Wat is een jump cut? 5 manieren om jump cuts in films te gebruiken

Uitleg van jump cuts in films

Net als de match cut is de jump cut een effectieve montagetechniek die een sprong in de tijd kan verbeelden. Goed toegepast kan ze het verhaal ondersteunen. We beginnen met de definitie van een jump cut en gaan daarna in op enkele creatieve toepassingen door filmmakers als Spielberg en Guy Ritchie.

Wat is een jump cut?

Een jump cut is een knip waarmee je één enkel shot onderbreekt, zodat het onderwerp ogenschijnlijk onmiddellijk vooruit springt in de tijd. Terwijl de meeste montagetechnieken juist ontworpen zijn om de knip te “verbergen”, is de jump cut een stilistische keuze die de knip volledig zichtbaar maakt.

Sommige filmmakers vinden jump cuts in wezen “fout”, omdat ze de aandacht vestigen op de geconstrueerde en gemonteerde aard van de film. Men beschouwt ze als een schending van de typische continuïteitsmontage – montage die bedoeld is om de illusie van een naadloze tijd en ruimte in het verhaal te creëren.

Jump cuts verschillen van match cuts doordat die laatste juist bedoeld zijn om een vloeiende overgang tussen twee afzonderlijke scènes te maken. Het gebruikelijke doel van een match cut is een metaforische vergelijking tussen twee verschillende objecten, thema’s of settings.

Hoe je jump cuts in films kunt gebruiken:

• In een montage
• Om spanning te vergroten
• Bij het introduceren van personages
• Om een gemoedstoestand te benadrukken
• In documentaire-interviews

Waar komen jump cuts vandaan?

Jump cuts bestaan al sinds het ontstaan van de film. Zonder één bepaalde filmmaker te noemen is de definitie van een jump cut niet compleet. Georges Méliès gebruikte deze techniek om magische illusies op het scherm te creëren. Als illusionist maakte Méliès optimaal gebruik van deze methode en creëerde hij opvallende en onvergetelijke “trucshots”.

Door zijn experimenteerdrang met montage werd Méliès in feite de vader van de special effects in de cinema. Vanuit een nieuw perspectief waren zijn jump cuts perfect, maar hoe konden filmmakers deze techniek op een natuurlijke manier in verhalende cinema integreren? In Rusland ontstonden radicale montagetechnieken, samen bekend als de Sovjetmontage, maar Hollywood koos een heel andere weg.

Van de jaren 20 tot de jaren 50, met de opkomst van het Hollywood-studiosysteem, hechtte de heersende filmstijl grote waarde aan “onzichtbaarheid”. Ook wel de klassieke Hollywoodfilm genoemd, had die als doel de structuur van de film te “verbergen”. In theorie zou dit het publiek volledig in de film onderdompelen.

Het doorbreken van deze illusie en het eraan herinneren van kijkers dat ze naar een film keken, was in principe taboe. Totdat de Franse Nouvelle Vague verscheen en het regelboek het raam uit gooide. Zonder erkenning van de Fransen is een definitie van jump cuts onvolledig.

Jump cuts en de Franse Nouvelle Vague

Het moderne gebruik van jump cuts begint bij Jean-Luc Godard en zijn baanbrekende film À bout de souffle (1960, in het Engels: Breathless), ongetwijfeld een van de beste films van de Nouvelle Vague. Op het eerste gezicht is Breathless een misdaadliefdesverhaal, maar alle verwachtingen die je bij zo’n verhaal hebt, worden systematisch doorbroken.

In één scène rijden de twee hoofdpersonages samen in een auto. De camera blijft steeds op Patricia (gespeeld door Jean Seberg), maar we maken meerdere jump cuts naar ogenschijnlijk willekeurige en onduidelijke momenten in de toekomst.

