Wat is een “trainingsmontage” en waarom wordt die zo vaak in films gebruikt?

In een film zien we vaak zo’n situatie: de hoofdpersoon moet een periode trainen om sterker te worden. In de montage wordt dan een reeks snel wisselende shots gebruikt om in een paar minuten een training over dagen of zelfs maanden te laten zien. Deze manier van monteren heet een trainingsmontage.

De trainingsmontage is inmiddels een volwassen montagetechniek in commerciële speelfilms. De montage begint met de voorbereidingsacties van de hoofdpersoon en eindigt wanneer een bepaald doel is bereikt. Het beroemdste voorbeeld is waarschijnlijk de montage in de film Rocky. De meest voorkomende trainingsmontages gaan over fysieke training, zoals boksen – onderwerpen die van zichzelf al behoorlijk opzwepend zijn. De nadruk ligt op het laten zien van het voortgangsproces richting het doel, vaak via herhaalde shots. In vorm wordt de actie van één scène meestal opgedeeld en parallel gemonteerd met andere scènes. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de trainingsresultaten geleidelijk zichtbaar. En natuurlijk kan een opzwepend, motiverend muziekstuk daarbij niet ontbreken.

Dit soort montage eindigt meestal met een vorm van overwinning van de hoofdpersoon, waarmee wordt bevestigd dat hij klaar is voor de komende uitdaging. In Rocky eindigt het bijvoorbeeld met een slow motion-shot waarin de hoofdpersoon zijn armen triomfantelijk omhoog steekt.

In zekere zin zijn deze trainingsmontages ook een van de kenmerken van enkele klassieke actiefilms uit de jaren ’80. Ze maken vaak ook een nummer of soundtrack beroemd. Zo bracht de band Goat in 2021 een single met dezelfde titel uit als eerbetoon aan dit soort trainingsmontages.

Laten we naar varianten van de trainingsmontage kijken, zoals de meester-leerling-montage. Die focust niet alleen op de verandering van één personage. Terwijl de tijd verstrijkt, voelen we ook de veranderende relatie tussen leraar en leerling. Ze toont niet alleen de groei van de personages binnen beperkte tijd, maar versterkt ook de emotionele band tussen hen. Een andere variant is de dramatischer montage waarin held en schurk parallel trainen. Soms is het vlak voor het grote eindgevecht niet alleen de hoofdpersoon die een intensieve training ondergaat, maar ook zijn tegenstander. Een trainingsmontage die de voorbereidingsprocessen van beide figuren vergelijkt en contrasteert, is dan zonder twijfel een uitstekend middel om naar de climax toe te werken.

We kunnen bijvoorbeeld kijken naar Creed II, waar juist via een trainingsmontage het verschil tussen de personages wordt benadrukt. In deze scène wordt veel gebruikgemaakt van parallelmontage: meerdere scènes worden voortdurend tegenover elkaar gezet, zodat het publiek de vooruitgang van beide personages direct kan vergelijken. De montagelogica van deze trainingsmontage is eigenlijk heel helder. Eerst laat de montage de verschillen tussen de twee zien: schurk Viktor heeft steeds de overhand, terwijl Creed duidelijk in het nadeel is. Vervolgens intensiveert Creed zijn training, hij wordt almaar sterker en uiteindelijk eindigt de montage met zijn succesvolle training, klaar om de beslissende strijd aan te gaan.

In films is de sequentiële montage (segmentmontage) een onmisbare montagetechniek. Meestal wordt rond een derde of twee derde van het verhaal een montage ingezet om via snelle montage tijd en plot te comprimeren. Deze sequentiële montages zijn in feite allemaal varianten van de trainingsmontage, en ze komen ook vaak voor in niet-sportfilms. Een typisch voorbeeld is The Social Network: hoewel het een “hackerfilm” is, is die bewuste sequentie in wezen ook een trainingsmontage. De soundtrack “In Motion” werd destijds eveneens erg beroemd. In films als Parasite leunt men qua vorm ook sterk op parallelmontage en muziek om dergelijke sequenties uit te drukken.