De montage­stijl van Thelma Schoonmaker en haar samenwerking met Scorsese

Oorspronkelijke tekst: https://www.studiobinder.com/blog/thelma-schoonmaker-editing-style/

Filmmontage is een onderschatte kunstvorm, en wordt vaak niet naar waarde geschat. Montage is de ruggengraat van filmmaken – het vergt enorme inzet en toewijding aan het vak, inclusief het ontwikkelen van een eigen, unieke montagestijl en het durven breken met regels. Laten we kijken naar Thelma Schoonmaker, een van de meest succesvolle en bekendste film­montageurs in Hollywood, en ontdekken waarom zij een van de beroemdste namen in de sector is. In dit artikel bekijken we Thelma Schoonmakers achtergrond, haar unieke montagestijl, en natuurlijk haar decennialange samenwerking met filmmaker en filmtechnisch pionier Martin Scorsese.

Hoe Thelma in de montagewereld terechtkwam

Schoonmaker is beroemd om haar werk aan films als Raging Bull, The Aviator, The Irishman, The Departed, The Wolf of Wall Street en vele andere films die je waarschijnlijk graag bekijkt. Laten we kijken naar Schoonmakers leven voordat ze de op één na meest genomineerde cutter in de geschiedenis van de Oscars werd.

Thelma werd geboren in Algerije als kind van Amerikaanse expats, maar bracht haar vroege jeugd door op Aruba. Pas op haar vijftiende verhuisde ze met haar familie naar de Verenigde Staten om daar haar opleiding voort te zetten. Opmerkelijk genoeg was filmmontage niet haar oorspronkelijke passie. Ze studeerde politicologie en internationale diplomatie aan Cornell University.

Tijdens haar postdoctorale studie in de primitieve kunst aan Columbia University begon de weg naar haar status als bekroond montage­talent zich al snel af te tekenen.

Hoewel Schoonmaker niet via een filmschool begon, vond ze haar passie al snel. Tijdens haar studie zag ze in The New York Times een vacature voor een assistent-monteur. Ze solliciteerde, kreeg de baan, ontdekte hoe interessant het werk was en schreef zich vervolgens in voor een montagecursus aan de New York University.

In de filmindustrie is netwerken de sleutel tot succes, en dat gold ook voor Schoonmaker. Tijdens de NYU-cursus ontmoette ze de jonge filmmaker Martin Scorsese, die haar vroeg montage­problemen in zijn eerste film op te lossen. Sindsdien hebben de twee samengewerkt aan 23 speelfilms (en het aantal groeit nog steeds).

Schoonmaker en Scorsese staan bekend om hun gebruik van improvisatie, en Schoonmaker zegt dat ze daarvan houdt. Denk bijvoorbeeld aan de cruciale scène in The Departed waarin Jack Nicholsons personage, nadat hij ontdekt dat Leonardo DiCaprio een undercoveragent is, een pistool trekt en op hem richt. Die scène was volledig geïmproviseerd, en Leonardo’s reactie was volledig echt, in het moment!

Ik hou van het monteren van improvisatie, omdat het voelt alsof je een puzzel in elkaar zet; zo voelt het om geïmproviseerde scènes te verwerken. Je moet een manier vinden om de scène dramatisch te laten werken, en dat doe ik enorm graag. — Thelma Schoonmaker

Samenwerking met Martin Scorsese

Veel succesvolle mensen zeggen dat samenwerking een cruciale factor is voor succes, en dat geldt zeker voor Schoonmaker en Scorsese, die samen vele bekroonde films maakten, waaronder de drieënhalf uur durende film The Irishman.

Tijdens haar succes is Schoonmaker altijd bescheiden gebleven; ze blijft benadrukken hoe belangrijk samenwerking, teamwork en het waarmaken van de visie van de regisseur zijn. Schoonmakers montage­vaardigheden, gecombineerd met Scorsese’s regiestijl, vormen een van de beste combinaties in de filmgeschiedenis.