Godard saboteert bewust de “onzichtbaarheid” die Hollywood en de Franse mainstreamcinema zo hoog in het vaandel hadden. De montage zorgt voor een gevoel van dissonantie, en dat is duidelijk de bedoeling. Met de normen van vandaag lijken deze jump cuts misschien niet zo radicaal, maar in 1960 maakten ze enorme indruk.

Hoe we vandaag jump cuts gebruiken

Je ziet jump cuts nog steeds regelmatig in films, maar de techniek is vooral op internet razend populair geworden. Vooral vloggers hebben hem omarmd. Jump cuts zijn in video­blogs zo gebruikelijk geworden dat je ze misschien niet eens meer bewust opmerkt.

Bij veel vloggers zie je een in principe ononderbroken shot waarin ze in de camera praten. Dan is er een knip: de gedachte is anders, of het verhaal springt vooruit, maar de positie van de vlogger is hetzelfde als daarvoor.

Bij het monteren van beelden is het uiteindelijke doel altijd: het belangrijkste zo helder mogelijk overbrengen. Daarom is weten hoe je jump cuts inzet een cruciale vaardigheid om de best mogelijke film of video te maken.

Jump cuts in een montage

Schindler’s List (1993) is een van Steven Spielbergs beste films. De film vertelt het verhaal van zakenman Oskar Schindler, die meer dan duizend Poolse Joodse vluchtelingen redt van de Holocaust door hen in zijn fabriek in dienst te nemen.

Er is een moment in de film waar jump cuts worden gebruikt, en wel op een manier die je in dit soort film misschien niet zou verwachten: een speelse, komische montagesequentie midden in een verder somber Holocaustdrama.

Er zijn twee redenen om in deze scène voor jump cuts te kiezen. Ten eerste tonen ze het verstrijken van de tijd. Schindler ontvangt tijdens kantooruren veel vrouwen. Zoals bij elke montage kunnen we zo het hele proces snel en efficiënt afhandelen – dat is de praktische overweging.

Ten tweede worden de knips hier gebruikt voor humor. De vrouwen kunnen duidelijk niet typen, en doordat we hen op deze opeenvolgende manier zien, ontstaat er een luchtig moment in een verder donkere film – een intermezzo dat tegelijkertijd het verhaal voortstuwt.

Jump cuts om de spanning te vergroten

In Lola rennt (Run Lola Run, 1998) zien we een heel andere toepassing van jump cuts. Lola’s vriend is 100.000 mark kwijtgeraakt die hij aan een misdaadbaas had moeten overhandigen; Lola moet binnen 20 minuten een manier vinden om aan dat geld te komen om zijn leven te redden.

In deze scène raakt Lola in paniek en denkt ze koortsachtig na over alle mogelijke manieren om aan het geld te komen. We zien jump cuts terwijl Lola haar hersens pijnigt.

Zoals de synopsis al aangeeft, is Lola rennt een razendsnelle film waarin geen tijd te verliezen valt. De knips benadrukken dit en brengen ons direct in Lola’s denkwereld. Ze heeft net schokkend nieuws gekregen. Ze is angstig en gedesoriënteerd.

Mensen verwerken informatie eigenlijk niet op deze manier. Het menselijk oog wil vloeiende, continue beweging zien; een jump cut druist in tegen deze esthetiek. Veel films proberen dat effect te vermijden, maar hier werkt het perfect. De montage schept een stemming bij het publiek en is daardoor effectiever dan standaard shots en knips.

Jump cuts voor de introductie van personages

Snatch is een misdaadthriller uit 2000 van Guy Ritchie over een groep criminelen die op zoek is naar een gestolen diamant, en over een bokspromotor die voor een sadistische baas werkt.

De film bevat veel van de technieken die Ritchie in al zijn werk gebruikt, waaronder zijn voorliefde voor snelle montage, die het best zichtbaar is in de leader.

De opening bevat talloze jump cuts en andere flamboyante stijlmiddelen. De hele sequentie duurt nog geen 90 seconden, en in die tijd moet Ritchie ontzettend veel informatie overbrengen.

