Wat is “catharsis”

Wanneer heb je voor het laatst gehuild tijdens een film? Kun je je de specifieke scène nog herinneren? Veel mensen onderdrukken emoties door allerlei gebeurtenissen in hun leven. Kunst kan de emotionele ontlading van deze gevoelens oproepen, ook wel catharsis genoemd. Catharsis kan een overweldigende emotionele ervaring zijn. Films met een cathartische werking kunnen een publiek tot tranen roeren en tegelijk volledig bevredigen. Wat is catharsis?

Literaire definitie van catharsis

Catharsis is een term die veel wordt gebruikt in de kunst en waarvan de oorsprong terug te voeren is op de kunst zelf. Wat is de betekenis van catharsis? Laten we catharsis definiëren en de oorsprong ervan analyseren.

Wat is catharsis?

Catharsis is de ontlading en verlichting van intense of onderdrukte emoties. Het woord “catharsis” komt van het Griekse “katharsis”, wat “reiniging” of “zuivering” betekent. In de psychologie definieert de American Psychological Association catharsis als “het loslaten van de affectieve reacties die verbonden zijn met traumatische gebeurtenissen, welke eerder werden onderdrukt, door deze gebeurtenissen weer naar het bewustzijn te brengen en ze opnieuw te ervaren”.

Toegepast op film en kunst kan emotionele catharsis het resultaat zijn van de emotionele impact van een tragedie. De held in een cathartische film maakt vaak een cathartische ontlading door, die leidt tot herstel.

Waaruit bestaat catharsis in een verhaal?

• Emotionele opbouw
• Relevante ervaringen
• Verbinding met de personages
• Aangrijpende vertolkingen

De geschiedenis van emotionele catharsis

De Griekse filosoof Aristoteles beschreef catharsis als de emotionele zuivering van angst en medelijden die door tragedie worden opgewekt.

De term werd later overgenomen door psychoanalytici Sigmund Freud en Josef Breuer. Voor hen was catharsis een therapeutische techniek om psychische complexen te verminderen door deze opnieuw in het bewustzijn te brengen en hun uitdrukking toe te staan.

Tegenwoordig is het woord echter min of meer synoniem geworden met kunst. Men beschrijft kunst die emoties oproept vaak als cathartisch. Muziek, theater, romans en films kunnen allemaal cathartische elementen bevatten die aansluiten bij de psyche van het publiek. Kunst kan emotionele catharsis oproepen door aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van het publiek.

Cathartische kunst weerspiegelt vaak onze eigen ervaringen. Ze stelt ons in staat op een diepere manier met de kunst en de kunstenaar in contact te komen. Een van de beste media om cathartische kunst te creëren is film.

Wat is catharsis in film?

Verschillende kunstvormen kunnen catharsis teweegbrengen. Muziek, romans en theater kunnen ongelooflijk emotioneel zijn. Maar het medium film heeft specifieke kwaliteiten die het bijzonder effectief maken in het oproepen van emotionele reacties bij het publiek.

De eerste kwaliteit is het vermogen van film om tijd te condenseren. Door montage kan een film weken, maanden of zelfs jaren in een paar seconden voorbij laten gaan. Als dit effectief wordt gedaan, kan een film het publiek in korte tijd met de personages verbinden.

Wanneer het publiek een band met de personages opbouwt, wordt alles wat de personages meemaken emotioneel geladen. De beste techniek hiervoor is de montage. Montage condenseert tijd en gebeurtenissen om een narratieve sequentie te creëren. De montage in Pixar’s Up verbindt ons met deze personages, waarna een tragedie hen treft.

Het ongelooflijke aan deze montage is hoeveel emoties hij in de eerste tien minuten van de film oproept. De reden is dat liefde en verdriet deel uitmaken van de menselijke ervaring. Mensen hebben een aangeboren band met deze twee emoties. Filmmakers gebruiken beide om onze emoties te versterken en ze in ongelooflijk cathartische momenten vrij te laten komen.

Film is ook een uitermate visueel medium. Het laat ons zien hoe personages emoties ervaren. Theater is natuurlijk ook visueel, maar film maakt gebruik van close-ups. Daardoor kunnen we de details van de emoties van een personage zien, wat onze emotionele reactie nog verder aanwakkert.

In Good Will Hunting is er een cathartisch moment waarin Will zijn onderdrukte emoties uit bij zijn vriend en psycholoog. De emotie wordt opgebouwd door Wills gewelddadige jeugd en de impact daarvan op zijn leven te tonen. Bekijk dit voorbeeld van catharsis en let op het uitstekende spel en de uitvoering.

Het publiek kan dit cathartische moment van dichtbij en in real time meemaken dankzij de filmische vorm, wat een cathartisch moment creëert voor zowel Will als de kijker.

Natuurlijk moeten we, om deze scène emotioneel te laten pieken, alles begrijpen wat tot dit moment heeft geleid. Onthoud: hoe groter de opbouw en de onderdrukking, hoe groter de ontlading.

De waarde van catharsis

Toen hem naar Marvel‑films werd gevraagd, maakte regisseur Martin Scorsese de beroemde vergelijking met pretparken. Hij zei: “Dat is geen cinema van mensen die proberen emoties en psychologische ervaringen over te brengen op een ander mens.” Of je het nu met Scorsese eens bent of niet, er valt wel iets te zeggen over de verschillende ervaringen die cinema kan creëren.

Sommige films zijn puur escapistisch en laten het publiek de realiteit minstens een uur lang ontvluchten. Dit soort films heeft enorme waarde. Toch is er een duidelijk verschil.

Andere films zijn eerder een innerlijke ervaring. Zoals Scorsese zegt, kan film emoties en psychologische ervaringen overbrengen. Dit is een kenmerkend aspect van Scorsese’s regiestijl. Wat is de betekenis van catharsis? Waarom is het zo belangrijk in films? Via catharsis kan film een intieme band met het publiek opbouwen.

Cathartische films blijven vaak lang hangen. Ze beïnvloeden niet alleen hoe we naar de wereld kijken, maar waarschijnlijk ook hoe we onszelf zien. De waarde van catharsis in film ligt niet in het aantal kijkers, maar in de manier waarop de film bij de kijker blijft nadat de aftiteling is afgelopen.