Wat is film noir?

Wat is film noir?

Film noir is een gestileerd filmtype dat wordt gekenmerkt door pessimisme, fatalisme en cynisme. De term werd voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk gebruikt om Amerikaanse thrillers of detectivefilms uit de jaren 40 en 50 te beschrijven. De geschiedenis van de Hollywood‑film noir gaat echter terug tot de jaren 20. Film noir betekent letterlijk “zwarte film”; Franse critici gebruikten de term voor Hollywoodfilms die doordrenkt waren van een ongekende duisternis en somberheid.

Het is lastig te zeggen of het een genre of een stijl is, en de hieronder genoemde noir‑elementen hoeven niet allemaal aanwezig te zijn om een film als film noir te kunnen bestempelen. Maar deze stijl komt zeer vaak voor.

Gemeenschappelijke elementen van film noir:

• Antiheld als hoofdpersonage

• Femme fatale

• Strakke, bondige dialogen

• Hoog contrast in de beelden

• Ontgoocheling na de oorlog

Film noir ontstond in een tijdperk van angst

Deze filmstijl wordt gekenmerkt door een pijnlijke periode in de geschiedenis. Het cynisme en pessimisme van de Grote Depressie zat diep in de Amerikaanse ziel. Daarna kwam de Tweede Wereldoorlog: veel mannen werden naar het front gestuurd, terwijl veel vrouwen in hun afwezigheid hun banen overnamen.

Na de oorlog was er een periode van onzekerheid. Mensen keerden getraumatiseerd terug van het slagveld en de wereld had veel van haar onschuld verloren. Een theorie luidt dat mannen bij hun terugkeer ontdekten dat de rol van vrouwen ingrijpend veranderd was. Huisvrouwen waren zelf ook werkenden geworden, waardoor de al decennialang bestaande rolpatronen als ontwricht werden ervaren.

Als reactie op deze onzekerheid vertelde film noir verhalen over mannen die worden uitgebuit door sterke, soms zelfs sinistere vrouwen. Nogmaals: dit is slechts een theorie over hoe en waarom film noir in de naoorlogse periode zo’n prominente stijl/genre werd.

In feite waren veel van de iconische noir‑films die Hollywood in de jaren 40 maakte, gebaseerd op romans uit de jaren 30. Je zou dus kunnen zeggen dat de Tweede Wereldoorlog niets met het oorspronkelijke bronmateriaal te maken had, maar mogelijk wel verklaart waarom de later gemaakte films zo populair werden.

Voorbeelden van film noir

Waarin uit zich het cynisme in deze films? Is het de dialoog vol ironie en bijtende opmerkingen? Of gewoon de hoogcontrasterende beelden in elke scène? Let op de troosteloze sfeer van deze drie klassieke noir‑films.

Deze spannende noir‑film met Humphrey Bogart heeft een blijvende indruk achtergelaten dankzij de spectaculaire cinematografie en het sinistere gebruik van schaduwen.

Dana Andrews, Gene Tierney en Vincent Price spelen de hoofdrollen in deze noir‑klassieker, waarvan de uitstekende acteerprestaties tot de hoogtepunten van het genre behoren.

Deze noir‑moordmysterie kreeg een Oscarnominatie voor Beste Originele Scenario en heeft het populaire duo Alan Ladd en Veronica Lake in de hoofdrollen. The Blue Dahlia vertelt het verhaal van een matroos die thuiskomt en ontdekt dat zijn vrouw een affaire heeft, terwijl hun zoon is gestorven door haar alcoholisme. Het is een van de vele noir‑films die de ontgoocheling van de oorlogstijd weerspiegelen.

Veel critici vinden dat film noir eindigde met de release in 1958 van een van Orson Welles’ beste films, Touch of Evil. Tegenwoordig zijn er films die door het genre (of de stijl) beïnvloed zijn…

Bijna alles wat David Lynch maakt, lijkt een echo van noir te bevatten. De audiovisuele stijl en sfeer van Mulholland Drive zijn onmiskenbaar beïnvloed door film noir.

In elke scène van noir zit een vleugje waanzin. Het felle licht en de vele flashbacks vangen perfect het opwindende gevoel van die tijd, terwijl de frequente moordplots het pessimisme alleen maar versterken.