Filmmontage is allesbehalve eenvoudig. Schoonmaker en Scorsese brachten enorme hoeveelheden tijd door aan het creëren van epische filmische beelden voor films als Raging Bull, die later werd verkozen tot een van de beste films van de jaren tachtig. Voor haar montage van die film won Schoonmaker haar eerste Oscar.

De film was zó succesvol en hun samenwerking werkte zó goed dat zij sindsdien elke narratieve film die Scorsese regisseerde heeft gemonteerd.

Een van de kenmerken van Thelma Schoonmakers montage is haar vermogen om met improvisatie om te gaan, zoals te zien is in films als Raging Bull, The Wolf of Wall Street en andere. Schoonmaker zegt dat juist haar werk aan documentaires haar heeft getraind in het monteren van geïmproviseerde filmfragmenten. Haar samenwerking met Scorsese is pure co-creatie. Hoewel het zijn visie is, rekent hij op haar om hem te helpen die te realiseren. Dat is de kern van de relatie tussen regisseur en cutter: communicatie.

De montagestijl van Thelma Schoonmaker

Als je vindt dat goede montage betekent dat het publiek niet merkt dat er gemonteerd wordt, dan geldt dat niet voor de films van Thelma Schoonmaker. Het geheim achter groot vakmanschap is het loslaten van traditionele regels, en dat is precies wat Schoonmaker en Scorsese bereiken via hun manier van filmen en monteren. Thelma Schoonmakers montagestijl en haar unieke technieken zijn een van de redenen dat hun films zo succesvol zijn.

Freeze-frames

Wanneer hetzelfde beeld herhaaldelijk in stilstand op het scherm verschijnt, wordt de actie als het ware “bevroren”, waardoor een stilstaand shot ontstaat (vergelijkbaar met een foto). In Goodfellas gebruikt Scorsese’s visuele stijl freeze-frames om de actie te stoppen op belangrijke momenten in Henry’s leven. Zoals wanneer hij naar beneden kijkt, de kofferbak in, en zegt: “As far back as I can remember, I always wanted to be a gangster.”

Je ziet het ook wanneer Henry de auto in brand steekt. De freeze-frames worden hier gebruikt om het publiek inzicht te geven in de sleutel­momenten die Henry zich uit zijn leven herinnert, zodat we ons beter met het personage kunnen identificeren.

Flitsmontage

De term is vrij zelfverklarend: hierbij wordt in de montage gebruikgemaakt van cameraflitsen. Schoonmaker gebruikt flitsen in verschillende vormen in veel van Scorsese’s films om uiteenlopende emoties vast te leggen. In The Aviator worden flitsen ingezet als desoriënterend effect. Wanneer Hughes met Harlow over de rode loper loopt, flitsen de camera’s van de paparazzi in zijn gezicht, en de montagesnedes met flitsen worden in een reeks getoond, waaruit blijkt hoe ongemakkelijk hij zich voelt bij al die aandacht. De flitsmontage helpt een gevoel van desoriëntatie te creëren, zodat het publiek ervaart wat het personage ervaart.

Slow motion

Slow motion is een effect in de montage waardoor de tijd vertraagd lijkt te verlopen. In Raging Bull is dit te zien wanneer Ray Robinsons personage Jake tot moes slaat. De vertraagde rake klappen in deze gevechtsscène werken als een vorm van juxtapositie en zorgen voor extra chaos. Slow motion verhoogt de intensiteit van de actie, bouwt spanning op en houdt het publiek op het puntje van de stoel.

Uiteindelijk bestaat er geen universele waarheid over montage. Er is geen “juiste” manier, omdat je kunt monteren (of juist niet monteren) op basis van wat je het publiek wilt laten voelen.

Soms houden we van een zekere ruwheid in de montagestijl, en dat is precies iets waar Hollywood-monteurs vaak niet van houden. In Hollywood geeft men de voorkeur aan een gepolijste stijl, waarbij alle hobbels zijn weggewerkt. Maar soms willen Marty en ik die hobbels juist laten zitten, omdat ze de film een bepaalde ruwheid geven, een zekere realiteit.

— Thelma Schoonmaker