Wat is Duits filmexpressionisme? Hoe definieer je deze stijl?

Wanneer een land in oorlog is, worden alle sectoren erdoor geraakt of lopen ze op zijn minst het risico ingrijpend te veranderen. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stijl van de Duitse film grotesker en donkerder. Het verbod van de overheid op buitenlandse films versterkte de geïsoleerde positie van de Duitse cinema. Tegen deze achtergrond ontstond het Duitse expressionisme. Wat is Duits expressionisme in de film nu precies? Laten we dat onderzoeken.

Geschiedenis van het Duitse expressionisme

Om deze stijl te definiëren, moeten we de oorsprong ervan begrijpen en waarom zij zo sterk verschilt van andere stijlen uit dezelfde periode. Nadat we de definitie en een korte geschiedenis hebben verduidelijkt, zullen we enkele voorbeelden geven.

Wat is Duits filmexpressionisme?

Duits expressionisme is een unieke kunststijl die rond 1910 voor het eerst opdook in de poëzie en het theater. In het decennium na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd het populair in de filmwereld. Het is deels gebaseerd op de Duitse Romantiek en toont een subjectieve kijk op de wereld. Het maakt de collectieve Duitse angsten zichtbaar via vervormde, nachtmerrieachtige beelden. Expressionisten zijn niet geïnteresseerd in esthetisch genot. Deze stijl bloeide op na de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende economische ineenstorting. De eerste films die als puur Duits expressionistisch kunnen worden beschouwd, zijn onder andere Das Cabinet des Dr. Caligari en Metropolis.

Kenmerken van het Duitse expressionisme

• Hoge camerastandpunten

• Diepe schaduwen/clair-obscurbelichting

• Sterk gekantelde camerahoeken

• Onmogelijke decors

Gezien de werkelijkheid in Duitsland na de oorlog is het niet verwonderlijk dat kunst en film zo donker werden.

De Duitse filmcritica Lotte Eisner noemde dit “helldunkel”, wat zij definieerde als “een soort schemering van de Duitse ziel, uitgedrukt in donkere, mysterieuze interieurs of nevelige, etherische landschappen”.

Duitse expressionistische films creëren nachtmerrieachtige scènes via sterke contrasten tussen licht en donker, vaak met gebruik van clair-obscur (chiaroscuro) in de belichting. Laten we een aantal klassiekers bekijken die deze door schaduw gedomineerde esthetiek hebben vormgegeven.

Belangrijke werken van het Duitse expressionisme

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920)

Das Cabinet des Dr. Caligari werd geschreven door Hans Janowitz en Carl Mayer, geïnspireerd door hun eigen ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en hun wantrouwen tegenover autoritaire regimes. De filmmakers vervormden de werkelijkheid opzettelijk, met als doel een tijdsgeest op te roepen in plaats van een realistische weergave te geven, en zo het publiek te desoriënteren.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

In deze stomme film van Fritz Lang worden expressionistische beeldstrategieën gebruikt om de allesverslindende impact van technologie op de samenleving te onderzoeken. De film maakt overvloedig gebruik van overdreven beelden die de emoties versterken die het verhaal voortstuwen.

Duits expressionisme heeft de filmgeschiedenis ingrijpend veranderd. Vooral de toepassing van clair-obscurbelichting is overgenomen en verder ontwikkeld tot de essentie van film noir en horrorfilms. Onmiskenbaar legde het de visuele basis voor hele filmgenres.

Wat is clair-obscur in de film? Definitie, technieken en voorbeelden

Als je op zoek bent naar het perfecte voorbeeld van de erfenis van het Duitse expressionisme, kijk dan naar het werk van Tim Burton.

Edward Scissorhands is een directe erfgenaam van Das Cabinet des Dr. Caligari. Dat zie je aan de scheve, gebroken architectuur van de sets, het extreme licht- en schaduwgebruik en het uiterlijk van Edward zelf. Kijk ook naar Burtons andere films en je merkt dat de verontrustende ziel van het Duitse expressionisme nog altijd voortleeft.