Wat is een “trainingsmontage” en waarom wordt die zo vaak in films gebruikt?

In een film zien we vaak de volgende situatie: de hoofdpersoon moet een periode trainen om sterker te worden. In de montage gebruikt men dan een reeks snel wisselende shots om in een paar minuten een training te tonen die in werkelijkheid dagen of zelfs maanden duurt. Deze montagetechniek noemen we een trainingsmontage.

De trainingsmontage is tegenwoordig een volwassen montagestijl in commerciële films. De montage begint met de voorbereidingen van de hoofdpersoon en eindigt wanneer een bepaald doel wordt bereikt. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk de trainingssequentie in de film Rocky. De meest voorkomende trainingsmontages richten zich op fysieke training, bijvoorbeeld boksen – onderwerpen die van zichzelf al vrij “opzwepend” zijn. De nadruk ligt op het tonen van de voortgang richting het doel, wat vaak gebeurt door herhalende shots. Vormelijk gezien wordt de actie van één scène vaak opgesplitst en in parallel gemonteerd met andere scènes. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de trainingsresultaten steeds duidelijker. En natuurlijk kan zo’n montage niet zonder een opzwepend, motiverend muziekstuk.

Dit soort montage sluit meestal af met een vorm van overwinning van de hoofdpersoon, als bevestiging dat hij of zij volledig klaar is voor de komende uitdaging. In Rocky eindigt het bijvoorbeeld met een slowmotion-shot waarin de protagonist triomfantelijk zijn armen in de lucht steekt.

In zekere zin zijn deze trainingsmontages ook een kenmerk van klassieke actiefilms uit de jaren tachtig. Ze maakten vaak een muziekstuk of soundtrack beroemd. De band Goat bracht in 2021 zelfs een gelijknamige single uit als eerbetoon aan dit soort trainingsmontages.

Laten we naar varianten van de trainingsmontage kijken, bijvoorbeeld de meester-leerling-montage. Deze richt zich niet langer alleen op de verandering van één personage. Terwijl de tijd verstrijkt, voelen we ook de evoluerende relatie tussen leraar en leerling. Zo wordt niet alleen de groei van de personages binnen een beperkte tijd weergegeven, maar ook de emotionele band tussen hen versterkt. Een andere variant is de trainingsmontage met een sterkere dramatische tegenpoligheid tussen held en antagonist. Soms is het vlak voor de grote eindstrijd niet alleen de hoofdpersoon die zijn training intensiveert, maar ook zijn tegenstander. Door dan een trainingsmontage te gebruiken die de voorbereidingen van beide personages vergelijkt en contrasteert, wordt de weg naar de climax van de film op een krachtige manier voorbereid.

Neem bijvoorbeeld Creed II: daar wordt via een trainingsmontage het verschil tussen de personages benadrukt. In deze scène wordt veel gebruikgemaakt van parallelmontage: meerdere scènes worden voortdurend afgewisseld, waardoor het publiek direct de voortgang van beide personages kan vergelijken. De montagelogica van deze trainingsmontage is eigenlijk heel duidelijk. Eerst toont de montage in het begin de verschillen tussen de twee: de antagonist Viktor heeft vanaf het begin de overhand, terwijl Creed duidelijk in het nadeel is. Daarna intensiveert Creed zijn training, wordt hij stap voor stap sterker en eindigt de montage met een succesvolle trainingsfase, waarmee hij klaar is voor de definitieve confrontatie.

In films is de sequentiemontage een onmisbare montagetechniek. Meestal wordt rond een derde of twee derde van het verhaal een montage ingezet om de tijd en de verhaallijn te comprimeren. Dit soort sequentiemontages zijn eigenlijk allemaal varianten van de trainingsmontage, en ze komen vaak voor, zelfs als het geen sportfilm is. Een typisch voorbeeld is The Social Network: hoewel het een verhaal over hackers is, is de kern eigenlijk ook een trainingsmontage. De muziek In Motion die daaronder ligt, was destijds ook zeer bekend. In films als Parasite leunen soortgelijke sequenties ook sterk op parallelmontage en muziek om hun uitdrukking kracht bij te zetten.