Czym jest „Uratuj kotka” — wyjaśnienie tabeli beatów Blake’a Snydera

Co znaczy „uratuj kotka”? Jeśli interesujesz się scenariopisarstwem albo uczysz się tego rzemiosła, bardzo możliwe, że słyszałeś to wyrażenie w jakimś kontekście. Wyjaśnienie „uratowania kotka” wymaga odrobiny dodatkowego kontekstu, bo termin ten jest jednocześnie czasownikiem i rzeczownikiem. Innymi słowy, „Uratuj kotka” to zarówno książka o scenariopisarstwie, jak i mechanizm opowiadania historii. Zacznijmy od zarysu samej książki, a potem przyjrzymy się znaczeniu tytułowej sugestii i wszystkiemu innemu, co książka oferuje.

Czym jest „Uratuj kotka”?

„Save the Cat!” to bestsellerowa książka non-fiction o technice scenariopisarskiej autorstwa Blake’a Snydera. Po publikacji w 2005 roku „Save the Cat!” bardzo szybko stała się jedną z uznanych, autorytatywnych pozycji o scenariopisarstwie.

„Save the Cat” jest obecnie skrótem myślowym oznaczającym tradycyjną strukturę scenariusza, którą można zastosować do wielu współczesnych filmów hollywoodzkich.

Cechy „Uratuj kotka”:

• trójaktowa struktura

• piętnaście „beatów” fabularnych

• najczęściej stosowana w filmach amerykańskiego Hollywood

Kim był Blake Snyder?

Blake Snyder był odnoszącym sukcesy hollywoodzkim scenarzystą, który sprzedał wiele scenariuszy, czasem za kwoty sięgające siedmiu cyfr. Dwa z jego scenariuszy fabularnych zostały wyprodukowane i weszły do dystrybucji.

Snyder wykorzystał w pełni swoje doświadczenie w branży filmowej, by napisać przewodnik, który miał stać się autorytatywną instrukcją dla aspirujących zawodowych scenarzystów.

„Save the Cat!” ma kilka kontynuacji, w tym „Save the Cat! Strikes Back” i „Save the Cat! Writes for TV”. Część tych kontynuacji napisał sam Snyder, ale inne powstały po jego nagłej śmierci w 2009 roku i zostały napisane przez jego uczniów.

Porady zawarte w „Save the Cat!” zyskały szerokie uznanie, ale spotkały się też z krytyką. Krytycy zwracają uwagę, że wskazówki z książki prowadzą do sformalizowanego, schematycznego opowiadania historii, oraz zarzucają, że książka zachęca autorów do polegania na znanych, „sprawdzonych” rozwiązaniach zamiast pobudzać kreatywność i oryginalność.

Co znaczy „uratować kotka”?

Tytuł „Save the Cat” odnosi się do terminu scenariopisarskiego stworzonego przez Blake’a Snydera i opisuje konkretny chwyt fabularny. Metoda „uratowania kotka” polega na tym, że główny bohater na początku historii robi coś godnego podziwu, co ma go ukształtować jako postać budzącą sympatię i sprawić, że widownia stanie po jego stronie. Sprawienie, by bohater „uratował kotka”, może być zabiegiem dosłownym lub metaforycznym.

Dodanie na początku scenariusza „sceny uratowania kotka” może szybko wzbudzić u widzów współczucie i sympatię do protagonisty. Niektórzy autorzy i krytycy filmowi sprzeciwiają się temu zabiegowi, argumentując, że taka scena jest manipulacyjna lub banalna. Część z nich odrzuca też samo założenie, że główny bohater zawsze musi być lubiany i/lub godny podziwu.

Inne kluczowe elementy pisania scenariuszy

Tytułowy zabieg fabularny to bynajmniej nie jedyna wartość „Save the Cat!”. Książka zawiera także analizy struktur udanych filmów, omówienie logline’ów i wzory służące do pisania oryginalnych logline’ów.

Być może jeszcze bardziej ceniona niż sam zabieg „uratowania kotka” jest tabela beatów („beat sheet”) z „Save the Cat!”.

Tabela beatów „Save the Cat!” bardzo szybko stała się jednym z najpopularniejszych modeli struktury scenariusza. 15 beatów opisanych w tym modelu trójaktowej struktury fabuły opiera się na sprawdzonych schematach, które Snyder wyodrębnił, analizując strukturę dziesiątek udanych filmów i scenariuszy.

Tabela beatów to model strukturalny, który Snyder stosował we własnych scenariuszach – i z którym osiągał świetne wyniki sprzedażowe. Niektórzy czytelnicy książki, po zastosowaniu tabeli beatów „Save the Cat!”, również sprzedali swoje scenariusze.

Beaty fabularne w „Uratuj kotka”

Jak więc wyglądają te słynne beaty fabularne? Snyder dopracował swoje piętnaście beatów do perfekcji, wskazując nawet, na której stronie powinny się pojawić. Oczywiście to tylko sugestie, a każda historia jest inna. Model stanowi jednak jasny przewodnik na start.

To dość oczywiste. Snyder podkreśla, że kadr otwierający film (pierwsza scena) jest ważny, ponieważ ustanawia świat, ton i bohaterów. Prawie każdy scenariusz przestrzega tej zasady, niezależnie od tego, czy korzysta ze struktury „Save the Cat”, czy nie.

Większość dobrych filmów ma jakiś temat przewodni. Czasem film ma kilka następujących po sobie tematów. Według Snydera główny temat powinien zostać zasygnalizowany na piątej stronie.

