Wat is parallelmontage in films? – En waarom gebruiken editors het?

Er zijn talloze manieren om een film te monteren. Soms is de meest directe, meest coherente manier van monteren de beste keuze: een scène eindigt en wordt gewoon opgevolgd door de volgende. Maar soms kunnen minder gebruikelijke montagetechnieken een sequentie echt tot leven wekken. Parallelmontage is zo’n bijzondere vorm van montage die de textuur van een film kan versterken en spanning kan opbouwen door middel van contrast. Wat is parallelmontage in films precies? En hoe pas je het toe?

Definitie van parallelmontage in films

Als je een tijdje in de wereld van de postproductie hebt gewerkt, heb je waarschijnlijk de term “parallelmontage” weleens gehoord. Hij wordt vaak gebruikt, maar de exacte definitie wordt niet altijd heel strikt genomen.

Waar verwijst parallelmontage nu precies naar?

Parallelmontage is een montagetechniek waarbij twee of meer verschillende scènes door elkaar worden gesneden om te suggereren dat ze gelijktijdig plaatsvinden. Het kan ook slaan op het door elkaar monteren van twee of meer verschillende handelingen binnen één langere scène.

Parallelmontage en cross-cutting

Klinkt de definitie van parallelmontage je bekend in de oren? Dat komt doordat zij sterk lijkt op cross-cutting, en veel mensen gebruiken de twee termen door elkaar. In werkelijkheid is er echter een verschil.

Cross-cutting betekent dat meerdere scènes in elkaar worden gemonteerd, maar dat impliceert niet noodzakelijk dat ze tegelijkertijd plaatsvinden. De relatie tussen cross-cutting en parallelmontage lijkt op die tussen rechthoek en vierkant: elke parallelmontage is een vorm van cross-cutting, maar niet elke cross-cutting is parallelmontage.

In Mission: Impossible – Rogue Nation staan Ethan Hunt en zijn team voor een uiterst complexe missie. Terwijl ze bespreken hoe ze een zwaar bewaakt complex kunnen binnendringen, gebruiken regisseur Christopher McQuarrie en editor Eddie Hamilton cross-cutting om hun plan te tonen:

Dit is cross-cutting en geen parallelmontage, omdat de cross-cutting hier niet de bedoeling heeft om te suggereren dat de twee scènes gelijktijdig plaatsvinden. Sterker nog, de scène waarin hun plan wordt getoond, speelt zich helemaal niet werkelijk af.

Laten we nu kijken naar een van de belangrijkste scènes uit de filmgeschiedenis: de trappenscène in Odessa uit Pantserkruiser Potemkin van Sergej Eisenstein.

Hier gebruikt Eisenstein op baanbrekende wijze parallelmontage binnen één enkele scène. Hij vlecht de chaotische beelden van soldaten die een menigte afslachten samen met het intieme drama van een moeder die rouwt om haar dode kind. Deze twee gebeurtenissen vinden tegelijkertijd plaats, waardoor deze vorm van cross-cutting in dit geval ook parallelmontage is.

De trappenscène in Odessa toont perfect de kracht van parallelmontage. Laten we een aantal van de toepassingen ervan analyseren.

Waarom parallelmontage gebruiken?

Allereerst benadrukt parallelmontage gelijktijdigheid. Als je twee scènes simpelweg na elkaar plaatst, is het moeilijk om duidelijk te maken dat ze op hetzelfde moment gebeuren.

Maar naast dit hoofddoel heeft parallelmontage ook andere functies.

Door verschillende scènes af te wisselen kun je de spanning opvoeren en de ontwikkeling van de plot rekken, waardoor de verwachting van het publiek wordt vergroot.

Neem bijvoorbeeld een scène uit La battaglia di Algeri (The Battle of Algiers), waarin de montage steeds wisselt tussen drie verschillende vrouwelijke rebellen met bommen.

Hier versterkt de parallelle vertelstructuur de suspense aanzienlijk. We zien hoe elke vrouw naar de klok kijkt, waarmee de aftelling tot de explosies wordt benadrukt. Misschien nog belangrijker: we zien hoe ze om zich heen kijken, waardoor wij de slachtoffers te zien krijgen.

Het door elkaar monteren van deze drie scènes verdiept ook de thema’s van The Battle of Algiers: de tragedie van gewone mensen die in de oorlog verstrikt raken, de toewijding die guerrillaoorlogvoering vergt, en de kloof tussen arm en rijk bij de Fransen en de Algerijnen.

En dat alles terwijl wij de adem inhouden in afwachting van de explosies.

Hoewel parallelmontage soms kan worden ingezet om spanning op te bouwen en het tempo te vertragen, kan deze techniek ook worden gebruikt om het tempo juist te verhogen. Dit is vooral nuttig in actiefilms, waar het wisselen tussen meerdere scènes de impact van de actie versterkt.

Christopher Nolan is een meester in het gebruik van parallelmontage met dit doel. Deze regisseur mengt graag verschillende scènes met elkaar om een strak en energiek ritme te creëren. Misschien bereikt deze aanpak zijn hoogtepunt in Oppenheimer, een film met veel dialoog die door de bijna voortdurende toepassing van cross-cutting en parallelmontage toch aanvoelt als een actiefilm.

Parallelmontage leent zich ook uitstekend voor het naast elkaar plaatsen van contrasten. Deze techniek dwingt het publiek om de verschillende scènes die worden getoond met elkaar te vergelijken.

De doopscène in The Godfather is het meest aangehaalde voorbeeld van deze parallelmontage:

De juxtapositie laat Michaels innerlijke strijd zien en kan ook worden gelezen als kritiek op de hypocrisie die binnen georganiseerde religie vaak voorkomt.

Nu we weten waar parallelmontage voor kan worden gebruikt, laten we enkele sprekende voorbeelden bekijken.

Voorbeelden van parallelmontage

Zodra je erop let, zie je parallelmontage overal. Hier volgen enkele films waarin parallelmontage wordt gebruikt, om precies de redenen die we zojuist hebben besproken.

Jonathan Demme zet parallelmontage uiterst effectief in tijdens de climax van zijn baanbrekende thriller, waardoor een sterk gevoel van suspense ontstaat. Tegelijkertijd zorgt het voor een verrassende wending: we denken dat het zwaarbewapende SWAT-team de seriemoordenaar op het spoor is, maar uiteindelijk blijkt het Clarice te zijn.

In American Sniper van Clint Eastwood zitten veel zenuwslopende momenten, maar misschien geen enkel zo aangrijpend als de openingsscène. Eastwood gebruikt parallelmontage om Chris Kyle voor een haast onmogelijke keuze te plaatsen en legt daarmee meteen de toon voor een film die sowieso al hard en genadeloos is.

We hebben Nolans voorliefde voor deze techniek al genoemd, maar we moeten specifiek deze scène uit Inception aanhalen. Ze toont perfect de essentie van Nolans parallelmontage. De verschillende scènes die door elkaar worden gemonteerd, hebben een direct causaal verband. Elke keer dat de vrachtwagen beweegt, voelen we de spanning toenemen, omdat we weten dat daardoor de droomwereld gevaarlijker wordt.