniejszy. Rządowy zakaz filmów zagranicznych pogłębił izolację niemieckiej kinematografii. Właśnie w tym kontekście narodził się niemiecki ekspresjonizm. Czym zatem właściwie jest niemiecki ekspresjonizm w filmie? Przyjrzyjmy się temu.

Historia niemieckiego ekspresjonizmu

Aby zdefiniować ten styl, musimy poznać jego genezę oraz zrozumieć, dlaczego tak wyraźnie różni się od innych nurtów z tamtego okresu. Po omówieniu definicji i krótkiego rysu historycznego posłużymy się przykładami.

Czym jest niemiecki ekspresjonizm filmowy?

Niemiecki ekspresjonizm to charakterystyczny styl artystyczny, który po raz pierwszy pojawił się około 1910 roku w poezji i teatrze. W ciągu dekady po zakończeniu I wojny światowej zyskał popularność w kinie. W pewnej mierze wyrasta z niemieckiego romantyzmu i ukazuje subiektywną wizję świata. Za pomocą zdeformowanych, koszmarnych obrazów ucieleśnia zbiorowy niepokój Niemiec. Ekspresjoniści nie przywiązywali wagi do estetycznej przyjemności odbioru. Styl ten rozkwitł po grozie I wojny światowej i następującym po niej załamaniu gospodarczym. Do najwcześniejszych filmów, które można nazwać czystym niemieckim ekspresjonizmem, należą „Gabinet doktora Caligari” oraz „Metropolis”.

Cechy niemieckiego ekspresjonizmu

• Wysokie kąty ustawienia kamery

• Głębokie cienie / oświetlenie o silnym kontraście

• Silnie przechylone (skośne) kąty kamery

• Nierealne, „niemożliwe” scenografie

Biorąc pod uwagę rzeczywistość powojennych Niemiec, nie dziwi fakt, że sztuka i kino stały się tak mroczne.

Niemiecka krytyczka filmowa Lotte Eisner nazwała to „helldunkel”, definiując je jako „rodzaj zmierzchu niemieckiej duszy, wyrażonego w ciemnych, tajemniczych wnętrzach lub mglistych, ulotnych pejzażach”.

Filmy niemieckiego ekspresjonizmu tworzą koszmarne wizje za pomocą silnego kontrastu światła i cienia, często wykorzystując w oświetleniu technikę chiaroscuro. Spójrzmy na kilka klasycznych dzieł, które ugruntowały tę zdominowaną przez mrok estetykę.

Kluczowe dzieła niemieckiego ekspresjonizmu

Gabinet doktora Caligari (1920)

„Gabinet doktora Caligari” został napisany przez Hansa Janowitza i Carla Mayera, a inspiracją były ich osobiste doświadczenia z I wojny światowej oraz nieufność wobec rządów autorytarnych. Twórcy celowo zniekształcają rzeczywistość, by oddać ducha epoki zamiast dążyć do prawdy czy realizmu, a przy tym dezorientują widza.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

Ten niemy film Fritza Langa wykorzystuje ekspresjonistyczne środki wyrazu, by opowiedzieć o pożerającym społeczeństwo wpływie technologii. Obfituje w przerysowane obrazy, które wzmacniają emocje napędzające akcję.

Niemiecki ekspresjonizm całkowicie odmienił historię kina. Szczególnie istotne jest to, że sposób operowania kontrastowym światłocieniem został przejęty i rozwinięty jako esencja filmu noir i kina grozy. Niewątpliwie położył on wizualne fundamenty pod całe gatunki filmowe.

Czym jest światłocień w filmie? Definicja, techniki i przykłady

Jeśli szukasz idealnego przykładu dziedzictwa niemieckiego ekspresjonizmu, przyjrzyj się twórczości Tima Burtona.

„Edward Nożycoręki” jest bezpośrednim spadkobiercą „Gabinetu doktora Caligari”. Widać to w pochyłych, „łamanych” konstrukcjach scenografii, skrajnie kontrastowym oświetleniu oraz w samym wizerunku Edwarda. Spójrz na inne filmy Tima Burtona, a dostrzeżesz, że niespokojny duch niemieckiego ekspresjonizmu wciąż w nich krąży.