Personages introduceren kost in een scenario veel moeite, maar Ritchie vindt een effectieve manier om dat via montage te doen. Hij moet ons kennis laten maken met 12 personages, elk met hun eigen persoonlijkheid en doelen. Om het tempo erin te houden, gebruikt Ritchie jump cuts om de tijd vooruit te spoelen en echte narratieve vaart op te bouwen.

Het duidelijkste voorbeeld van jump cuts in deze sequentie is de introductie van Mickey (gespeeld door Brad Pitt). Hij krijgt een stapel bankbiljetten, en een van zijn maten probeert eraan te zitten. Mickey slaat meerdere keren op zijn handen, met een jump cut ertussen, en in een paar seconden weet het publiek alles wat het over deze man moet weten. Toevallig is dit ook een van Brad Pitts beste acteerprestaties.

Deze jump cut-scène heeft een dubbel doel. De rest van de film zal snel en energiek zijn. Door al in de opening jump cuts te gebruiken, maak je de kijker meteen duidelijk wat voor soort film hij gaat zien, en dat hij zich moet schrap zetten.

Jump cuts om een gemoedstoestand te benadrukken

Een van de meest verrassende en aangrijpende momenten in The Royal Tenenbaums (2001) is wanneer Richie (Luke Wilson) een zelfmoordpoging doet. Vlak daarvoor begint hij zijn haar te knippen en zich te scheren. In deze sombere scène zien we meerdere jump cuts.

Op het eerste gezicht lijkt dit een puur praktische keuze: tijd comprimeren en het proces snel tonen. Maar let eens op het emotionele effect wanneer je de scène bekijkt.

Jump cuts worden in films vaak gebruikt om opwinding of energie te creëren, maar hier worden ze een poëtische manier om verdriet te verbeelden. Wes Anderson hoeft ons niet elke stap van Richie’s knipbeurt te laten zien. Het is duidelijk een bewuste keuze om deze extreem intieme momenten te delen met een personage dat op zijn dieptepunt is. De jump cuts vormen een visuele representatie van Richie’s wankele, gefragmenteerde emotionele toestand.

Conaxiale jump cuts

Er bestaat een subtype van de jump cut dat een vergelijkbaar effect heeft, maar iets anders wordt uitgevoerd. Een jump cut springt vooruit in de tijd binnen hetzelfde shot; een conaxiale jump cut verschuift daarentegen alleen het camerastandpunt, zonder tijdsprong.

Met andere woorden: vanuit dezelfde camerapositie wordt bij de knip alleen de brandpuntsafstand aangepast, langer of korter. Simpel gezegd: bij elke knip wordt het onderwerp in beeld groter of kleiner. De functie van conaxiale jump cuts lijkt op die van een zoom, maar dan zonder geleidelijke overgang – de verandering is plotseling en dissonant.

Een voorbeeld: wanneer Elliott en zijn vrienden zich voor de autoriteiten verstoppen, raakt E.T. in paniek. In die sequentie worden conaxiale jump cuts gebruikt.

Alfred Hitchcock was ook een liefhebber van deze techniek; hij paste scherpe, ontwrichtende jump cuts toe in momenten van pure horror. In de beroemde douchescène in Psycho bijvoorbeeld, zoomt de camera stap voor stap dichter naar Marion toe wanneer ze zich omdraait naar de moordenaar en schreeuwt.

In The Birds is er nog zo’n scène, wanneer Lydia na een recente dodelijke aanval het lichaam van haar vader aantreft:

Hitchcock was voortdurend op zoek naar nieuwe manieren om het publiek een ervaring te geven die overeenkomt met die van de personages (zie ook: de douchescène hierboven en de “Hitchcock-zoom” in Vertigo). Door in dit moment conaxiale jump cuts te gebruiken en ons steeds dichter bij de dode te brengen, wordt deze schokkende ontdekking voor ons net zo onthutsend.