Czym jest „film noir”?

Czym jest film noir?

Film noir to wystylizowany gatunek filmowy, charakteryzujący się pesymizmem, fatalizmem i cynizmem. Termin ten po raz pierwszy pojawił się we Francji po II wojnie światowej, aby opisać amerykańskie thrillery lub filmy detektywistyczne z lat 40. i 50. XX wieku. Historia hollywoodzkiego filmu noir sięga jednak lat 20. Dosłownie noir oznacza „czarny film”; francuscy krytycy używali tego określenia wobec hollywoodzkich produkcji przepełnionych niespotykaną dotąd ciemnością i pesymizmem.

Trudno powiedzieć, czy jest to gatunek, czy raczej styl, a wymienione poniżej elementy noir nie muszą wszystkie występować jednocześnie, by film uznać za noir. Styl ten jest jednak bardzo rozpowszechniony.

Wspólne elementy filmu noir:

• antybohaterski protagonista

• femme fatale

• zwięzłe, oszczędne dialogi

• obraz o wysokim kontraście

• powojenne rozczarowanie

Film noir zrodzony z epoki lęku

Ten styl filmowy jest charakterystyczny dla trudnego okresu w historii. Cynizm i pesymizm ery Wielkiego Kryzysu głęboko zakorzeniły się w umysłach Amerykanów. Potem wybuchła II wojna światowa: wielu mężczyzn wysłano na front, a wiele kobiet przejęło ich pracę pod ich nieobecność.

Po wojnie nastał czas niepewności. Ludzie wracali z pola bitwy straumatyzowani, a świat utracił wiele ze swojej niewinności. Według jednej z teorii mężczyźni po powrocie odkryli, że rola kobiet uległa zasadniczej zmianie. Gospodynie domowe stały się pracownicami, więc wieloletnie role płciowe uznano za zachwiane.

W odpowiedzi na to poczucie braku bezpieczeństwa film noir opowiada historię mężczyzn wykorzystywanych przez silne, a czasem wręcz złowrogie kobiety. To jednak jedynie teoria tłumacząca, jak i dlaczego noir stał się tak dominującym stylem/gatunkiem w okresie powojennym.

W rzeczywistości wiele ikonicznych filmów noir, które Hollywood nakręciło w latach 40., oparto na powieściach z lat 30. Można więc powiedzieć, że II wojna światowa nie miała związku z pierwotnym materiałem, ale być może wyjaśniała popularność późniejszych ekranizacji.

Przykłady filmu noir

Na czym polega cynizm w filmie? Czy to dialogi pełne ironii i złośliwych uwag? A może po prostu wysokokontrastowy obraz w każdej scenie? Zwróć uwagę na przygnębiający nastrój w tych trzech klasycznych filmach noir.

Ten trzymający w napięciu film noir z Humphreyem Bogartem wywarł trwały wpływ dzięki spektakularnym zdjęciom i złowrogiemu wykorzystaniu cieni.

Dana Andrews, Gene Tierney i Vincent Price występują w tym klasycznym noir; znakomite aktorstwo uchodzi za wzorcowe dla gatunku.

Ten czarny kryminał o morderstwie otrzymał nominację do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny i przedstawia popularny duet Alana Ladda i Veroniki Lake. „The Blue Dahlia” opowiada historię marynarza, który wraca do domu i odkrywa, że żona ma romans, a jego syn zmarł z powodu jej alkoholizmu. To jeden z wielu przedstawicieli noir odzwierciedlających wojenną deziluzję.

Wielu krytyków uważa, że era klasycznego filmu noir dobiegła końca wraz z premierą jednego z najlepszych filmów Orsona Wellesa, „Dotyku zła”, w 1958 roku. Obecnie niektóre filmy są inspirowane tym gatunkiem (lub stylem)…

Niemal wszystko, co robi David Lynch, zdaje się rezonować z noir. Warstwa audiowizualna i atmosfera „Mulholland Drive” bez wątpienia pozostają pod silnym wpływem filmu noir.

Każda scena w filmie noir nosi znamiona szaleństwa. Wyraziste światło i liczne retrospekcje oddają ekscytujący charakter tamtej epoki, a częste wątki morderstw tylko potęgują pesymizm.