Załóżmy na przykład, że tematem twojego filmu jest siła wspólnoty, a bohater w trakcie projekcji uczy się tej lekcji. W piątej minucie możesz sprawić, by współpracownik powiedział do bohatera: „Devin, czemu nigdy nie przyjmujesz pomocy od innych?”. To będzie „deklaracja tematu”.

Pierwsze dziesięć stron jest kluczowe. Korzystając z „Save the Cat!”, powinieneś ustanowić wygląd i klimat filmu oraz przedstawić większość głównych postaci.

To również moment, w którym pokazujesz stan wyjściowy protagonisty — jak wyglądało jego życie, zanim nastąpi rewolucyjna zmiana?

Skoro już mowa o całkowitym wywróceniu życia bohatera do góry nogami — to duża sprawa, którą teoretycy scenariopisarstwa nazywają „inciting incident”, czyli impulsem inicjującym.

Początkowo twoja postać może zlekceważyć wagę katalizatora, ale do końca pierwszego aktu zdarzenie to popchnie ją na zupełnie nową ścieżkę.

Po katalizatorze główny bohater nie ma pewności, czy powinien działać.

Załóżmy, że katalizatorem jest wizyta kogoś, kto twierdzi, że jest dzieckiem bohatera z przyszłości, i ogłasza, że bohater musi znaleźć na Antarktydzie naukowca, by ocalić świat. Na kolejnych stronach protagonist(k)a zmaga się z tą wiadomością. To chyba nie jest jego przyszłe dziecko, prawda? Czemu miałby ratować świat?

To moment, w którym bohater podejmuje decyzję, a historia rusza pełną parą. Kontynuując ten przykład: bohater wsiada na statek płynący na Antarktydę. Wchodzimy w drugi akt.

Główna linia fabuły jest w toku, więc czas rozpocząć wątek poboczny. Być może podczas poszukiwania naukowca na Antarktydzie bohater spotyka mężczyznę, który ostatecznie zostanie jego przyszłym mężem.

To jeden z najbardziej „płynnych” beatów u Snydera. Skoro twój bohater wszedł już w nowy świat lub odkrył nową moc, poświęć czas, by pokazać, jak go eksploruje.

W „Harrym Potterze” mnóstwo czasu poświęca się na zbudowanie nowego świata Harry’ego:

Jakie są zasady tego świata? Co jest inne? Co pozostało takie samo?

Punkt środkowy może mieć różne formy. Bohater może odnieść fałszywe zwycięstwo – wydaje mu się, że wygrał, choć tak naprawdę kłopoty dopiero się zaczynają.

Albo ponosi ogromną porażkę — traci przyjaciela, przeżywa kryzys wiary itd. Charakter tego punktu zależy od ciebie. Ważne, by był to moment przełomowy. Niżej znajdziesz dalszą analizę działania punktu środkowego.

Zrób kadr zapowiadający ikoniczny ostatni obraz:

Nie musi być opisany całkiem dosłownie, choć może. Zasadniczo jest to część scenariusza, w której wszystko staje się trudniejsze. Wróćmy do naszej antarktycznej historii.

W środkowej części bohater odnajduje naukowca, ale okazuje się to fałszywym zwycięstwem. Naukowiec w ogóle nie rozumie, o czym mówi bohater, i uważa go za szaleńca. Na tych stronach protagonista musi sam spróbować zrozumieć, co miało na myśli jego przyszłe dziecko.

To najniższy punkt. Nic nie idzie po myśli bohatera.

Naprawdę „karzemy” naszą postać tym, co dzieje się w fabule. Może traci mentora. Może jest przytłoczona zwątpieniem w siebie.

Na tych stronach bohater reaguje na „wszystko stracone”. To prawdopodobnie jego moment największego przygnębienia. Jest bliski rezygnacji. Być może już się poddał.

Wchodzimy w finałowy akt. „Rozdzielenie na trzy akty” jest ostatnim wielkim zrywem — bohater w gruncie rzeczy mówi: „Trudno. Jedziemy z tym”. Może dopomóc mu szczęście, a może znajdzie w sobie nowy cel.

Tak czy inaczej, ten beat mówi nam, że choć nasza postać jest na dnie, to jeszcze nie jest pokonana.

To najważniejsza część, zwana również kulminacją (lub antykulminacją). Tutaj wszystko, czego bohater nauczył się po drodze (i co zawsze w sobie miał), koncentruje się w jednym wielkim starciu. Przeciwnikiem może być klasyczny antagonista, ale też wewnętrzne demony bohatera.

To zależy od historii, którą opowiadasz.

Tak czy inaczej, to moment kulminacyjny. Domknij wszystkie wątki i daj widzom zakończenie, które sprawi, że pierwsze dwa akty były warte obejrzenia.

Wszystko dobiegło końca. Czas zostawić widzowi trwały obraz, który podsumuje historię, a może zrymuje się z kadrem otwierającym.

Na przykład ikoniczny ostatni kadr z „Absolwenta”:

Nasz bohater zdobył to, czego chciał, ale teraz mierzy się z niepewną przyszłością. Co dalej?

To idealne zakończenie filmu, które domyka wątki fabularne, a jednocześnie podkreśla temat młodzieńczej bezcelowości.

Piętnaście beatów Snydera nie jest dla każdego i z pewnością nie są warunkiem koniecznym dobrego scenariusza.

Trzymanie się zasad „Save the Cat” nie oznacza jednak, że twój scenariusz będzie pozbawiony kreatywności czy wtórny. Wszystko zależy od historii, którą chcesz opowiedzieć.